BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Ba tính chất của loài rắn nên được hành trì,’ ba tính chất nên được hành trì ấy là các điều nào?”
“Tâu đại vương, giống như loài rắn di chuyển bằng ngực. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên cư xử bằng tuệ. Tâu đại vương, tâm của vị hành giả cư xử bằng tuệ di chuyển ở trong khuôn khổ, tránh xa hiện tướng sai trái, phát triển hiện tướng tốt đẹp. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhất của loài rắn nên được hành trì.
BJT 2Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài rắn trong khi di chuyển thì di chuyển tránh xa loại dược thảo. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên hành xử, trong khi tránh xa ác hạnh. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhì của loài rắn nên được hành trì.
BJT 3Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài rắn sau khi nhìn thấy loài người thì bực bội, sầu muộn, suy nghĩ. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập sau khi suy tầm về sự suy tầm xấu xa, sau khi làm sanh khởi sự không thích thú, nên bực bội, nên sầu muộn, nên suy nghĩ rằng: ‘Do ta bị xao lãng, mà ngày đã trôi qua, nó không thể đạt lại được nữa.’ Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ ba của loài rắn nên được hành trì.
Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến ở Bổn Sanh Bhallāṭiya về hai kinnara (loài có chim đầu người):
‘Này người thợ săn, vào cái đêm chúng tôi đã sống cách biệt,
không như ý muốn, luôn tưởng nhớ nhau,
cả một đêm ấy, trong khi hối tiếc,
chúng tôi sầu muộn; đêm ấy sẽ không có lần nữa.’”
Câu hỏi về tính chất của loài rắn là thứ chín.
“Bhante nāgasena, ‘sappassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī’ti yaṁ vadesi, katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī”ti?
“Yathā, mahārāja, sappo urena gacchati;
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena paññāya caritabbaṁ, paññāya caramānassa kho, mahārāja, yogino cittaṁ ñāye carati, vilakkhaṇaṁ vivajjeti, salakkhaṇaṁ bhāveti.
Idaṁ, mahārāja, sappassa paṭhamaṁ aṅgaṁ gahetabbaṁ.
Puna caparaṁ, mahārāja, sappo caramāno osadhaṁ parivajjento carati;
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena duccaritaṁ parivajjentena caritabbaṁ.
Idaṁ, mahārāja, sappassa dutiyaṁ aṅgaṁ gahetabbaṁ.
Puna caparaṁ, mahārāja, sappo manusse disvā tappati socati cintayati;
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena kuvitakke, vitakketvā aratiṁ uppādayitvā tappitabbaṁ socitabbaṁ cintayitabbaṁ ‘pamādena me divaso vītināmito, na so puna sakkā laddhun’ti.
Idaṁ, mahārāja, sappassa tatiyaṁ aṅgaṁ gahetabbaṁ.
Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā bhallāṭiyajātake dvinnaṁ kinnarānaṁ—
‘Mayekarattaṁ vippavasimha ludda,
Akāmakā aññamaññaṁ sarantā;
Tamekarattaṁ anutappamānā,
Socāmasā ratti puna na hessatī’”ti.
Sappaṅgapañho navamo.
PTS vp En 348 PTS cs 20 ‘Venerable Nāgasena, those three qualities of the serpent you say he ought to take, which are they?’
‘Just, O king, as the serpent progresses by means of its belly; just so, O king, should the strenuous Bhikshu, earnest in effort, progress by means of his knowledge. For the heart of the recluse, O king, who progresses by knowledge, continues in perception (of the four Truths), that which is inconsistent with the characteristics of a recluse does he put away, that which is consistent with them does he develop in himself. This, PTS vp Pali 406 O king, is the first quality of the serpent he ought to have.
PTS cs 21 ‘And again, O king, just as the serpent as it moves avoids drugs ; just so, O king, should the strenuous Bhikshu, earnest in effort, go on his way avoiding unrighteousness. This, O king, is the second quality of the serpent he ought to have.
PTS cs 22 ‘And again, O king, as the serpent on catching sight of men is anxious, and pained, and seeks a way of escape ; just so, O king, should the strenuous Bhikshu, earnest in effort, when he finds himself thinking wrong thoughts, or discontent arising within him, be anxious and pained, and seek a way of escape, saying to himself: “This day must I have spent in carelessness, and never shall I be able to recover it.” This, O king, is the third quality of the PTS vp En 349 serpent he ought to have. For it is a saying, O king, of the two fairy birds in the Bhallāṭiya Jātaka:
“’Tis one night only, hunter, that we’ve spent
Away from home, and that against our will,
And thinking all night through of one another,
Yet that one night is it that we bemoan,
And grieve; for nevermore can it return!”’
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Ba tính chất của loài rắn nên được hành trì,’ ba tính chất nên được hành trì ấy là các điều nào?”
“Tâu đại vương, giống như loài rắn di chuyển bằng ngực. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên cư xử bằng tuệ. Tâu đại vương, tâm của vị hành giả cư xử bằng tuệ di chuyển ở trong khuôn khổ, tránh xa hiện tướng sai trái, phát triển hiện tướng tốt đẹp. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhất của loài rắn nên được hành trì.
BJT 2Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài rắn trong khi di chuyển thì di chuyển tránh xa loại dược thảo. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên hành xử, trong khi tránh xa ác hạnh. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhì của loài rắn nên được hành trì.
BJT 3Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài rắn sau khi nhìn thấy loài người thì bực bội, sầu muộn, suy nghĩ. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập sau khi suy tầm về sự suy tầm xấu xa, sau khi làm sanh khởi sự không thích thú, nên bực bội, nên sầu muộn, nên suy nghĩ rằng: ‘Do ta bị xao lãng, mà ngày đã trôi qua, nó không thể đạt lại được nữa.’ Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ ba của loài rắn nên được hành trì.
Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến ở Bổn Sanh Bhallāṭiya về hai kinnara (loài có chim đầu người):
‘Này người thợ săn, vào cái đêm chúng tôi đã sống cách biệt,
không như ý muốn, luôn tưởng nhớ nhau,
cả một đêm ấy, trong khi hối tiếc,
chúng tôi sầu muộn; đêm ấy sẽ không có lần nữa.’”
Câu hỏi về tính chất của loài rắn là thứ chín.
“Bhante nāgasena, ‘sappassa tīṇi aṅgāni gahetabbānī’ti yaṁ vadesi, katamāni tāni tīṇi aṅgāni gahetabbānī”ti?
“Yathā, mahārāja, sappo urena gacchati;
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena paññāya caritabbaṁ, paññāya caramānassa kho, mahārāja, yogino cittaṁ ñāye carati, vilakkhaṇaṁ vivajjeti, salakkhaṇaṁ bhāveti.
Idaṁ, mahārāja, sappassa paṭhamaṁ aṅgaṁ gahetabbaṁ.
Puna caparaṁ, mahārāja, sappo caramāno osadhaṁ parivajjento carati;
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena duccaritaṁ parivajjentena caritabbaṁ.
Idaṁ, mahārāja, sappassa dutiyaṁ aṅgaṁ gahetabbaṁ.
Puna caparaṁ, mahārāja, sappo manusse disvā tappati socati cintayati;
evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena kuvitakke, vitakketvā aratiṁ uppādayitvā tappitabbaṁ socitabbaṁ cintayitabbaṁ ‘pamādena me divaso vītināmito, na so puna sakkā laddhun’ti.
Idaṁ, mahārāja, sappassa tatiyaṁ aṅgaṁ gahetabbaṁ.
Bhāsitampetaṁ, mahārāja, bhagavatā bhallāṭiyajātake dvinnaṁ kinnarānaṁ—
‘Mayekarattaṁ vippavasimha ludda,
Akāmakā aññamaññaṁ sarantā;
Tamekarattaṁ anutappamānā,
Socāmasā ratti puna na hessatī’”ti.
Sappaṅgapañho navamo.