Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ngoài thành Tỳ-xá-ly, trong một khu rừng. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Xưa, lúc Ta chưa thành đạo, lúc ấy, Ta sống trong núi Đại úy. Nếu ai có lòng dục hay không lòng dục mà vào trong núi này, taòn thân lông dựng ngược. Lại gặp lúc quá nóng nực, sóng nắng tung hoành, Ta cởi trần mà ngồi, ban đêm thì vào rừng sâu. Lúc trời quá lạnh, gió mưa dồn dập thì ban ngày Ta vào trong rừng, ban đêm ngủ ngoài trời. Bấy giờ, Ta hay tụng một bài kệ mà xưa chưa từng nghe, chưa từng thấy:
Lạnh lẽo, đêm nghỉ
Trong núi Đại uý;
Thân thể cởi trần:
Ta đã thệ nguyện.
“Hoặc Ta đến gò mả để lấy áo người chết che mình. Bấy giờ, có người xóm Án-trá đến lượm nhánh cây đâm vào tai Ta hay thọc vào mũi Ta. Có người khạc nhổ, có người đi tiểu hoặc lấy đất bôi lên mình Ta. Nhưng Ta trọn không nghĩ gì về họ. Lúc ấy, Ta có tâm xả này.
“Bấy giờ, tại chỗ chuồng bò, nếu thấy phân bê, Ta liền lấy ăn. Nếu không có phân bê, Ta liền ăn phân bò. Khi ăn món này, Ta nghĩ: ‘Nay ăn để làm gì? Hãy nhịn trọn ngày.’ Lúc Ta nghĩ vậy, chư thiên đến chỗ Ta bảo, ‘Nay Ngài chớ nhịn ăn nữa. Nếu Ngài nhịn, tôi sẽ đem cam lồ, tinh khí giúp Ngài sống.’ Ta lại nghĩ: ‘Đã nhịn ăn sao lại để chư thiên đem cam lồ cho Ta? Đó là sự dối trá.’ Rồi Ta lại nghĩ: ‘Nay Ta có thể ăn các thứ mè, gạo bỏ dư.’ Bấy giờ, mỗi ngày Ta ăn một hạt mè, một hạt gạo, thân hình liệt nhược, xương cốt dính nhau. Trên đỉnh đầu mọc mụt nhọt, da thịt rơi rớt. Ví như trái bầu khô vỡ, không lành lặn, đầu Ta lúc ấy cũng thế, trên đỉnh mọc nhọt, da thịt rơi rớt, do không ăn. Cũng như tinh tú hiện trong giếng sâu; lúc ấy, mắt Ta cũng thế, đều vì không ăn. Ví như xe cũ hư nát, thân Ta cũng thế, tất cả đều hư hỏng không thể theo ý mình. Cũng như dấu chân lạc đà, hai xương cùng của Ta cũng thế. Nếu khi Ta lấy tay đè bụng, liền đụng xương sống. Nếu lúc đè xương sống, liền đụng da bụng. Thân thể ốm yếu đều vì không ăn. Bấy giờ, Ta đã dùng một hạt mè, một hạt gạo làm thức ăn mà trọn vô ích, chẳng được pháp thượng tôn. Nếu muốn đại, tiểu tiện, Ta liền té xuống đất, không tự đứng lên được.
“Bấy giờ, chư thiên trông thấy liền nói, ‘Sa-môn Cù-đàm đã diệt độ!’ Lại có chư thiên nói, ‘Sa-môn này chưa chết, nay ắt phải chết.’ Có chư thiên lại nói, ‘Sa-môn này không phải chết! Sa-môn này thực là A-la-hán. Pháp La-hán thường có khổ hành này.’
“Bấy giờ, Ta còn thần thức, biết được chuyện bên ngoài. Ta lại nghĩ: ‘Nay lại nhập vào thiền không hơi thở.’ Và Ta liền nhập vào thiền không hơi thở, đếm hơi thở ra vào. Ta do đếm hơi thở ra vào, giác biết có hơi từ lỗ tai ra. Khi ấy, tiếng gió như tiếng sấm. Ta lại nghĩ: ‘Nay Ta ngậm miệng, bịt tai cho hơi thở không ra.’ Hơi thở vì không ra được, khi đó hơi thở theo chân và tay mà ra. Giả sử khi hơi không ra từ tai, mũi, miệng, bấy giờ, bên trong như tiếng sấm rền. Ta cũng thế, khi ấy thần thức vẫn còn chuyển theo thân.
Ta lại nghĩ: ‘Ta hãy nhập lại thiền nín thở.’ Khi ấy, Ta phong bế hết các lỗ thở. Ta vì phong bế các hơi thở ra vào, đầu trán liền đau nhức như có người lấy dùi mà dùi đầu. Ta cũng vậy, đầu đau rất khổ sở.
“Bấy giờ, Ta vẫn còn thần thức. Ta lại nghĩ: ‘Nay Ta nên ngồi thiền, dứt hơi thở, không cho hơi thở ra vào.’ Khi ấy, Ta liền bít hơi thở ra vào. Các hơi thở dồn xuống bụng. Lúc hơi thở chuyển động hết sức nhỏ nhiệm, như đồ tể cầm đao giết bò, Ta cũng vậy, hết sức đau đớn. Cũng như một người yếu đuối bị hai người mạnh khỏe nắm lấy đem nướng trên lửa, đau đớn chịu không nỗi. Ta cũng vậy, khổ đau này không thể trình bày đầy đủ.
“Bấy giờ, Ta vẫn có thần thức. Ngày ngày Ta ngồi thiền, thân thể không có màu sắc giống người. Có người trông thấy nói, ‘Sa-môn này có màu da quá đen.’ Có người thấy nói, ‘Sa-môn này có da như màu chàm.’
“Tỳ-kheo, nên biết, trong sáu năm tu hành khổ hạnh này mà chẳng được phép thượng tôn, bấy giờ, Ta nghĩ: ‘Nay Ta nên ăn mỗi ngày một trái cây.’ Ta liền ăn một trái. Khi Ta ăn ngày một trái, thân hình yếu đuối, không thể tự đi đứng, như một trăm hai mươi tuổi, đốt xương rời rạc, chẳng thể nâng đỡ. Tỳ-kheo nên biết, một quả khi ấy bằng một trái táo nhỏ bây giờ. Bấy giờ, Ta lại nghĩ: ‘Đây chẳng phải căn bản Ta thành đạo. Hẵn phải có con đường khác.’
“Ta lại nghĩ: ‘Ta nhớ lại ngày xưa ở dưới gốc cây của Phụ vương, không dâm, không dục, trừ bỏ pháp ác bất thiện, nhập sơ thiền. Không tầm không tứ, nhập nhị thiền. Xả niệm thanh tịnh, không có các tưởng, nhập tam thiền. Không khổ lạc, xả niệm thanh tịnh, nhập tứ thiền. Có thể đây là đạo. Nay Ta nên tìm đạo này.’
“Trong sáu năm, Ta cầu đạo cần khổ mà không thành tựu, hoặc nằm trên gai góc, hoặc nằm trên ván đóng đinh sắc, hoặc treo thân thể cách xa mặt đất, hai chân ở trên, đầu chúc xuống, hoặc tréo chân, ngồi chồm hỗm, hoặc để râu tóc dài không hề cạo hớt, hoặc ngày phơi lửa thiêu đốt, hoặc thời tiết đông lạnh ngồi trên băng, thân thể chìm trong nước, hoặc lặng lẽ không nói, hoặc có lúc một ngày ăn một bữa, hoặc hai ngày ăn một bữa, hoặc ba ngày một bữa, hoặc bốn ngày một bữa, cho đến bảy ngày một bữa, hoặc ăn rau trái, hoặc ăn lúa mè, hoặc ăn rễ cỏ, hoặc ăn trái cây, hoặc ăn hương hoa, hoặc ăn các thứ quả, củ. Có lúc ở trần, có lúc mặc y rách nát, hoặc đắp y bằng cỏ gấu, hay đắp y lông da, có lúc lấy tóc người che thân, có lúc để tóc dài, có lúc lấy tóc người khác đội thêm.
“Như thế Tỳ-kheo, khi xưa Ta khổ hành đến như vậy mà chẳng thu hoạch được căn bản của bốn pháp. Thế nào là bốn? Nghĩa là giới luật Hiền thánh khó tỏ, khó biết; trí tuệ Hiền thánh khó tỏ, khó biết; giải thoát Hiền Thánh, khó tỏ, khó biết; tam-muội Hiền thánh khó tỏ, khó biết. Đó là, này Tỳ-kheo, có bốn pháp này. Xưa Ta khổ hạnh chẳng được cốt yếu này.
“Bấy giờ, Ta lại nghĩ, ‘Nay Ta cần phải tìm cầu được đạo vô thượng. Thế nào là đạo vô thượng? Đó là hướng về bốn pháp này: Giới luật Hiền thánh, tam-muội Hiền thánh, trí tuệ Hiền thánh, giải thoát Hiền thánh.’
“Rồi Ta lại nghĩ, ‘Chẳng thể đem thân ốm yếu này mà cầu đạo thượng tôn. Ta nên ăn chút ít để được khí tinh vi, nuôi nấng thân thể, khí lực mạnh mẽ. Sau đó mới tu hành đắc đạo.’
“Ngay khi Ta ăn chút ít, được khí tinh vi, năm Tỳ-kheo bỏ Ta mà đi, ‘Sa-môn Cù-đàm này tánh hạnh thác loạn, bỏ chân pháp theo nghiệp tà.’
“Lúc đó, Ta từ chỗ ngồi đứng dậy, kinh hành theo hướng đông. Ta lại nghĩ, ‘Chỗ thành đạo của hằng sa chư Phật đời quá khứ là ở đâu?’ Ngay khi ấy, phía trên Ta, có thiên thần đứng giữa hư không, nói vói Ta rằng, ‘Hiền sỹ, nên biết, hằng sa chư Phật quá khứ ngồi dưới bóng mát cây đạo thọ mà thành Phật.’ Rồi Ta lại nghĩ, ‘Ngồi chỗ nào mà được thành Phật?’ Chư thiên lại bảo Ta, ‘Quá khứ hằng sa chư Phật ngồi trên đệm cỏ, rồi sau đó mới thành Phật.’
“Khi ấy, cách Ta không xa, có bà-la-môn Cát Tường cắt cỏ một bên. Ta liền đến đó hỏi, ‘Ông là ai? Tên gì? Có họ gì?’ Bà-la-môn đáp, ‘Tôi tên Cát Tường, họ Phất tinh.’
“Ta bảo người ấy, ‘Lành thay, lành thay! Tên họ như thế rất hiếm có trên đời. Họ tên không dối mới thành hiệu này. Cầu mong cho ông đời hiện tại tốt lành, không điều gì bất lợi, trừ sạch sanh, già, bệnh, chết. Ông họ Phất tinh, thật phù hợp với Ta. Nay Ta muốn xin ít cỏ.’ Cát Tường hỏi, ‘Cù-đàm dùng cỏ để làm gì?’ Ta đáp Cát Tường, ‘Ta muốn trải dưới cây Thọ vương để cầu bốn pháp. Thế nào là bốn? Đó là giới luật Hiền thánh, tam-muội Hiền thánh, trí tuệ Hiền thánh, giải thoát Hiền thánh.’
“Tỳ-kheo nên biết, bây giờ Cát Tường tự thân đem cỏ trải dưới cây Thọ vương. Rồi Ta ngồi lên, chính thân, chính ý, ngồi kiết già, buộc niệm ở trước. Bây giờ, tâm ý Ta cởi bỏ tham dục, trừ các ác pháp, có tầm có tứ, nhập sơ thiền. Trừ diệt có tầm có tứ, tâm nhập nhị thiền, tam thiền; xả niệm thanh tịnh, ưu hỷ trừ sạch, tâm nhập tứ thiền.
“Bấy giờ, Ta với tâm thanh tịnh, trừ các kiết sử, đắc vô sở uý, tự biết túc mạng biến đổi vô số. Ta liền tự nhớ việc vô số đời, hoặc một đời, hai đời, ba đời, bốn, năm đời, mười đời, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm đời, nghìn đời, trăm nghìn, vạn đời; kiếp thành kiếp hoại, vô số kiếp thành, vô số kiếp hoại, vô số kiếp thành hoại. Ta từng chết đây, sinh kia; từ kia mạng chung đến sinh nơi này; nguồn gốc nhân duyên gốc ngọn. Ta nhớ việc vô số đời như thế.
“Ta lại bằng thiên nhãn thanh tịnh, không tỳ vết, quán chúng sanh, kẻ sinh, người chết, cõi lành sắc lành, cõi ác sắc ác, hoặc đẹp hay xấu tùy hành nghiệp từ trước, Ta thảy đều biết rõ. Hoặc có chúng sanh do thân, miệng, ý hành ác, phỉ báng Hiền thánh, tạo gốc nghiệp tà, tương ưng với tà kiến, thân hoại mạng chung, sinh trong địa ngục. Hoặc có chúng sanh do thân, miệng, ý hành thiện không phỉ báng Hiền thánh, tương ưng với chánh kiến, thân hoại mạng chung sinh ở nhân gian. Đó là chúng sanh mà thân, miệng, ý không có tà nghiệp.
“Ta do tâm tam-muội thanh tịnh không tỳ vết, dứt sạch hữu lậu, thành tựu vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, như thật biết rằng, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn tái sinh, liền thành vô thượng Chánh chơn.
“Này các Tỳ-kheo, hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn rõ biết các nẻo, nhưng những nẻo đường này, vốn ngày xưa Ta chưa có đường nào chẳng đi, chỉ trừ chưa hề một lần sinh lên trời Tịnh cư vì ở đó không còn tái sinh trở lại cõi này. Hoặc với một số Sa-môn, Bà-la-môn, đó là chỗ đáng tái sinh nhưng Ta chẳng sinh, vì không thích hợp. Vì đã sinh lên trời Tịnh cư thì không còn trở lại thế gian này nữa.
“Các ngươi đã đạt được giới luật Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Các ngươi đạt được tam-muội Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Các ngươi đạt được giải thoát Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Các ngươi đạt được giải thoát tri kiến Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Ta đã cắt dứt gốc rễ bào thai, sinh tử đã hết hẳn, không còn tái sinh.
“Thế nên, các Tỳ-kheo, hãy cầu phương tiện thành tựu bốn pháp. Vì sao thế? Vì nếu Tỳ-kheo nào được bốn pháp này thì thành đạo không khó. Như ngày nay, Ta thành Đạo vô thượng Chánh chơn đều do bốn pháp này mà được thành quả. Như thế, các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，佛在毘舍離城外林中。
T 0670c03爾時，世尊告諸比丘：「我昔未成佛道時，爾 T 0670c04時依彼大畏山而住。是時彼山，其有欲心、 T 0670c05無欲心入中者衣毛皆竪。若復極盛熱時，野 T 0670c06馬縱橫，露其形體而坐，夜便入深林中。若 T 0670c07復極寒之日，風雨交流，晝便入林中，夜便 T 0670c08露坐。
「我爾時，正能誦一偈，昔所未聞，昔所 T 0670c09未見也。
T 0670c10
「澹淡夜安， 大畏山中， T 0670c11
露其形體， 是我誓願。
T 0670c12「若我至塚間，取彼死人之衣，而覆形體。爾 T 0670c13時，若案吒村人來取木支，著我耳中，或著 T 0670c14鼻中，或有唾者，或有溺者，或以土坌其 T 0670c15身上；然我爾時，終不起意，向彼人民。爾時， T 0670c16有此護心。爾時，有 ［牛＊苗］ 牛之處，設見犢子 屎 ， T 0670c17便取食之；若無犢子 屎 者，便取大牛 屎 食 T 0670c18之。爾時，食此之食，我復作是念：『今用食為？ T 0670c19乃可終日不食。』時我以生此念，諸天便 T 0670c20來到我所，而作是言：『汝今勿復斷食。若當 T 0670c21斷食者，我當以甘露精氣相益，使存其 T 0670c22命。』爾時，我復作是念：『今以斷食，何緣復使 T 0670c23諸天送甘露與我？今身將有虛詐。』是時，我 T 0670c24復作是念：『今可食麻米之餘。』
「爾時，日食一 T 0670c25麻一米，形體劣弱，骸骨相連，頂上生瘡，皮 T 0670c26肉自墮，猶如敗壞瓠盧，亦不成就我頭。 T 0670c27爾時亦復如是，頂上生瘡，皮肉自墮，皆由 T 0670c28不食故也。亦如深水之中星宿現中，爾時， T 0670c29我眼亦復如是，皆由不食故。猶如故車敗 T 0671a01壞，我身亦復如是，皆悉敗毀不可承順。亦 T 0671a02如駱駝脚跡，兩尻亦復如是。若我以手按 T 0671a03摩腹時，便值脊骨，若按脊時，復值腹皮， T 0671a04身體羸弱者，皆由不食故。
「我爾時，復以一 T 0671a05麻一米，以此為食，竟無所益，亦復不得上 T 0671a06尊之法。若我意中欲大小便者，即便倒地 T 0671a07不能自起居。是時，諸天見已，便作是說：『此 T 0671a08沙門瞿曇以取滅度。』或復有諸天，而作是 T 0671a09說：『此沙門未命終，今必命終。』或復有諸天， T 0671a10而作是說：『此沙門亦非命終，此沙門實是阿 T 0671a11羅漢，夫羅漢之法有此苦行。』
「我爾時，猶有神 T 0671a12識，知外來機趣。時，我復作是念：『今可入無 T 0671a13息禪中。』便入無息禪中，數出入息，我今以 T 0671a14數出入息，覺知有氣從耳中出，是時風 T 0671a15聲如似雷鳴。爾時，復作是念：『我今閉口 T 0671a16塞耳，使息不出。』息以不出，是時內氣便 T 0671a17從手脚中出，正使氣不得從耳、鼻、口 T 0671a18出，爾時內聲如似雷吼，我爾時亦復如是。是 T 0671a19時神識猶隨身迴。
「是時，復作是念：『我宜更 T 0671a20入無息禪中。』是時，盡塞諸孔之息。我以塞 T 0671a21諸出入息，是時便患頭額痛，如似有人以 T 0671a22鑽鑽頭，我亦如是極苦頭痛。爾時，我故有 T 0671a23神識，爾時我復作是念：『我今更可坐禪，息氣 T 0671a24不得出入。』爾時，我便塞出入息，是時諸息 T 0671a25盡集腹中。爾時，息轉時極為少類，猶如屠 T 0671a26牛之家，以刀殺牛；我亦如是，極患苦痛。亦 T 0671a27如兩健人共執一劣人於火上炙，極患 T 0671a28疼痛不可堪忍；我亦如是，此苦疼痛不 T 0671a29可具陳。爾時，我猶有神識存，當我爾時坐 T 0671b01禪之日，形體不作人色；其中有人見已，而 T 0671b02作是說：『此沙門顏色極黑。』有人見已，而作 T 0671b03是說：『此沙門顏色似終。』比丘當知，我六年 T 0671b04之中作此苦行，不得上尊之法。
「爾時，我作 T 0671b05是念：『今日可食一果。』爾時我便食一果。當 T 0671b06我食一果之日，身形萎弱不能自起居，如 T 0671b07年百二十，骨節離散不能扶持。比丘當知， T 0671b08爾時一果者，如似今日小棗耳。爾時，我復作 T 0671b09是念：『非我成道之本，故當更有餘道。』爾時， T 0671b10我復作是念：『我自憶昔日，在父王樹下無 T 0671b11婬、無欲，除去惡不善法，遊於初禪；無覺、 T 0671b12無觀，遊於二禪；念清淨無有眾想，遊於 T 0671b13三禪；無復苦樂，意念清淨，遊於四禪。此或 T 0671b14能是道，我今當求此道。』
「我六年之中勤苦求 T 0671b15道而不剋獲；或臥荊棘之上；或臥板木鐵 T 0671b16釘之上，或懸鳥身體遠地，兩脚在上而頭 T 0671b17首向地；或交脚 蹲 踞；或養長鬚髮未曾 T 0671b18 揃 除；或日暴火炙；或盛冬坐冰；身體沒 T 0671b19水；或寂寞不語；或時一食；或時二食；或時 T 0671b20三食、四食，乃至七食；或食菜果；或食稻麻； T 0671b21或食草根；或食木實；或食花香；或食種種 T 0671b22果蓏；或時倮形；或時著弊壞之衣；或著莎 T 0671b23草之衣；或著毛毳之衣；或時以人髮覆形； T 0671b24或時養髮；或時取他髮益戴。如是，比丘！吾 T 0671b25昔苦行乃至於斯，然不獲四法之本。云何 T 0671b26為四？所謂賢聖戒律難曉難知；賢聖智慧 T 0671b27難曉難知；賢聖解脫難曉難知；賢聖三 T 0671b28昧難曉難知。是謂，比丘！有此四法，吾昔苦 T 0671b29行不獲此要。
「爾時，我復作是念：『吾今要當 T 0671c01求無上之道。』何者是無上之道？所謂向四 T 0671c02法是也：賢聖戒律、賢聖三昧、賢聖智慧、賢 T 0671c03聖解脫。爾時，我復作是念：『不可以此羸劣 T 0671c04之體，求於上尊之道，多少食精微之氣，長 T 0671c05育身體，氣力熾盛，然後得修行道。』當食精 T 0671c06微之氣，時五比丘捨我還退：『此沙門瞿曇性 T 0671c07行錯亂，以捨真法而就邪業。』
「當我爾時，即 T 0671c08從坐起，東向經行。是時，我復作是念：『過去 T 0671c09久遠恒沙諸佛，成道之處為在何所？』是時，虛 T 0671c10空神天住在上，而語我曰：『賢士當知，過去 T 0671c11恒沙諸佛世尊，坐於道樹清涼蔭下而得 T 0671c12成佛。』時，我復作是念：『為坐何處得成佛 T 0671c13道？坐耶？立耶？』是時，諸天復來告我，而作是 T 0671c14說：『過去恒沙諸佛世尊，坐於草蓐，然後成 T 0671c15佛。』
「是時，去我不遠，有吉祥梵志在側刈 T 0671c16草，即往至彼，問：『汝是何人，為名何等，為 T 0671c17有姓耶？』梵志報曰：『我名吉祥，其姓弗星。』我 T 0671c18爾時語彼人曰：『善哉！善哉！如是姓字，世之 T 0671c19希有；姓名不虛，必成其號，當使現世吉無 T 0671c20不利，生、老、病、死，永使除盡。汝姓弗星，與我 T 0671c21共同。吾今欲所求，見惠少草。』吉祥問 T 0671c22曰：『瞿曇！今日用斯草為？』爾時，我報吉祥曰： T 0671c23『吾欲敷樹王下求於四法。云何為四？所謂賢 T 0671c24聖戒律、賢聖三昧、賢聖智慧、賢聖解脫。』
「比丘 T 0671c25當知，爾時，吉祥躬自執草詣樹王所。吾即 T 0671c26坐其上，正身正意，結加趺坐，計念在前。爾 T 0671c27時，貪欲意解，除諸惡法，有覺、有觀，遊志初 T 0671c28禪；有覺、有觀除盡，遊志二、三禪；護念清淨， T 0671c29憂喜除盡，遊志四禪。我爾時以清淨之心， T 0672a01除諸結使，得無所畏，自識宿命無數來變。 T 0672a02我便自憶無數世事，或一生、二生、三、四、五生、 T 0672a03十生、二十、三十、四十、五十、百生、千生、百千萬 T 0672a04生、成劫、敗劫、無數成劫、無數敗劫、無數成敗 T 0672a05之劫，我曾死此生彼，從彼命終而來生此， T 0672a06無其本末因緣所從，憶如此無數世事。
「我 T 0672a07復以天眼清淨無瑕穢，觀眾生類生者、終 T 0672a08者，善趣、善色，惡趣、惡色，若好、若醜，隨其行 T 0672a09本，皆悉知之。或有眾生身修惡行，口修惡 T 0672a10行，意修惡行，誹謗賢聖，造邪業本，與邪 T 0672a11見相應，身壞命終，生地獄中。或有眾生之 T 0672a12類，身、口、意行善，不誹謗賢聖，與正見相 T 0672a13應，身壞命終，生於人間，是謂此眾生身、口、意 T 0672a14行無有邪業。我以三昧之心清淨無瑕穢， T 0672a15有漏盡，成無漏心解脫、智慧解脫；生死已盡， T 0672a16梵行已立，所作已辦，更不復受胎，如實知 T 0672a17之。即成無上正真之道。
「若使比丘！或有沙 T 0672a18門、婆羅門明了諸趣，然此趣無本，吾昔未 T 0672a19始不行，除一淨居天上不來此世；或復沙 T 0672a20門、婆羅門當可所生之處，然我不生者，則 T 0672a21非其宜，已生淨居天，不復來此世間。卿 T 0672a22等以得賢聖戒律，我亦得之；賢聖三昧，卿等 T 0672a23亦得，我亦得之；賢聖智慧，卿等亦得，我亦得 T 0672a24之；賢聖解脫，卿等亦得，我亦得之；賢聖解 T 0672a25脫知見，卿等亦得，我亦得之；以斷胞胎之 T 0672a26根，生死永盡，更不復受胞胎。
「是故，諸比丘！ T 0672a27當求方便，成就四法。所以然者。若比丘 T 0672a28得此四法者，成道不難，如我今日成無上 T 0672a29正真之道，皆由四法而得成果。如是，諸比 T 0672b01丘！當作是學。」
爾時，諸比丘聞佛所說，歡喜 T 0672b02奉行。
T 0672b03 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying in a forest outside of Vaiśālī.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “In the past before I achieved the Buddha path, I lived there on Mount [Great Fear]. During my time on that mountain, I was clothed in mental states both with and without desire that were hair-raising. During the hottest time of the year, wild horses could be seen all around where they sat, and at night they would go deep into the forest. During the coldest part of the year, the weather would alternate between wind and rain, and they would go into the forest during the day and could be seen sitting outside it at night.
SC 3“At the time, I could correctly recite a single verse that hadn’t been heard before and hadn’t been seen before.
“Plain nights, peaceful
On Mount [Great Fear];
To reveal its physical form,
That is my vow.”
SC 4“Suppose I went to the charnel ground to get clothes from a dead body to cover my own body. If a villager decided to come then to collect kindling wood, they might touch my ears or nose; perhaps spit, urinate, or throw dust and dirt on my body. Still, I never paid any attention to those people. This was the equanimity that I had.
SC 5“At the time, there was a place where cattle were kept. Supposing I saw the calves defecate, I would take the opportunity to eat it. If there wasn’t any calf dung, then I would eat the adult cattle’s dung. When I ate this food, I would think to myself, ‘Now, what use is this food? Would it be possible to go the whole day without eating?’
SC 6“When this thought occurred to me, gods then came to me. They said, ‘Now, don’t stop eating again! If you stop eating, we’ll boost your health with ambrosia. That will sustain your life.’
SC 7“Then, I had another thought: ‘Now that I’ve stopped eating, what reasons do the gods have to offer me ambrosia? Maybe they are tricking me!’ Then, I also thought, ‘Maybe I’ll eat leftover sesame or rice.’
SC 8“It was then that I ate one grain of sesame or rice each day, and my body became emaciated. I was skeletal, and my joints were visible. The crown of my head became a sore. The skin and flesh fell off by itself. My head was like a rotten gourd or radish. It was like that during that time. The crown of my head was an open wound with skin falling off by itself because I wasn’t eating.
SC 9“My vision at that time was also blurry like stars seen through deep water because I wasn’t eating. My body was like a rotten cart; it was the same. All rotten and damaged, it couldn’t support itself like it normally did. My buttocks were like a camel’s footprint. If I touched my belly, I could feel my backbone. If I touched my back, then I could feel my belly’s skin. My body was that feeble because I wasn’t eating.
SC 10“At the time, I continued eating a single grain of sesame or rice, which wasn’t ultimately profitable, and I still didn’t attain the most honored teaching. If I had the thought of wanting to relieve myself and to go somewhere to do it, I couldn’t get up or sit down on my own. When the gods saw this, they would say, ‘This ascetic Gautama will choose nirvāṇa.’
SC 11“Sometimes, there were gods who also said, ‘It won’t be long now before the ascetic Gautama’s life will end. Surely, his life will end now.’
SC 12“Sometimes, there were gods who said, ‘This ascetic’s life isn’t going to end. This ascetic really is an arhat. This arhat’s teaching is the ascetic practice.’
SC 13“At the time, I was like a disembodied consciousness that knew from outside its destination as it approaches. Again, I thought, ‘Now, may I enter an uninterrupted meditation.’ So, I meditated without interruption, counting my inhalations and exhalations. By counting my inhalations and exhalations, I perceived my breath escaping through my ears. The sound of the air was like thunder.
SC 14“At that point, I had the thought, ‘I’ll shut my mouth and close my ears; that’ll stop my breath from escaping.’ My breath didn’t escape from those places then, but my inner breath escaped to my hands and legs. Even though my breath wasn’t escaping from my ears, nose, or mouth, the internal sound of it was like a thunderous roar. It was like that to me. My disembodied consciousness felt like my body was spinning.
SC 15“At the time, I had another thought, ‘It would be suitable for me to meditate without interruption.’ I closed the passages of breathing. Once they were closed, then I was troubled by a feeling in my forehead like someone was drilling into my head. The extreme pain of my headache was like that.
SC 16At that point, I therefore had a disembodied consciousness. I thought, ‘Now, I can sit in meditation and not breath in or out.’ I then stopped my inhalation and exhalation and held all my breath in my abdomen.
SC 17“When my breath circulated, it was the smallest amount but like a butcher slaughtering a cow with a blade. I was extremely troubled by pain in the same way. It was also like a pair of strong men grabbing a weak man and putting him on burning coals. The extreme pain would be unbearable. My pain and suffering was indescribable in the same way.
SC 18“Then, my disembodied consciousness still remained. I would sit in meditation for a day, and my physical form was not that of a man. When people saw me, they would say, ‘This ascetic’s appearance is so dark!’ When other people saw me, they would say, ‘This ascetic’s appearance looks like it’s the end of him.’ Monks, you should know that during those six years of my ascetic practice, I didn’t attain the most honored teaching.
SC 19“Then I thought, ‘Today, I can eat a small fruit.’ I then ate a fruit, and I began eating one fruit a day. My emaciated body wasn’t able to stand up or sit down on its own as though I were 120 years old. My joints had separated and couldn’t support me. Monks, you should know that one fruit was like a little jujube today.
SC 20“Again, I then thought, ‘This is not a basis for me to achieve awakening; there must be another path.’ I then thought, ‘I recall a day in the past when I sat under my father the king’s tree without lust or desire. I abandoned bad and unskillful qualities to reach the first dhyāna. Without perception or examination, I reached the second dhyāna. Mindful and pure, without any of the myriad notions, I reached the third dhyāna. Without any more pleasure or pain, my mind and thoughts were pure, and I reached the fourth dhyāna. Perhaps that could be the path? I’ll pursue this path.’
SC 21“During those six years of diligent hardship pursuing awakening, I hadn’t won anything. Sometimes I laid on thorns, and sometimes it was on wood boards with iron nails. Sometimes I roosted like a bird far from the ground or hung upside down with my head towards the ground. Sometimes I squatted on my heels with my legs crossed. Sometimes I grew my hair longer than ever before. Sometimes I roasted myself between the sun and burning coals. Sometimes I sat in frigid water and submerged myself in it. Sometimes I stayed silent and wouldn’t speak. Sometimes I had one meal, or other times I had two meals … seven meals. Some meals were greens and fruit, some meals were rice and sesame, some were grass and tubers, some were tree fruit, some were flowers and incense, and other meals were various fruits and berries. Sometimes I went naked, and sometimes I wore rags and refuse. Sometimes I wore sedge grass, and sometimes I wore wool clothes. Sometimes I covered myself with human hair, and sometimes I grew my hair. Sometimes I took other people’s hair and added it to my own.
SC 22“Thus, monks, my former ascetic practices up until that point were still not a basis for winning the four teachings. What are the four? They are the noble precepts and discipline that’s hard to comprehend and hard to know, the noble wisdom that’s hard to comprehend and hard to know, the noble liberation that’s hard to comprehend and hard to know, and the noble concentration that’s hard to comprehend and hard to know. Monks, these are the four teachings, and my past ascetic practice didn’t win these essentials.
SC 23“At that point, I thought, ‘Now, I need to pursue the unsurpassed path.’ Which was the unsurpassed path? It was the one that heads for those four teachings: The noble discipline, noble concentration, noble wisdom, and noble liberation.
SC 24“I then thought, ‘It’s not possible for this feeble body to pursue the most honored path. More or little food and subtle energy will strengthen this body. Once my health is vigorous, then afterward I’ll be able to cultivate the path. I will eat to improve my health.’
“The five monks then abandoned me and went home. They said, ‘This ascetic Gautama’s disposition is wrong. He commits wrong action by abandoning the true teaching.’
SC 25“At that point, I got up from my seat and traveled east. As I went, I thought, ‘There have been Buddhas in the distant past [numbering like] the Gaṅgā River’s sands. Where did they achieve awakening?’
SC 26“A god up in the sky then told me, ‘Noble man, you should know, that those Buddhas and Bhagavāns in the past [numbering like] the Gaṅgā River’s sands sat in the refreshing shade of a bodhi tree when they became Buddhas.’
SC 27“Again, I thought, ‘How did they attain the Buddha’s awakening? Did they sit or stand?’
SC 28“The gods then came and told me, ‘Those Buddhas in the past [numbering like] the Gaṅgā River’s sands sat on a cushion of grass. Afterward, they became Buddhas.’
SC 29“I then left. Not far away, there was an ascetic cutting grass along the side of the road. I went to him and asked, ‘Who are you? What’s your name? What clan are you from?’
SC 30“The priest replied, ‘My name is [Maṅgalā] from the Viśākha clan.’
SC 31“I then said to that man, ‘Good, good! Such a clan name is rare in this world. That clan name isn’t empty; it surely measures up its epithet. It makes present fortune that’s not without profit. Birth, old age, illness, and death are forever eradicated. Your Viśākha clan and my own are equals. I was just now going to look for some grass.’
SC 32“[Maṅgalā] asked, ‘Gautama, could you use this grass today?’
SC 33“I then replied to [Maṅgalā], ‘I’d like to prepare a seat under the king of trees to pursue four teachings. What four? They are the noble discipline, noble concentration, noble wisdom, and noble liberation.’
SC 34“Monks, you should know that then [Maṅgalā] personally took his grass to the king of trees, and I sat on it with upright body and mind. Seated with legs crossed, I set my attention to what was in front of me.
SC 35“I then was mentally freed from greed and rid of bad qualities. With perception and examination, I reached the first dhyāna. When perception and examination were eliminated, I reached the second and third dhyānas. With equanimity, mindfulness, and purity, sorrow and joy were eliminated, and I reached the fourth dhyāna.
SC 36“At that point, my mind was purified, and I removed the bonds, attained fearlessness, and became aware of my past lives and numberless incarnations. I then recalled numberless events of those eras, whether from one birth, two births, three, four, or five births, ten births, twenty, thirty, forty, fifty, or a hundred births, a thousand births, a hundred thousand tens of thousands of births, an eon of formation, an eon of destruction, countless eons of formation, countless eons of destruction, or countless eons of formation and destruction. ‘I died here and was born there. My life ended there, and I was reborn here.’ Without origin or end to the causes and conditions for them, I remembered countless life events in this way.
SC 37“Again, I observed the kinds of births and ends of sentient beings with the heavenly eye that’s pure and flawless, including their good destinations and forms and their bad destinations and forms. Whether they were beautiful or ugly, the origin of it was their actions. I fully knew them. Perhaps, again, the physical, verbal, and mental actions of a sentient being were bad. They slandered the noble ones and performed actions of wrong view. When their bodies broke up and their lives ended, they were born in hell. Sometimes, again, the physical, verbal, and mental actions of a sentient being were good. They didn’t slander the noble ones and also practiced right view. When their bodies broke up and their lives ended, they were born in a good place up in heaven. This is known as the physical, verbal, and mental actions of sentient beings that lack any wrong acts.
SC 38“With a concentrated mind that was pure and flawless, I ended the contaminants. Becoming uncontaminated, my mind was liberated, and my wisdom was liberated. My births had been ended, the religious practice had been established, and the task had been accomplished. I was no longer subject to the womb, and I truly knew it. I then achieved the unsurpassed, correct, and true awakening.
SC 39“Monks, suppose that either ascetics or priests clearly understand the destinations [of rebirth]. Those destinations still have no origin. There’s none to which I haven’t traveled in the past, except for the Pure Abode Heavens from which beings don’t return to this world. Perhaps, other ascetics or priests were born in that place, but I wasn’t born there. It wouldn’t have been fitting. Once someone is born in the Pure Abode Heavens, they aren’t born in this world again. The noble concentrations that they had attained, I also attained. The noble wisdom that they had attained, I also attained. The noble liberation that they attained, I also attained. The noble liberation of knowing and seeing that they attained, I also attained. I cut the root of the womb and forever ended birth and death. I won’t again be subject to the womb.
SC 40“Therefore, monks, you should seek the methods for achieving these four things. The reason for that is if monks attain these four things, they’ll achieve awakening without difficulty. As I have today, they’ll achieve the unsurpassed, correct, and true awakening. As a result of these four things, they’ll attain this fruit. Thus, monks, should you train.”
SC 41When the monks heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ngoài thành Tỳ-xá-ly, trong một khu rừng. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Xưa, lúc Ta chưa thành đạo, lúc ấy, Ta sống trong núi Đại úy. Nếu ai có lòng dục hay không lòng dục mà vào trong núi này, taòn thân lông dựng ngược. Lại gặp lúc quá nóng nực, sóng nắng tung hoành, Ta cởi trần mà ngồi, ban đêm thì vào rừng sâu. Lúc trời quá lạnh, gió mưa dồn dập thì ban ngày Ta vào trong rừng, ban đêm ngủ ngoài trời. Bấy giờ, Ta hay tụng một bài kệ mà xưa chưa từng nghe, chưa từng thấy:
Lạnh lẽo, đêm nghỉ
Trong núi Đại uý;
Thân thể cởi trần:
Ta đã thệ nguyện.
“Hoặc Ta đến gò mả để lấy áo người chết che mình. Bấy giờ, có người xóm Án-trá đến lượm nhánh cây đâm vào tai Ta hay thọc vào mũi Ta. Có người khạc nhổ, có người đi tiểu hoặc lấy đất bôi lên mình Ta. Nhưng Ta trọn không nghĩ gì về họ. Lúc ấy, Ta có tâm xả này.
“Bấy giờ, tại chỗ chuồng bò, nếu thấy phân bê, Ta liền lấy ăn. Nếu không có phân bê, Ta liền ăn phân bò. Khi ăn món này, Ta nghĩ: ‘Nay ăn để làm gì? Hãy nhịn trọn ngày.’ Lúc Ta nghĩ vậy, chư thiên đến chỗ Ta bảo, ‘Nay Ngài chớ nhịn ăn nữa. Nếu Ngài nhịn, tôi sẽ đem cam lồ, tinh khí giúp Ngài sống.’ Ta lại nghĩ: ‘Đã nhịn ăn sao lại để chư thiên đem cam lồ cho Ta? Đó là sự dối trá.’ Rồi Ta lại nghĩ: ‘Nay Ta có thể ăn các thứ mè, gạo bỏ dư.’ Bấy giờ, mỗi ngày Ta ăn một hạt mè, một hạt gạo, thân hình liệt nhược, xương cốt dính nhau. Trên đỉnh đầu mọc mụt nhọt, da thịt rơi rớt. Ví như trái bầu khô vỡ, không lành lặn, đầu Ta lúc ấy cũng thế, trên đỉnh mọc nhọt, da thịt rơi rớt, do không ăn. Cũng như tinh tú hiện trong giếng sâu; lúc ấy, mắt Ta cũng thế, đều vì không ăn. Ví như xe cũ hư nát, thân Ta cũng thế, tất cả đều hư hỏng không thể theo ý mình. Cũng như dấu chân lạc đà, hai xương cùng của Ta cũng thế. Nếu khi Ta lấy tay đè bụng, liền đụng xương sống. Nếu lúc đè xương sống, liền đụng da bụng. Thân thể ốm yếu đều vì không ăn. Bấy giờ, Ta đã dùng một hạt mè, một hạt gạo làm thức ăn mà trọn vô ích, chẳng được pháp thượng tôn. Nếu muốn đại, tiểu tiện, Ta liền té xuống đất, không tự đứng lên được.
“Bấy giờ, chư thiên trông thấy liền nói, ‘Sa-môn Cù-đàm đã diệt độ!’ Lại có chư thiên nói, ‘Sa-môn này chưa chết, nay ắt phải chết.’ Có chư thiên lại nói, ‘Sa-môn này không phải chết! Sa-môn này thực là A-la-hán. Pháp La-hán thường có khổ hành này.’
“Bấy giờ, Ta còn thần thức, biết được chuyện bên ngoài. Ta lại nghĩ: ‘Nay lại nhập vào thiền không hơi thở.’ Và Ta liền nhập vào thiền không hơi thở, đếm hơi thở ra vào. Ta do đếm hơi thở ra vào, giác biết có hơi từ lỗ tai ra. Khi ấy, tiếng gió như tiếng sấm. Ta lại nghĩ: ‘Nay Ta ngậm miệng, bịt tai cho hơi thở không ra.’ Hơi thở vì không ra được, khi đó hơi thở theo chân và tay mà ra. Giả sử khi hơi không ra từ tai, mũi, miệng, bấy giờ, bên trong như tiếng sấm rền. Ta cũng thế, khi ấy thần thức vẫn còn chuyển theo thân.
Ta lại nghĩ: ‘Ta hãy nhập lại thiền nín thở.’ Khi ấy, Ta phong bế hết các lỗ thở. Ta vì phong bế các hơi thở ra vào, đầu trán liền đau nhức như có người lấy dùi mà dùi đầu. Ta cũng vậy, đầu đau rất khổ sở.
“Bấy giờ, Ta vẫn còn thần thức. Ta lại nghĩ: ‘Nay Ta nên ngồi thiền, dứt hơi thở, không cho hơi thở ra vào.’ Khi ấy, Ta liền bít hơi thở ra vào. Các hơi thở dồn xuống bụng. Lúc hơi thở chuyển động hết sức nhỏ nhiệm, như đồ tể cầm đao giết bò, Ta cũng vậy, hết sức đau đớn. Cũng như một người yếu đuối bị hai người mạnh khỏe nắm lấy đem nướng trên lửa, đau đớn chịu không nỗi. Ta cũng vậy, khổ đau này không thể trình bày đầy đủ.
“Bấy giờ, Ta vẫn có thần thức. Ngày ngày Ta ngồi thiền, thân thể không có màu sắc giống người. Có người trông thấy nói, ‘Sa-môn này có màu da quá đen.’ Có người thấy nói, ‘Sa-môn này có da như màu chàm.’
“Tỳ-kheo, nên biết, trong sáu năm tu hành khổ hạnh này mà chẳng được phép thượng tôn, bấy giờ, Ta nghĩ: ‘Nay Ta nên ăn mỗi ngày một trái cây.’ Ta liền ăn một trái. Khi Ta ăn ngày một trái, thân hình yếu đuối, không thể tự đi đứng, như một trăm hai mươi tuổi, đốt xương rời rạc, chẳng thể nâng đỡ. Tỳ-kheo nên biết, một quả khi ấy bằng một trái táo nhỏ bây giờ. Bấy giờ, Ta lại nghĩ: ‘Đây chẳng phải căn bản Ta thành đạo. Hẵn phải có con đường khác.’
“Ta lại nghĩ: ‘Ta nhớ lại ngày xưa ở dưới gốc cây của Phụ vương, không dâm, không dục, trừ bỏ pháp ác bất thiện, nhập sơ thiền. Không tầm không tứ, nhập nhị thiền. Xả niệm thanh tịnh, không có các tưởng, nhập tam thiền. Không khổ lạc, xả niệm thanh tịnh, nhập tứ thiền. Có thể đây là đạo. Nay Ta nên tìm đạo này.’
“Trong sáu năm, Ta cầu đạo cần khổ mà không thành tựu, hoặc nằm trên gai góc, hoặc nằm trên ván đóng đinh sắc, hoặc treo thân thể cách xa mặt đất, hai chân ở trên, đầu chúc xuống, hoặc tréo chân, ngồi chồm hỗm, hoặc để râu tóc dài không hề cạo hớt, hoặc ngày phơi lửa thiêu đốt, hoặc thời tiết đông lạnh ngồi trên băng, thân thể chìm trong nước, hoặc lặng lẽ không nói, hoặc có lúc một ngày ăn một bữa, hoặc hai ngày ăn một bữa, hoặc ba ngày một bữa, hoặc bốn ngày một bữa, cho đến bảy ngày một bữa, hoặc ăn rau trái, hoặc ăn lúa mè, hoặc ăn rễ cỏ, hoặc ăn trái cây, hoặc ăn hương hoa, hoặc ăn các thứ quả, củ. Có lúc ở trần, có lúc mặc y rách nát, hoặc đắp y bằng cỏ gấu, hay đắp y lông da, có lúc lấy tóc người che thân, có lúc để tóc dài, có lúc lấy tóc người khác đội thêm.
“Như thế Tỳ-kheo, khi xưa Ta khổ hành đến như vậy mà chẳng thu hoạch được căn bản của bốn pháp. Thế nào là bốn? Nghĩa là giới luật Hiền thánh khó tỏ, khó biết; trí tuệ Hiền thánh khó tỏ, khó biết; giải thoát Hiền Thánh, khó tỏ, khó biết; tam-muội Hiền thánh khó tỏ, khó biết. Đó là, này Tỳ-kheo, có bốn pháp này. Xưa Ta khổ hạnh chẳng được cốt yếu này.
“Bấy giờ, Ta lại nghĩ, ‘Nay Ta cần phải tìm cầu được đạo vô thượng. Thế nào là đạo vô thượng? Đó là hướng về bốn pháp này: Giới luật Hiền thánh, tam-muội Hiền thánh, trí tuệ Hiền thánh, giải thoát Hiền thánh.’
“Rồi Ta lại nghĩ, ‘Chẳng thể đem thân ốm yếu này mà cầu đạo thượng tôn. Ta nên ăn chút ít để được khí tinh vi, nuôi nấng thân thể, khí lực mạnh mẽ. Sau đó mới tu hành đắc đạo.’
“Ngay khi Ta ăn chút ít, được khí tinh vi, năm Tỳ-kheo bỏ Ta mà đi, ‘Sa-môn Cù-đàm này tánh hạnh thác loạn, bỏ chân pháp theo nghiệp tà.’
“Lúc đó, Ta từ chỗ ngồi đứng dậy, kinh hành theo hướng đông. Ta lại nghĩ, ‘Chỗ thành đạo của hằng sa chư Phật đời quá khứ là ở đâu?’ Ngay khi ấy, phía trên Ta, có thiên thần đứng giữa hư không, nói vói Ta rằng, ‘Hiền sỹ, nên biết, hằng sa chư Phật quá khứ ngồi dưới bóng mát cây đạo thọ mà thành Phật.’ Rồi Ta lại nghĩ, ‘Ngồi chỗ nào mà được thành Phật?’ Chư thiên lại bảo Ta, ‘Quá khứ hằng sa chư Phật ngồi trên đệm cỏ, rồi sau đó mới thành Phật.’
“Khi ấy, cách Ta không xa, có bà-la-môn Cát Tường cắt cỏ một bên. Ta liền đến đó hỏi, ‘Ông là ai? Tên gì? Có họ gì?’ Bà-la-môn đáp, ‘Tôi tên Cát Tường, họ Phất tinh.’
“Ta bảo người ấy, ‘Lành thay, lành thay! Tên họ như thế rất hiếm có trên đời. Họ tên không dối mới thành hiệu này. Cầu mong cho ông đời hiện tại tốt lành, không điều gì bất lợi, trừ sạch sanh, già, bệnh, chết. Ông họ Phất tinh, thật phù hợp với Ta. Nay Ta muốn xin ít cỏ.’ Cát Tường hỏi, ‘Cù-đàm dùng cỏ để làm gì?’ Ta đáp Cát Tường, ‘Ta muốn trải dưới cây Thọ vương để cầu bốn pháp. Thế nào là bốn? Đó là giới luật Hiền thánh, tam-muội Hiền thánh, trí tuệ Hiền thánh, giải thoát Hiền thánh.’
“Tỳ-kheo nên biết, bây giờ Cát Tường tự thân đem cỏ trải dưới cây Thọ vương. Rồi Ta ngồi lên, chính thân, chính ý, ngồi kiết già, buộc niệm ở trước. Bây giờ, tâm ý Ta cởi bỏ tham dục, trừ các ác pháp, có tầm có tứ, nhập sơ thiền. Trừ diệt có tầm có tứ, tâm nhập nhị thiền, tam thiền; xả niệm thanh tịnh, ưu hỷ trừ sạch, tâm nhập tứ thiền.
“Bấy giờ, Ta với tâm thanh tịnh, trừ các kiết sử, đắc vô sở uý, tự biết túc mạng biến đổi vô số. Ta liền tự nhớ việc vô số đời, hoặc một đời, hai đời, ba đời, bốn, năm đời, mười đời, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, một trăm đời, nghìn đời, trăm nghìn, vạn đời; kiếp thành kiếp hoại, vô số kiếp thành, vô số kiếp hoại, vô số kiếp thành hoại. Ta từng chết đây, sinh kia; từ kia mạng chung đến sinh nơi này; nguồn gốc nhân duyên gốc ngọn. Ta nhớ việc vô số đời như thế.
“Ta lại bằng thiên nhãn thanh tịnh, không tỳ vết, quán chúng sanh, kẻ sinh, người chết, cõi lành sắc lành, cõi ác sắc ác, hoặc đẹp hay xấu tùy hành nghiệp từ trước, Ta thảy đều biết rõ. Hoặc có chúng sanh do thân, miệng, ý hành ác, phỉ báng Hiền thánh, tạo gốc nghiệp tà, tương ưng với tà kiến, thân hoại mạng chung, sinh trong địa ngục. Hoặc có chúng sanh do thân, miệng, ý hành thiện không phỉ báng Hiền thánh, tương ưng với chánh kiến, thân hoại mạng chung sinh ở nhân gian. Đó là chúng sanh mà thân, miệng, ý không có tà nghiệp.
“Ta do tâm tam-muội thanh tịnh không tỳ vết, dứt sạch hữu lậu, thành tựu vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, như thật biết rằng, sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn tái sinh, liền thành vô thượng Chánh chơn.
“Này các Tỳ-kheo, hoặc có Sa-môn, Bà-la-môn rõ biết các nẻo, nhưng những nẻo đường này, vốn ngày xưa Ta chưa có đường nào chẳng đi, chỉ trừ chưa hề một lần sinh lên trời Tịnh cư vì ở đó không còn tái sinh trở lại cõi này. Hoặc với một số Sa-môn, Bà-la-môn, đó là chỗ đáng tái sinh nhưng Ta chẳng sinh, vì không thích hợp. Vì đã sinh lên trời Tịnh cư thì không còn trở lại thế gian này nữa.
“Các ngươi đã đạt được giới luật Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Các ngươi đạt được tam-muội Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Các ngươi đạt được giải thoát Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Các ngươi đạt được giải thoát tri kiến Hiền thánh, Ta cũng đạt được. Ta đã cắt dứt gốc rễ bào thai, sinh tử đã hết hẳn, không còn tái sinh.
“Thế nên, các Tỳ-kheo, hãy cầu phương tiện thành tựu bốn pháp. Vì sao thế? Vì nếu Tỳ-kheo nào được bốn pháp này thì thành đạo không khó. Như ngày nay, Ta thành Đạo vô thượng Chánh chơn đều do bốn pháp này mà được thành quả. Như thế, các Tỳ-kheo, hãy học điều này.”
Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying in a forest outside of Vaiśālī.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “In the past before I achieved the Buddha path, I lived there on Mount [Great Fear]. During my time on that mountain, I was clothed in mental states both with and without desire that were hair-raising. During the hottest time of the year, wild horses could be seen all around where they sat, and at night they would go deep into the forest. During the coldest part of the year, the weather would alternate between wind and rain, and they would go into the forest during the day and could be seen sitting outside it at night.
SC 3“At the time, I could correctly recite a single verse that hadn’t been heard before and hadn’t been seen before.
“Plain nights, peaceful
On Mount [Great Fear];
To reveal its physical form,
That is my vow.”
SC 4“Suppose I went to the charnel ground to get clothes from a dead body to cover my own body. If a villager decided to come then to collect kindling wood, they might touch my ears or nose; perhaps spit, urinate, or throw dust and dirt on my body. Still, I never paid any attention to those people. This was the equanimity that I had.
SC 5“At the time, there was a place where cattle were kept. Supposing I saw the calves defecate, I would take the opportunity to eat it. If there wasn’t any calf dung, then I would eat the adult cattle’s dung. When I ate this food, I would think to myself, ‘Now, what use is this food? Would it be possible to go the whole day without eating?’
SC 6“When this thought occurred to me, gods then came to me. They said, ‘Now, don’t stop eating again! If you stop eating, we’ll boost your health with ambrosia. That will sustain your life.’
SC 7“Then, I had another thought: ‘Now that I’ve stopped eating, what reasons do the gods have to offer me ambrosia? Maybe they are tricking me!’ Then, I also thought, ‘Maybe I’ll eat leftover sesame or rice.’
SC 8“It was then that I ate one grain of sesame or rice each day, and my body became emaciated. I was skeletal, and my joints were visible. The crown of my head became a sore. The skin and flesh fell off by itself. My head was like a rotten gourd or radish. It was like that during that time. The crown of my head was an open wound with skin falling off by itself because I wasn’t eating.
SC 9“My vision at that time was also blurry like stars seen through deep water because I wasn’t eating. My body was like a rotten cart; it was the same. All rotten and damaged, it couldn’t support itself like it normally did. My buttocks were like a camel’s footprint. If I touched my belly, I could feel my backbone. If I touched my back, then I could feel my belly’s skin. My body was that feeble because I wasn’t eating.
SC 10“At the time, I continued eating a single grain of sesame or rice, which wasn’t ultimately profitable, and I still didn’t attain the most honored teaching. If I had the thought of wanting to relieve myself and to go somewhere to do it, I couldn’t get up or sit down on my own. When the gods saw this, they would say, ‘This ascetic Gautama will choose nirvāṇa.’
SC 11“Sometimes, there were gods who also said, ‘It won’t be long now before the ascetic Gautama’s life will end. Surely, his life will end now.’
SC 12“Sometimes, there were gods who said, ‘This ascetic’s life isn’t going to end. This ascetic really is an arhat. This arhat’s teaching is the ascetic practice.’
SC 13“At the time, I was like a disembodied consciousness that knew from outside its destination as it approaches. Again, I thought, ‘Now, may I enter an uninterrupted meditation.’ So, I meditated without interruption, counting my inhalations and exhalations. By counting my inhalations and exhalations, I perceived my breath escaping through my ears. The sound of the air was like thunder.
SC 14“At that point, I had the thought, ‘I’ll shut my mouth and close my ears; that’ll stop my breath from escaping.’ My breath didn’t escape from those places then, but my inner breath escaped to my hands and legs. Even though my breath wasn’t escaping from my ears, nose, or mouth, the internal sound of it was like a thunderous roar. It was like that to me. My disembodied consciousness felt like my body was spinning.
SC 15“At the time, I had another thought, ‘It would be suitable for me to meditate without interruption.’ I closed the passages of breathing. Once they were closed, then I was troubled by a feeling in my forehead like someone was drilling into my head. The extreme pain of my headache was like that.
SC 16At that point, I therefore had a disembodied consciousness. I thought, ‘Now, I can sit in meditation and not breath in or out.’ I then stopped my inhalation and exhalation and held all my breath in my abdomen.
SC 17“When my breath circulated, it was the smallest amount but like a butcher slaughtering a cow with a blade. I was extremely troubled by pain in the same way. It was also like a pair of strong men grabbing a weak man and putting him on burning coals. The extreme pain would be unbearable. My pain and suffering was indescribable in the same way.
SC 18“Then, my disembodied consciousness still remained. I would sit in meditation for a day, and my physical form was not that of a man. When people saw me, they would say, ‘This ascetic’s appearance is so dark!’ When other people saw me, they would say, ‘This ascetic’s appearance looks like it’s the end of him.’ Monks, you should know that during those six years of my ascetic practice, I didn’t attain the most honored teaching.
SC 19“Then I thought, ‘Today, I can eat a small fruit.’ I then ate a fruit, and I began eating one fruit a day. My emaciated body wasn’t able to stand up or sit down on its own as though I were 120 years old. My joints had separated and couldn’t support me. Monks, you should know that one fruit was like a little jujube today.
SC 20“Again, I then thought, ‘This is not a basis for me to achieve awakening; there must be another path.’ I then thought, ‘I recall a day in the past when I sat under my father the king’s tree without lust or desire. I abandoned bad and unskillful qualities to reach the first dhyāna. Without perception or examination, I reached the second dhyāna. Mindful and pure, without any of the myriad notions, I reached the third dhyāna. Without any more pleasure or pain, my mind and thoughts were pure, and I reached the fourth dhyāna. Perhaps that could be the path? I’ll pursue this path.’
SC 21“During those six years of diligent hardship pursuing awakening, I hadn’t won anything. Sometimes I laid on thorns, and sometimes it was on wood boards with iron nails. Sometimes I roosted like a bird far from the ground or hung upside down with my head towards the ground. Sometimes I squatted on my heels with my legs crossed. Sometimes I grew my hair longer than ever before. Sometimes I roasted myself between the sun and burning coals. Sometimes I sat in frigid water and submerged myself in it. Sometimes I stayed silent and wouldn’t speak. Sometimes I had one meal, or other times I had two meals … seven meals. Some meals were greens and fruit, some meals were rice and sesame, some were grass and tubers, some were tree fruit, some were flowers and incense, and other meals were various fruits and berries. Sometimes I went naked, and sometimes I wore rags and refuse. Sometimes I wore sedge grass, and sometimes I wore wool clothes. Sometimes I covered myself with human hair, and sometimes I grew my hair. Sometimes I took other people’s hair and added it to my own.
SC 22“Thus, monks, my former ascetic practices up until that point were still not a basis for winning the four teachings. What are the four? They are the noble precepts and discipline that’s hard to comprehend and hard to know, the noble wisdom that’s hard to comprehend and hard to know, the noble liberation that’s hard to comprehend and hard to know, and the noble concentration that’s hard to comprehend and hard to know. Monks, these are the four teachings, and my past ascetic practice didn’t win these essentials.
SC 23“At that point, I thought, ‘Now, I need to pursue the unsurpassed path.’ Which was the unsurpassed path? It was the one that heads for those four teachings: The noble discipline, noble concentration, noble wisdom, and noble liberation.
SC 24“I then thought, ‘It’s not possible for this feeble body to pursue the most honored path. More or little food and subtle energy will strengthen this body. Once my health is vigorous, then afterward I’ll be able to cultivate the path. I will eat to improve my health.’
“The five monks then abandoned me and went home. They said, ‘This ascetic Gautama’s disposition is wrong. He commits wrong action by abandoning the true teaching.’
SC 25“At that point, I got up from my seat and traveled east. As I went, I thought, ‘There have been Buddhas in the distant past [numbering like] the Gaṅgā River’s sands. Where did they achieve awakening?’
SC 26“A god up in the sky then told me, ‘Noble man, you should know, that those Buddhas and Bhagavāns in the past [numbering like] the Gaṅgā River’s sands sat in the refreshing shade of a bodhi tree when they became Buddhas.’
SC 27“Again, I thought, ‘How did they attain the Buddha’s awakening? Did they sit or stand?’
SC 28“The gods then came and told me, ‘Those Buddhas in the past [numbering like] the Gaṅgā River’s sands sat on a cushion of grass. Afterward, they became Buddhas.’
SC 29“I then left. Not far away, there was an ascetic cutting grass along the side of the road. I went to him and asked, ‘Who are you? What’s your name? What clan are you from?’
SC 30“The priest replied, ‘My name is [Maṅgalā] from the Viśākha clan.’
SC 31“I then said to that man, ‘Good, good! Such a clan name is rare in this world. That clan name isn’t empty; it surely measures up its epithet. It makes present fortune that’s not without profit. Birth, old age, illness, and death are forever eradicated. Your Viśākha clan and my own are equals. I was just now going to look for some grass.’
SC 32“[Maṅgalā] asked, ‘Gautama, could you use this grass today?’
SC 33“I then replied to [Maṅgalā], ‘I’d like to prepare a seat under the king of trees to pursue four teachings. What four? They are the noble discipline, noble concentration, noble wisdom, and noble liberation.’
SC 34“Monks, you should know that then [Maṅgalā] personally took his grass to the king of trees, and I sat on it with upright body and mind. Seated with legs crossed, I set my attention to what was in front of me.
SC 35“I then was mentally freed from greed and rid of bad qualities. With perception and examination, I reached the first dhyāna. When perception and examination were eliminated, I reached the second and third dhyānas. With equanimity, mindfulness, and purity, sorrow and joy were eliminated, and I reached the fourth dhyāna.
SC 36“At that point, my mind was purified, and I removed the bonds, attained fearlessness, and became aware of my past lives and numberless incarnations. I then recalled numberless events of those eras, whether from one birth, two births, three, four, or five births, ten births, twenty, thirty, forty, fifty, or a hundred births, a thousand births, a hundred thousand tens of thousands of births, an eon of formation, an eon of destruction, countless eons of formation, countless eons of destruction, or countless eons of formation and destruction. ‘I died here and was born there. My life ended there, and I was reborn here.’ Without origin or end to the causes and conditions for them, I remembered countless life events in this way.
SC 37“Again, I observed the kinds of births and ends of sentient beings with the heavenly eye that’s pure and flawless, including their good destinations and forms and their bad destinations and forms. Whether they were beautiful or ugly, the origin of it was their actions. I fully knew them. Perhaps, again, the physical, verbal, and mental actions of a sentient being were bad. They slandered the noble ones and performed actions of wrong view. When their bodies broke up and their lives ended, they were born in hell. Sometimes, again, the physical, verbal, and mental actions of a sentient being were good. They didn’t slander the noble ones and also practiced right view. When their bodies broke up and their lives ended, they were born in a good place up in heaven. This is known as the physical, verbal, and mental actions of sentient beings that lack any wrong acts.
SC 38“With a concentrated mind that was pure and flawless, I ended the contaminants. Becoming uncontaminated, my mind was liberated, and my wisdom was liberated. My births had been ended, the religious practice had been established, and the task had been accomplished. I was no longer subject to the womb, and I truly knew it. I then achieved the unsurpassed, correct, and true awakening.
SC 39“Monks, suppose that either ascetics or priests clearly understand the destinations [of rebirth]. Those destinations still have no origin. There’s none to which I haven’t traveled in the past, except for the Pure Abode Heavens from which beings don’t return to this world. Perhaps, other ascetics or priests were born in that place, but I wasn’t born there. It wouldn’t have been fitting. Once someone is born in the Pure Abode Heavens, they aren’t born in this world again. The noble concentrations that they had attained, I also attained. The noble wisdom that they had attained, I also attained. The noble liberation that they attained, I also attained. The noble liberation of knowing and seeing that they attained, I also attained. I cut the root of the womb and forever ended birth and death. I won’t again be subject to the womb.
SC 40“Therefore, monks, you should seek the methods for achieving these four things. The reason for that is if monks attain these four things, they’ll achieve awakening without difficulty. As I have today, they’ll achieve the unsurpassed, correct, and true awakening. As a result of these four things, they’ll attain this fruit. Thus, monks, should you train.”
SC 41When the monks heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.