Nội dung bài kinh
Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật ở trong tinh xá Đại lâm, nước Tỳ-xá-ly. Bấy giờ, có Bà-la-môn Tỳ-lê-da Bà-la-đậu-bà-giá, sáng sớm đi mua bò, chưa kịp trả giá, ngay hôm đó mất bò. Sáu ngày không tìm thấy. Nhân tìm bò, Bà-la-môn đến tinh xá Đại lâm.
Từ xa trông thấy Thế Tôn đang ngồi dưới bóng cây, dung nghi đĩnh đặc, các căn thanh tịnh, tâm Ngài vắng lặng, thành tựu chỉ quán. Thân Ngài sắc vàng chiếu sáng chói. Thấy vậy, liền đến trước Ngài nói kệ:
Vì sao không sở cầu,
Trống vắng ở nơi này,
Một mình nơi rừng vắng,
Mà tâm được an lạc?
Bấy giờ, Thế Tôn nói kệ đáp:
Hoặc mất, hoặc được lại,
Đối tâm Ta không loạn;
Bà-la-môn nên biết,
Chớ nói kia như Ta.
Tâm chấp việc được mất,
Tâm ấy không tự tại.
Lúc ấy Bà-la-môn lại nói kệ:
Chỗ Phạm chí hơn hết,
Như Tỳ-kheo đã nói;
Nay tôi sẽ tự nói,
Lắng nghe lời chân thật.
Sa-môn định chẳng phải
Người mất bò buổi sáng,
Sáu ngày tìm không được,
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Người gieo trồng ruộng mè
Lo cỏ hoang phủ mất;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Người trồng lúa thiếu nước,
Sợ hoang khô mà chết;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Quả phụ có bảy người,
Đều nuôi con mồ côi;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Bảy con không được yêu,
Phóng túng nhiều nợ nần;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Chủ nợ giữ cửa mình,
Tìm đòi tiền lãi nhiều;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Đồ nằm sâu bảy lớp
Lo lắng nhặt côn trùng;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Vợ tóc vàng, mắt đỏ,
Ngày đêm nghe tiếng ác;
Cho nên sống an lạc.
Sa-môn định chẳng phải
Bồ không, đàn chuột giỡn
Thường lo lắng thiếu gầy;
Cho nên sống an lạc.
Bấy giờ, Thế Tôn nói kệ đáp lại:
Nay Ta quyết không phải
Kẻ mất bò buổi sáng,
Sáu ngày tìm không ra,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Người gieo trồng ruộng mè,
Lo cỏ hoang phủ mất,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Người trồng lúa thiếu nước,
Sợ hoang khô mà chết,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Quả phụ có bảy người,
Đều nuôi con mồ côi,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Bảy con không được yêu,
Phóng túng nhiều nợ nần,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Chủ nợ giữ cửa mình,
Tìm đòi tiền lãi nhiều,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Đồ nằm sâu bảy lớp,
Lo lắng nhặt côn trùng,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Vợ tóc vàng, mắt đỏ,
Ngày đêm nghe tiếng ác,
Cho nên sống an lạc.
Nay Ta quyết không phải
Bồ không, đàn chuột giỡn,
Thường lo lắng thiếu gầy,
Cho nên sống an lạc.
Không buông niệm, không niệm.
Chúng sanh sống an lạc;
Đoạn dục, lìa ân ái,
Mà được sống an lạc.
Bấy giờ, Thế Tôn vì tinh tấn Ba-la-môn Bà-la-đậu-bà-giá mà thuyết pháp khai thị, dạy dỗ, soi sáng, làm cho vui mừng. Như thường lệ Phật theo thứ tự thuyết pháp về bố thí, trì giới… cho đến ở trong Chánh pháp tâm không còn sợ hãi, rồi liền từ chỗ đứng dậy chắp tay bạch Phật:
“Con nay có được xuất gia học đạo thành Tỳ-kheo, tu phạm hạnh ở trong Chánh pháp luật không?”
Phật bảo Bà-la-môn:
“Nay ông có thể được xuất gia, thọ cụ túc giới, tu các phạm hạnh ở trong Chánh pháp luật …”.
Chi tiết, cho đến
đắc A-la-hán, tâm khéo giải thoát.
Bấy giờ tinh tấn Bà-la-môn Bà-la-đậu-bà-giá đắc A-la-hán, duyên tự tâm mà giác tri, được an lạc giải thoát, bèn nói kệ:
Nay ta thật vui sướng,
Ở trong pháp Đại tiên;
Được vui lìa tham dục,
Không phí công thấy Phật.
Nội dung bài kinh
如是我聞：
一時，佛住毘舍離國大林
T 0318b13
精舍。
時，有毘梨耶婆羅豆婆遮婆羅門，晨
T 0318b14
朝買牛，未償其價，即日失牛，六日不見。
時，
T 0318b15
婆羅門為覓牛故，至大林精舍，遙見世尊
T 0318b16
坐一樹下，儀容挺特，諸根清淨，其心寂默，成
T 0318b17
就止觀，其身金色，光明焰照。見已，即詣其前，
T 0318b18
而說偈言：
T 0318b19
「云何無所求， 空寂在於此，
T 0318b20
獨一處空閑， 而得心所樂？」
T 0318b21
爾時，世尊說偈答曰：
T 0318b22
「若失若復得， 於我心不亂。
T 0318b23
婆羅門當知， 莫謂彼如我，
T 0318b24
心計於得失， 其心不自在。」
T 0318b25
時，婆羅門復說偈言：
T 0318b26
「最勝梵志處， 如比丘所說；
T 0318b27
我今當自說， 真實語諦聽。
T 0318b28
沙門今定非， 晨朝失牛者，
T 0318b29
六日求不得， 是故安樂住。
T 0318c01
沙門今定非， 種殖胡麻田，
T 0318c02
慮其草荒沒， 是故安樂住。
T 0318c03
沙門今定非， 種稻田乏水，
T 0318c04
畏葉枯便死， 是故安樂住。
T 0318c05
沙門今定無， 寡女有七人，
T 0318c06
悉養孤遺子， 是故安樂住。
T 0318c07
沙門今定無， 七不愛念子，
T 0318c08
放逸多負債， 是故安樂住。
T 0318c09
沙門今定無， 債主守其門，
T 0318c10
求索長息財， 是故安樂住。
T 0318c11
沙門今定無， 七領重臥具，
T 0318c12
憂勤擇諸蟲， 是故安樂住。
T 0318c13
沙門今定無， 赤眼黃髮婦，
T 0318c14
晝夜聞惡聲， 是故安樂住。
T 0318c15
沙門今定無， 空倉群鼠戲，
T 0318c16
常憂其羸乏， 是故安樂住。」
T 0318c17
爾時，世尊說偈答言：
T 0318c18
「我今日定不， 晨朝失其牛，
T 0318c19
六日求不得， 是故安樂住。
T 0318c20
我今日定無， 種殖胡麻田，
T 0318c21
常恐其荒沒， 是故安樂住。
T 0318c22
我今日定無， 種稻田乏水，
T 0318c23
畏葉便枯死， 是故安樂住。
T 0318c24
我今日定無， 寡女有七人，
T 0318c25
悉養孤遺子， 是故安樂住。
T 0318c26
我今日定無， 七不愛念子，
T 0318c27
放逸多負債， 是故安樂住。
T 0318c28
我今日定無， 債主守其門，
T 0318c29
求索長息財， 是故安樂住。
T 0319a01
我今日定無， 七領重臥具，
T 0319a02
憂勤擇諸蟲， 是故安樂住。
T 0319a03
我今日定無， 黃頭赤眼婦，
T 0319a04
晝夜聞惡聲， 是故安樂住。
T 0319a05
我今日定無， 空倉群鼠戲，
T 0319a06
常憂其羸乏， 是故安樂住。
T 0319a07
不捨念不念， 眾生安樂住，
T 0319a08
斷欲離恩愛， 而得安樂住。」
T 0319a09
爾時，世尊為精進婆羅豆婆遮婆羅門種種
T 0319a10
說法，示、教、照、喜，如佛常法，次第說法，布施、
T 0319a11
持戒，乃至於正法中，心得無畏。即從座起，
T 0319a12
合掌白佛：「我今得於正法、律出家學道，成
T 0319a13
比丘分，修梵行不？」
佛告婆羅門：「汝今可得
T 0319a14
於正法、律出家、受具足，修諸梵行，乃至得
T 0319a15
阿羅漢，心善解脫。」
爾時，精進婆羅豆婆遮婆
T 0319a16
羅門得阿羅漢，緣自覺知，得解脫樂，而說
T 0319a17
偈言：
T 0319a18
「我今甚欣樂， 大仙法之上，
T 0319a19
得離貪欲樂， 不生見於佛。」
T 0319a20