Tôi nghe như vầy.
Một thời, đức Phật ở trong vườn lê của Kỳ-bà-già tại thành La-duyệt, cùng với một nghìn hai trăm năm mươi đệ tử, đều là A-la-hán, các lậu hoặc đã sạch, thấu suốt sáu thông, chỉ trừ một người là Tỳ-kheo A-nan.
Bấy giờ, vào ngày 15 tháng 7, ngày thọ tuế, vua A-xà-thế, vào lúc nửa đêm sao sáng đã xuất hiện, nói với phu nhân Nguyệt Quang:
“Hôm nay là ngày rằm, trăng tròn sáng quá, nên làm gì?”
Phu nhân đáp:
“Hôm nay là ngày rằm, là ngày thuyết giới, nên đàn ca, tự mình hưởng thụ năm dục.”
Vua nghe xong những lời này mà không hài lòng. Vua lại hỏi thái tử Ưu-đà-da:
“Đêm nay, thật trong sáng, nên làm gì?”
Thái tử Ưu-đà-da bạch vua:
“Như nửa đêm nay thật trong sáng, nên tập họp bốn loại binh đi chinh phạt ngoại địch các nước khác nào chưa hàng phục.”
Sau khi vua A-xà-thế nghe những lời này xong, cũng lại không vừa ý, lại hỏi thái tử Vô Úy:
“Như nay, đêm thật trong sáng, nên làm những gì?”
Vương tử Vô Úy đáp:
“Nay Bất-lan Ca-diếp, rành về các toán số, biết cả về thiên văn địa lý, được mọi người tôn ngưỡng, có thể đi đến hỏi ông về những nghi nạn này, vị ấy sẽ nói lý rất vi diệu cho Tôn vương, hoàn toàn không có điều gì ngưng trệ.”
Sau khi nghe xong những lời này, cũng không vừa ý, vua lại hỏi đại thần Tu-ni-ma:
“Như đêm nay, thật trong sáng, nên làm những gì?”
Tu-ni-ma tâu vua rằng:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng. Gần đây không xa có A-di-sủy hiểu biết rộng, xin Đại vương đến hỏi những điều nghi ngờ.”
Vua nghe xong những lời này, cũng không vừa ý, lại hỏi Bà-la-môn Bà-sa:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Bà-la-môn đáp:
“Như nay ngày mười lăm, thật là trong sáng. Gần đây không xa có Cù-da-lâu, cúi xin Đại vương đến đó hỏi nghĩa này.”
Sau khi nghe những lời này xong, cũng không hợp ý mình, vua lại hỏi Bà-la-môn Ma-đặc rằng:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm việc gì?”
Bà-la-môn đáp:
“Đại vương nên biết, gần đây không xa có Ba-hưu Ca-diên, cúi xin đại vương đến hỏi sự tình ông ấy.”
Vua nghe những lời này xong cũng không hạp ý, lại hỏi điển binh Sách-ma: “Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Sách-ma đáp:
“Gần đây không xa có Tiên-tất Lô-trì rành về thuật toán số, có thể đến đó hỏi đạo nghĩa.”
Vua nghe những lời này xong, cũng không hạp ý mình, lại bảo đại thần Tối Thắng rằng:
“Như nay ngày mười lăm, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Tối Thắng tâu vua rằng:
“Nay có Ni-kiền Tử đọc rộng các kinh, là tối thượng trong các thầy, cúi xin đại vương đến đó hỏi đạo nghĩa.”
Vua nghe những lời này xong, không hạp ý, bèn suy nghĩ: ‘Những người này đều là những kẻ ngu muội, không phân biệt chơn ngụy, không có phương tiện thiện xảo.’
Bấy giờ, vương tử Kỳ-bà-già đang đứng bên trái vua. Vua quay lại hỏi Kỳ-bà-già rằng:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Kỳ-bà-già liền quỳ trước vua tâu rằng:
“Hiện Như Lai đang du hóa ở gần đây không xa, trong vườn của hạ thần, dẫn theo một nghìn hai trăm năm mươi Tỳ kheo. Cúi xin Đại vương đến đó hỏi đạo nghĩa. Vì Như Lai là ánh sáng, là mặt trời, không có điều gì bế tắc, thông suốt việc ba đời, không gì là không thấu suốt. Chính Ngài sẽ giảng nói sự ấy cho Vua, những hồ nghi của Vua sẽ tự nhiên sáng tỏ.”
Sau khi nghe những lời Kỳ-bà-già, vua A-xà-thế vui mừng hớn hở, phát sanh tâm thiện, liền khen Kỳ-bà-già rằng:
“Lành thay, lành thay! Vương tử khéo nói lời này. Vì sao vậy? Hiện thân tâm ta đang thật là bức sốt, vì vô cớ đã bắt giết Phụ vương. Lâu nay ta lúc nào cũng tự suy nghĩ, ai có thể tỏ ngộ tâm ý ta? Nay những lời Kỳ-bà-già vừa nói thật hợp ý ta. Kỳ diệu thay, nghe đến tiếng Như Lai, ta tự nhiên bừng tỉnh.”
Lúc ấy, Vua hướng về Kỳ-bà-già nói kệ này:
Đêm nay trăng cực sáng;
Tâm ý không được tỏ.
Các khanh mỗi người nói,
Nên đến ai hỏi đạo.
Bất-lan, A-di-sủy,
Ni-kiền, đệ tử Phạm:
Bọn họ, không thể cậy,
Không thể giúp được gì.
Đêm nay thật cực sáng,
Trăng tròn không tỳ vết;
Nay hỏi Kỳ-bà-già
Nên đến ai hỏi đạo.
Lúc ấy, Kỳ-bà-già trả lời vua bằng bài kệ:
Nghe âm thanh nhu nhuyến,
Thoát khỏi cá ma-kiệt.
Mong đúng thời đến Phật,
Nơi vĩnh viễn không sợ.
Vua lại đáp bằng bài kệ:
Trước đây ta đã làm
Việc vô ích cho Phật:
Hại con Phật chân chánh
Tên là Tần-bà-sa.
Nay hết sức hổ thẹn,
Mặt mũi nào gặp Phật?
Vì sao nay ông bảo
Khiến ta đi gặp Người?
Kỳ-bà-già lại trả lời vua bằng bài kệ:
Chư Phật không kia, đây;
Kết sử đã trừ hẵn;
Tâm bình đẳng không hai;
Đó là nghĩa Phật pháp.
Nếu dùng hương chiên đàn,
Thoa lên tay phải Phật;
Cầm dao chặt tay trái,
Tâm không sanh tăng giảm.
Như thương con La-vân,
Con duy nhất, không hai.
Tâm đối với Đề-bà,
Oán thân không có khác.
Nguyện Đại vương khuất tất,
Đến thăm gặp Như Lai.
Nghi ngờ sẽ được dứt,
Chớ có điều e ngại.
Rồi Vua A Xà Thế bảo vương tử Kỳ-bà-già rằng:
“Vậy ông hãy nhanh chóng chuẩn bị năm trăm con voi đực và năm trăm con voi cái, đốt năm trăm ngọn đèn.”
Kỳ-bà-già đáp:
“Vâng, thưa Đại vương!”
Vương tử Kỳ-bà-già liền chuẩn bị một ngàn con voi, và đốt năm trăm ngọn đèn, rồi đến trước tâu vua rằng:
“Xe cộ đã chuẩn bị xong, Vua biết đúng thời!”
Lúc ấy, vua A-xà-thế dẫn theo những người tùy tùng đến trong vườn lê, giữa đường lại sinh lòng sợ hãi, toàn thân lông dựng đứng, quay qua bảo vương tử Kỳ-bà-già rằng:
“Nay ta không bị ông gạt đó chứ? Không đem ta nạp cho kẻ thù chứ?”
Kỳ-bà-già tâu vua:
“Thật sự không có lý này. Cúi xin Đại vương tiến lên trước tí nữa. Như Lai cách đây không xa.”
Bấy giờ, vua A-xà-thế trong lòng còn lo sợ, hỏi lại Kỳ-bà-già rằng:
“Ta không bị ngươi dụ hoặc chăng? Ta nghe nói Như Lai dẫn đầu một nghìn hai trăm năm mươi đệ tử, sao giờ không nghe một tiếng động?”
Kỳ-bà-già đáp:
“Đệ tử Như Lai thường nhập định, không có loạn tưởng. Cúi xin Đại vương hãy tiến tới trước chút nữa.”
Vua A-xà-thế liền xuống xe, đi bộ qua cổng, đến trước giảng đường, rồi đứng im lặng quán sát Thánh chúng, và quay sang hỏi Kỳ-bà-già rằng:
“Như Lai hiện đang ở đâu?”
Bấy giờ, tất cả Thánh chúng đều nhập hỏa quang tam-muội chiếu sáng khắp giảng đường kia, không đâu không sáng. Khi ấy, Kỳ-bà-già lập tức quỳ xuống, đưa tay phải chỉ hướng Như Lai và nói:
“Như Lai đang ngồi chính giữa, như mặt trời phá tan mây.”
Vua A-xà-thế nói với Kỳ-bà-già rằng:
“Thật kỳ diệu thay, Thánh chúng này tâm định đến như vậy! Vì do duyên gì lại có ánh sáng này?”
Kỳ-bà-già tâu vua:
“Do sức tam-muội mà phát ra ánh sáng.”
Vua lại bảo:
“Như hôm nay ta quan sát Thánh chúng, thấy rất là yên lặng. Mong cho thái tử Ưu-đà-da của ta cũng nên vô vi yên lặng như vậy.”
Rồi vua A-xà-thế lại chấp tay tự giới thiệu:
“Cúi xin Thế Tôn soi xét đến.”
Thế Tôn bảo:
“Xin chào Đại vương!”
Vua nghe tiếng nói của Như Lai trong lòng hết sức hoan hỷ. Ông đên gặp Như Lai, tự nói Vương hiệu.
Bấy giờ, vua A-xà-thế đi đến trước Phật, năm vóc gieo xuống đất, đặt hai tay lên chân Như Lai, tự xưng tên hiệu, và nói rằng:
“Cúi xin Thế Tôn rũ lòng thương tưởng nhận sự hối lỗi của con. Phụ vương vô tội mà con đã bắt giết. Cúi xin nhận sự sám hối, từ đây con sửa đổi lỗi lầm quá khứ, tu dưỡng điều tương lai.”
Thế Tôn bảo:
“Nay thật đúng thời, thích hợp để hối lỗi, đừng để sai sót. Phàm người sống ở đời, ai biết tự sửa đổi lỗi lầm của mình, người đó được gọi là thượng nhân. Pháp của Ta rất là rộng lớn, nên trong đó hợp thời sám hối.”
Vua bèn đảnh lễ sát chân Như Lai, rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, vua bạch Phật:
“Con có điều muốn hỏi. Cúi xin Như Lai cho phép, con mới dám hỏi.”
Phật bảo vua:
“Có nghi nan, hợp thời cứ hỏi.”
Vua bạch Phật:
“Đời này tạo phước có lãnh thọ báo ứng hiện tại chăng?”
Phật bảo vua:
“Xưa nay Vua đã từng hỏi ai đạo nghĩa này chưa?”
Vua bạch Phật:
“Trước đây con đã từng đem ý nghĩa này hỏi người khác. Con đã hỏi Bất-lan Ca-diếp rằng ‘Thế nào, Bất-lan Ca-diếp, đời này tạo phước có lãnh thọ báo ứng hiện tại chăng?’ Bất-lan Ca-diếp đáp con rằng: ‘Không có phước, không có bố thí, không báo thiện ác đời này đời sau; trong đời không có người thành tựu A-la-hán.’ Bấy giờ, con đang hỏi về sự thọ lãnh kết quả báo ứng, vị ấy trả lời là không. Như có người hỏi ý nghĩa của dưa, lại được trả lời bằng lý của mận, nay Bất-lan Ca-diếp cũng như vậy. Lúc ấy, con tự nghĩ: ‘Bà-la-môn này đã không soi tỏ cho ta. Ý nghĩa mà nhà Vua thuộc dòng hào tộc hỏi, người này tìm cách dẫn báo việc khác.’ Bạch Thế Tôn, lúc ấy con muốn chém đầu ông ấy liền. Vì không chấp nhận lời ông ấy nói nên con khiến đuổi đi.
“Rồi con đến chỗ A-di-sủy hỏi về ý nghĩa này. A-di-sủy nói với con rằng: ‘Nếu ở bên trái sông giết hại chúng sanh, gây vô số tội thì cũng không có tội, không có quả báo xấu.’ Bạch Thế Tôn, lúc ấy con lại tự nghĩ: ‘Ta hỏi về ý nghĩa thọ báo đời này, người ấy bèn đem việc giết hại trả lời ta. Giống như có người hỏi ý nghĩa của lê lại được trả lời bằng mận.’ Con liền bỏ đi.
“Con lại đến chỗ Cù-da-lâu mà hỏi ý nghĩa này. Người ấy đáp con rằng: ‘Ở bên phải sông tạo các công đức không thể tính hết, trong trường hợp đó cũng không có báo lành.’ Lúc ấy, con lại tự nghĩ: ‘Ý nghĩa mà nay ta hỏi, rốt cùng không được trả lời hợp lý.’ Con lại bỏ đi.
“Con lại đến chỗ Ba-hưu Ca-diên mà hỏi ý nghĩa này. Người đó đáp: ‘Chỉ có một người ra đời, một người chết, một người qua lại lãnh thọ khổ, vui.’ Lúc ấy, con lại tự nghĩ: ‘Nay những điều ta hỏi về quả báo đời này, bèn đem việc sống chết tương lai đáp.’ Con lại bỏ đi.
“Con đến Tiên-tỳ Lô-trì hỏi ý nghĩa này. Người đó đáp con rằng: ‘Quá khứ đã diệt không sanh trở lại nữa; tương lai chưa đến cũng lại không có; hiện tại không dừng, không dừngg tức là biến đổi.’ Con lại tự nghĩ: ‘Điều mà nay ta hỏi là báo đời này, lại được trả lời bằng ba thời; điều này không phù hợp chánh lý.’ Con lai bỏ đi.
“Con lại đến chỗ Ni-kiền Tử mà hỏi nghĩa này: ‘Thế nào, Ni-kiền Tử, đời này làm phước có được thọ báo đời này không?’ Ông đáp con rằng: ‘Chúng sanh bị trói buộc không nhân, không duyên. Chúng sanh thanh tịnh cũng không có nhân, cũng không có duyên.’ Lúc ấy, con lại tự nghĩ: ‘Những Bà-la-môn này thật là ngu muội, không phân biệt được chơn, ngụy, như người mù không mắt, rốt cùng không trả lời được ý nghĩa của những câu hỏi tựa như đùa cợt với người thuộc dòng Chuyển luân Thánh vương.’ Sau đó con lại bỏ đi.
“Bạch Thế Tôn, nay con hỏi ý nghĩa ấy: ‘Đời này làm phước có nhận hiện báo không?’ Cúi xin Thế Tôn giảng dạy nghĩa ấy.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo:
“Đại vương! Nay Ta hỏi Đại vương, tùy theo sở thích mà trả lời. Đại vương, có hay không những người phụ trách rượu, bếp, chấp chưởng việc thưởng phạt, quản lý tài vật, những người phục dịch?”
Vua bạch Phật:
“ Thưa có.”
“Nếu những người phục dịch ấy làm lụng mệt nhọc qua một thời gian lâu dài, Đại vương có tưởng thưởng họ không?”
Vua bạch Phật:
“Tùy theo công sức mà chu cấp vật dụng, không để có oán trách.”
Phật bảo vua rằng:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phước được thọ báo hiện tiền. Thế nào, Đại vương, đã ở địa vị cao, thương xót dân đúng lễ nghĩa, rồi lại còn ban thưởng cho họ nữa không?”
Vua bạch Phật:
“Vâng, bạch Thế Tôn, con cho thức ăn ngon ngọt để nuôi sống, khiến không oán hận.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, người ấy ngày xưa xuất thân thấp hèn, dần dần tích chứa công lao mà được hoan lạc đồng với vua. Vì vậy cho nên, đời này làm phước được thọ báo hiện tại.”
Phật bảo vua:
“Người có công lao ấy, trải qua nhiều năm, đến tâu với vua rằng: ‘Chúng tôi đã lập công lao, vua đã biết rõ. Nay có ước nguyện muốn thỉnh cầu Vua.’ Vua sẽ cho phép không?”
Vua bạch Phật:
“Tùy theo sở nguyện họ, con sẽ không phản đối.”
Phật bảo vua:
“Người có công ấy muốn được phép từ biệt vua, cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia học đạo, tu hạnh thanh tịnh, Vua cho phép không?”
Vua bạch Phật:
“Vâng, cho phép.”
Phật bảo vua:
“Giả sử vua thấy người ấy đã cạo bỏ râu tóc, xuất gia học đạo, đang ở gần Ta, Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ tôn kính, cúng dường và tùy thời lễ lạy.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phước thì được thọ báo hiện tiền. Giả sử người có công lao ấy, giữ giới hòan tòan không có hủy phạm, Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ suốt đời cung cấp y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm, ngọa cụ, thuốc men chữa bệnh, không để thiếu thốn.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phứơc thì được thọ báo hiện tiền. Giả sử người ấy lại đã làm Sa-môn, dứt sạch hữu lậu, thành vô lậu, tâm giải thoát, huệ giải thoát, tự thân tác chứng mà tự an trú, biết như thật rằng ‘sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã xong, không còn tái sinh đời sau nữa’, Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ thừa sự, cúng dường suốt đời y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm ngọa cụ, thuốc men chữa bệnh, không để thiếu thốn.”
Phật bảo vua:
“Do nhờ phương tiện này mà biết, đời này làm phước được thọ báo hiện tiền. Giả sử nếu khi người ấy tuổi thọ đã hết, và bát niết-bàn vào trong Niết-bàn giới vô dư, thì Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ xây tháp lớn ở tại ngã tư đường và dùng hương hoa cúng dường, treo tràng phan bảo cái, thừa sự lễ kính. Vì sao vậy? Vì đó là thân trời, chẳng phải là thân người.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phước được thọ báo hiện tiền.”
Vua bạch Phật:
“Nay, con nhờ những thí dụ này mà hiểu rõ. Hôm nay Thế Tôn giảng thêm ý nghĩa này, con từ nay về sau tin nhận ý nghĩa này. Cúi xin Thế Tôn hãy nhận con làm đệ tử, con quy y Phật, Pháp, Tăng Tỳ-kheo. Nay con lại sám hối, vì con đã ngu si nhầm lẫn, Phụ vương vô tội mà bắt giết. Nay đem thân mạng tự quy y. Cúi xin Thế Tôn trừ tội lỗi kia, giảng nói diệu pháp để con mãi mãi được an lạc. Như con tự biết đã tạo những tội báo, không có căn lành.”
Phật bảo vua:
“Có hai hạng người không tội mà mạng chung được sinh lên trời trong khoảnh khắc co duỗi cánh tay. Sao gọi là hai? Một là người không tạo gốc tội mà tu thiện; hai là người cải hối tội mà mình đã tạo. Đó gọi là hai hạng người khi mạng chung sẽ sanh lên trời không có gì nghi ngờ.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Người làm việc rất ác;
Hối lỗi, chuyển thành nhẹ.
Sám hối không lười nghỉ,
Gốc tội được nhổ hẳn.
“Cho nên, Đại vương hãy trị dân đúng pháp, chớ đừng phi pháp. Phàm người theop giáo hóa cai trị, khi chết sẽ được sinh lên trời, cõi lành. Sau khi mạng chung, danh tiếng sẽ được vang dội khắp bốn phương. Người sau cùng truyền tụng: ‘Xưa có vị Vua lấy chánh pháp giáo hóa cai trị, không có cong vạy.’ Mọi người xưng tụng nơi sanh của người ấy. Tuổi thọ được thêm, không bị chết yểu. Cho nên, Đại vương hãy phát tâm hoan hỷ hướng về Tam bảo Phật, Pháp, Thánh chúng.
“Đại vương, hãy học điều này như vậy.”
Bấy giờ, vua A-xà-thế liền rời chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật rồi lui đi. Vua đi không xa, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Vua A-xà-thế này nếu không hại phụ vương thì hôm nay đã chứng đắc sơ quả Sa-môn, ở trong hàng bốn đôi tám bậc, cũng đắc tám phẩm đạo của Hiền thánh, trừ bỏ tám ái, vượt tám nạn. Tuy vậy, nay còn được hạnh phúc lớn, được tín tâm vô căn. Cho nên, Tỳ-kheo, người đã tạo tội hãy tìm cầu phương tiện thành tựu tín tâm vô căn. Trong Ưu-bà-tắc của Ta, người được tín vô căn chính là vua A-xà-thế.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
聞如是：
一時，佛在羅閱城耆婆伽梨 T 0762a08園中，與千二百五十弟子俱，盡是阿羅漢， T 0762a09諸漏已盡，六通清徹，唯除一人，阿難比丘也。
T 0762a10爾時，王阿闍世七月十五日受歲時，夜半明 T 0762a11星出現，告月光夫人曰：「今十五日月盛滿， T 0762a12極為清明，當應施行何事？」
夫人報曰：「今十 T 0762a13五日說戒之日，應當作倡伎樂，五欲自娛 T 0762a14樂。」
時，王聞此語已，不入其懷。王復告優 T 0762a15陀耶太子曰：「今夜極清明，應作何事？」
優 T 0762a16陀耶太子白王言：「如今夜半極清明，應集 T 0762a17四種之兵，諸外敵異國不靡伏者，當往攻 T 0762a18伐。」
是時，王阿闍世聞此語已，亦復不入其 T 0762a19意。復語無畏太子曰：「如今極清明之夜，應 T 0762a20何所施行？」
無畏王子報曰：「今不蘭迦葉， T 0762a21明諸算數，兼知天文地理，眾人所宗仰。可 T 0762a22往至彼問此疑難，彼人當與尊說極妙之 T 0762a23理，永無留滯。」
時，王聞此語已，亦不入其 T 0762a24意。復語須尼摩大臣曰：「如今之夜極為 T 0762a25清明，應何所施行？」
須尼摩白王言：「如 T 0762a26今夜半極為清明，然阿夷耑近在不遠，多 T 0762a27所曉了，唯願大王往問其宜。」
王聞此語 T 0762a28已，亦復不入其意。復告婆沙婆羅門曰：「如 T 0762a29今夜半極為清明，應何所施行？」
婆羅門報 T 0762b01曰：「如今十五日極為清明，然有瞿耶樓近 T 0762b02在不遠，唯願大王往問其義。」
時，王聞此語 T 0762b03已，復不合其意。復語摩特梵志曰：「如今夜 T 0762b04半極為清明，應作何事？」
梵志報曰：「大王當 T 0762b05知，彼休迦旃近在不遠，唯願大王往問 T 0762b06其情。」
王聞此語已，復不合其意。復告索 T 0762b07摩典兵師曰：「如今夜半極為清明，應何所 T 0762b08施行？」
索摩報曰：「先畢盧持近在不遠，明 T 0762b09諸算術，可往問其義。」
王聞此言已，亦不 T 0762b10合其意。復告最勝大臣曰：「如今十五日極 T 0762b11為清明，應何所施行？」
最勝白王言：「今有 T 0762b12尼揵子，博覽諸經，師中最上，唯願大王 T 0762b13往問其義。」
王聞此語已，不合其意。復作是 T 0762b14思惟：「此諸人等，斯是愚惑，不別真偽，無有 T 0762b15巧便。」
爾時，耆婆伽王子在王左側，王顧語耆 T 0762b16婆伽曰：「如今夜半極為清明，應何所施行？」
T 0762b17是時，耆婆伽即前長跪，而白王言：「今如來近 T 0762b18在不遠，遊貧聚園中，將千二百五十弟子， T 0762b19唯願大王往問其義。然彼如來為明為光， T 0762b20亦無疑滯，知三世事，靡不貫博，自當與 T 0762b21王演說其事，王所有狐疑， ［火＊霍］ 然自悟。」
是時， T 0762b22王阿闍世聞耆婆伽語已，歡喜踊躍，善心生 T 0762b23焉，即歎耆婆伽曰：「善哉！善哉！王子！快說斯 T 0762b24言。所以然者，我今身心極為熾然，又復 T 0762b25無故取父王殺，我恒長夜作是念：『誰堪任 T 0762b26悟我心意者？』今耆婆伽向所說者，正入我 T 0762b27意。甚奇！甚特！聞如來音響， ［火＊霍］ 然大悟。」
時，王 T 0762b28向耆婆伽便說此偈：
T 0762b29
「今日極清明， 心意不得悟， T 0762c01
汝等人人說， 應往問誰義。 T 0762c02
不蘭阿夷耑， 尼揵梵弟子， T 0762c03
斯等不可依， 不能有所濟。 T 0762c04
今日極清明， 月滿無瑕穢， T 0762c05
今問耆婆伽， 應往問誰義。」
T 0762c06是時，耆婆伽復以偈報王曰：
T 0762c07
「聞其柔軟音， 得脫摩竭魚， T 0762c08
唯願時詣佛， 永處無畏境。」
T 0762c09時，王復以偈報曰：
T 0762c10
「我昔所施行， 於佛無益事， T 0762c11
害彼真佛子， 名曰頻婆娑。 T 0762c12
今極懷羞恥， 無顏見世尊， T 0762c13
汝今云何說， 使吾往見之？」
T 0762c14是時，耆婆伽復以偈報王曰：
T 0762c15
「諸佛無彼此， 諸結永已除， T 0762c16
平等無二心， 此是佛法義。 T 0762c17
設以栴檀香， 以塗右手者， T 0762c18
執刀斷左手， 心不起增減。 T 0762c19
如愍羅云子， 一息更無二， T 0762c20
持心向提婆， 怨親無有異。 T 0762c21
唯願大王屈， 往覲如來顏， T 0762c22
當斷其狐疑， 勿足有留滯。」
T 0762c23是時，王阿闍世告耆婆伽王子曰：「汝今速嚴 T 0762c24駕五百牙象，五百牸象，然五百燈。」
耆婆伽 T 0762c25對曰：「如是，大王！」是時，耆婆伽王子即時嚴 T 0762c26駕千象，及然五百燈，前白王言：「嚴駕已 T 0762c27辦，王知是時。」
爾時，王阿闍世將諸營從，往 T 0762c28詣梨園中，中路便懷恐怖，衣毛皆竪，還顧 T 0762c29謂耆婆伽王子曰：「吾今將非為汝所誤乎？ T 0763a01將非持吾與怨家耶？」
耆婆伽白王：「實無此 T 0763a02理，唯願大王小復前進，今如來去此不遠。」
T 0763a03時，王阿闍世意猶懷恐，重告耆婆伽曰：「將 T 0763a04非為汝所惑，又聞如來將千二百五十弟 T 0763a05子，今不聞其聲？」
耆婆伽報曰：「如來弟子 T 0763a06恒入三昧，無有亂想，唯願大王小復前進。」
T 0763a07阿闍世王即下車，步入門至講堂前，默然而 T 0763a08立，觀察諸聖眾，還顧謂耆婆伽曰：「如來今 T 0763a09在何處？」爾時，一切聖眾盡入炎光三昧，照 T 0763a10彼講堂，靡不周遍。
是時，耆婆伽即時長跪， T 0763a11伸右手指示如來言：「此是如來，最在中央， T 0763a12如日披雲。」
是時，王阿闍世語耆婆伽曰：「甚 T 0763a13奇！甚特！今此聖眾心定乃爾。復以何緣有 T 0763a14此光明？」
耆婆伽白王：「三昧之力故放光明 T 0763a15耳。」
王復告曰：「如我今日觀察聖眾，極為 T 0763a16寂然，使我優陀耶太子亦當如是寂然無 T 0763a17為。」時，王阿闍世叉手，自稱說曰：「唯願世尊當 T 0763a18見觀察。」
世尊告曰：「善來，大王！」王聞如來音 T 0763a19響，極懷歡喜，如來乃見稱說王號。
時，王阿 T 0763a20闍世即至佛所，五體投地，以兩手著如來 T 0763a21足上，而自稱說：「唯願世尊當見垂愍，受 T 0763a22其悔過。父王無罪而取害之，唯願受悔，後 T 0763a23更不犯，自改往修來。」
世尊告曰：「今正是時， T 0763a24宜時悔過，無令有失。夫人處世，有過能自 T 0763a25改者，斯名上人。於我法中，極為廣大，宜時 T 0763a26懺悔。」是時，王禮如來足已，住一面坐。
時王 T 0763a27白佛言：「唯願欲有所問，如來聽者，乃敢問 T 0763a28耳。」
佛告王曰：「有疑難者，宜時問之。」
王白 T 0763a29佛言：「於現世造福，得受現報不乎？」
佛告 T 0763b01王曰：「古昔已來頗以此義，曾問人乎？」
王 T 0763b02白佛言：「我昔曾以此義而問他人不蘭 T 0763b03迦葉：『云何，不蘭迦葉！現世作福得受現報 T 0763b04乎？』不蘭迦葉報我言：『無福、無施，無今世、後 T 0763b05世善惡之報，世無阿羅漢等成就者。』當我 T 0763b06爾時，問此受果之報，彼報曰：『無也。』如有人 T 0763b07問以瓜義，報以 ［木＊奈］ 理，今此迦葉亦復如 T 0763b08是。時，我作是念：『此梵志已不解義，豪族 T 0763b09王種所問之義，此人方便引餘事報我。』 T 0763b10世尊！我即欲斷其頭，即不受其語，尋 T 0763b11發遣之。
「時，我復至阿夷耑所，而問此義， T 0763b12阿夷耑報我言：『若於江左殺害眾生，作 T 0763b13罪無量，亦無有罪，亦無惡果之報。』時我，世 T 0763b14尊！復作是念：『我今問現世受報之義，此人 T 0763b15乃持殺害報吾，猶如有人問梨之義，以 T 0763b16 ［木＊奈］ 報之。』即捨之去。
「復至瞿耶樓所，而問 T 0763b17此義。彼人報我曰：『於江右邊造諸功德， T 0763b18不可稱計，於中亦無善之報。』我爾時復 T 0763b19作是念：『吾今所問義者，竟不報其理。』復捨 T 0763b20之去。
「復往至彼休迦栴所，而問斯義。 T 0763b21彼人報曰：『唯有一人出世，一人死，一人往 T 0763b22返受其苦樂。』時我復作是念：『我今所問現 T 0763b23世之報，乃將生死來相答。』復捨之去。
「往問 T 0763b24先毘盧持如此之義。彼人報我言：『過去者 T 0763b25以滅，更不復生；當來未至，亦復不有；現在 T 0763b26不住，住者即變易。』時我復作是念：『我今所 T 0763b27問現世之報，乃持三世相酬，此非正理。』即 T 0763b28復捨去。
「至尼揵子所，而問此義：『云何，尼揵 T 0763b29子！頗有現世作福得受現世報也？』彼報 T 0763c01我言：『無因無緣，眾生結縛；亦無有因，亦無 T 0763c02有緣，眾生著結縛；無因無緣，眾生清淨。』時 T 0763c03我復作是念：『此梵志等斯是愚惑，不別真 T 0763c04為，猶盲無目，所問之義，竟不相報，如似 T 0763c05弄轉輪聖王種。』尋復捨之去。今我，世尊！ T 0763c06故問其義，現世作福現受報也？唯願世尊 T 0763c07演說其義。」
爾時，世尊告曰：「大王！我今問汝 T 0763c08義，隨所樂報之。大王！頗有典酒、厨宰， T 0763c09賞護物左右使人乎？」
王白佛言：「唯然，有 T 0763c10之。」
「設彼使人執勞經久，復當賞遺不乎？」
王 T 0763c11白佛言：「隨功敘用，不令有怨。」
佛告王 T 0763c12曰：「以此方便，知現世作福得受現報。云 T 0763c13何，大王！既處高位，恤民以禮，當復賞遺 T 0763c14不乎？」
王白佛言：「唯然，世尊！食共同甘，并命 T 0763c15不恨。」
佛告王曰：「當以此方便，知昔日出處 T 0763c16極卑，漸漸積功，與王同歡，以是之故，現世 T 0763c17作福得受現報。」
佛告王曰：「彼有勞之人，經 T 0763c18歷年歲，來白王言：『我等功勞已立，王所 T 0763c19朋知，欲從王求意所願。』王當以與不乎？」
T 0763c20王白佛言：「隨彼所願而不違之。」
佛告王 T 0763c21曰：「彼有勞之人，欲得辭王，剃除鬚髮，著 T 0763c22三法衣，出家學道，修清淨行。王聽不乎？」
王白 T 0763c23佛言：「唯然，聽之。」
佛告王曰：「設王見彼 T 0763c24剃除鬚髮，出家學道，在我左右；王欲何所 T 0763c25施為？」
王白佛言：「承事供養，隨時禮拜。」
佛 T 0763c26告王曰：「以此方便，知現作福得受現報。 T 0763c27設彼有勞之人，持戒完具，無有所犯；王欲 T 0763c28何所施行？」
王白佛言：「盡其形壽供給衣 T 0763c29被、飲食、床敷臥具、病瘦醫藥，不使缺減。」
佛 T 0764a01告王曰：「以此方便，知現身作福得受現 T 0764a02報。設復彼人已作沙門，盡有漏，成無漏，心 T 0764a03解脫、智慧解脫，己身作證而自遊化，生死 T 0764a04已盡，梵行已立，所作已辦，更不復受有，如實 T 0764a05知之。王欲何為？」
王白佛言：「我當盡形 T 0764a06壽，承事供養衣被、飲食，床臥具、病瘦醫藥， T 0764a07不令有乏。」
佛告王曰：「當以此方便，知現 T 0764a08世作福得受現報。設復彼人盡其形壽，於 T 0764a09無餘涅槃界而般涅槃者，王欲何所施設？」
T 0764a10王白佛言：「當於四道頭起大神寺，兼以香 T 0764a11華供養，懸繒、幡、蓋，承事禮敬。所以然者，彼 T 0764a12是天身，非為人身。」
佛告王曰：「當以此方便， T 0764a13知現世作福得受現報。」
王白佛言：「我今以 T 0764a14此譬喻於中受解，今日世尊重演其義。自 T 0764a15今已後信受其義，唯願世尊受為弟子！自 T 0764a16歸於佛、法、比丘僧。今復懺悔，如愚、如惑，父王 T 0764a17無過而取害之，今以身命自歸，唯願世尊 T 0764a18除其罪 愆 ，演其妙法，長夜無為，如我自知 T 0764a19所作罪報，無有善本。」
佛告王曰：「世有二 T 0764a20種人無罪而命終，如屈伸臂頃，得生天 T 0764a21上。云何為二？一者不造罪本而修其善， T 0764a22二者為罪，改其所造。是謂二人而取命終 T 0764a23生於天上，亦無流滯。」
爾時，世尊便說此 T 0764a24偈：
T 0764a25
「人作極惡行， 悔過轉微薄， T 0764a26
日悔無懈息， 罪根永已拔。
T 0764a27「是故，大王！當以法治化，莫以非法。夫以法 T 0764a28治化者，身壞命終，生善處天上。彼以命終， T 0764a29名譽遠布，周聞四方，後人共傳：『昔日有王，正 T 0764b01法治化，無有阿曲。』人以稱傳，彼人所生之 T 0764b02處，增壽益算，無有中夭。是故，大王！當 T 0764b03發歡喜之心，向三尊，佛、法、聖眾。如是，大王！ T 0764b04當作是學。」
爾時，阿闍世王即從座起，頭面 T 0764b05禮佛足，便退而去。王去不遠，佛告諸比丘： T 0764b06「今此阿闍世王不取父王害者，今日應 T 0764b07得初沙門果證，在四雙八輩之中，亦復得 T 0764b08賢聖八品道，除去八愛，超越八難，雖爾， T 0764b09今猶獲大幸，得無根之信。是故，比丘！為罪 T 0764b10之人，當求方便，成無根之信。我優婆塞中 T 0764b11得無根信者，所謂阿闍世是也。」
爾時，諸比 T 0764b12丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0764b13 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was at the city of Rājagṛha in Jīvaka’s Park with 1,250 disciples. They were all arhats who had ended the contaminants and clearly penetrated the six knowledges. The only exception was the monk Ānanda.
A Clear and Bright Full Moon Night
SC 2It was the fifteenth day of the seventh month of the year, and that night the stars were clear and bright. King Ajātaśatru said to his wife Kaumudī, “Now, it’s the fifteenth day and the moon is full, so clear and bright! What should we do?”
His wife replied, “The fifteenth day is the day the precepts are recited. We should sing, play music, and entertain ourselves with the five desires.”
SC 3When he heard this, the king didn’t feel the same way. Again, the king asked Prince Udāyin, “This night is so clear and bright! What should we do?”
Prince Udāyin said to the king, “Since tonight is so clear and bright, we should assembly the fourfold army. Our foreign adversaries in other countries aren’t all subjugated. We should go and attack them!”
SC 4When he heard this, King Ajātaśatru didn’t feel the same way. Again, he asked the [former] king’s son Abhaya, “Since this night is so clear and bright, what should we do?”
The king’s son Abhaya replied, “Now, Pūraṇa Kāśyapa is bright with calculations, and he knows the scriptures of heaven and the principles of earth. He is esteemed by many people. You could go and ask him about this. That man will give you an honorable discourse on subtle principles. He never gets blocked by anything.”
SC 5After he heard this, the king still was unconvinced. Again, he asked the great minister [Sunirmala], “Since this night is so clear and bright, what should we do?”
[Sunirmala] said to the king, “Tonight is indeed very clear and bright. Ajita Keśakambala is nearby; he’s not far away. He clarifies many things. May the great king go and ask him what would be fitting.”
SC 6After he heard this, the king was still unconvinced. Again, he asked the priest [Vassa], “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
The priest replied, “Since this fifteenth day is so clear and bright, there’s Gośālīputra nearby; he’s not far away. May the great king go and ask him about its significance.”
SC 7After he heard this, the king still was unconvinced. Again, he asked the ascetic [Madha], “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
The ascetic replied, “Great king, you should know that Kakuda Katyāyana is nearby; he’s not far away. May the great king go and ask him what he thinks.”
SC 8After he heard this, the king was still unconvinced. Again, he asked his military advisor [Soma], “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
[Soma] replied, “Saṃjayin Vairaṭīputra is nearby; he’s not far away. He’s bright in calculations. You could go and ask him about its significance.”
SC 9After he heard this, the king was still unconvinced. Again, he asked the great minister [Supreme], “Since this fifteenth day is so clear and bright, what service should we perform?”
[Supreme] said to the king, “Now, there’s Nirgrantha Jñātiputra who has a broad grasp of the scriptures. He’s the best of teachers. May the great king go and ask him about its significance.”
SC 10After he heard this, the king was unconvinced. Again, he thought, “These people are foolish and can’t tell what’s true from what’s false. They have no skill.”
Ajātaśatru’s Repentance
SC 11It was then that the king’s son Jīvaka was there on the king’s left. The king looked at him and said to Jīvaka, “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
Jīvaka then knelt before him and said to the king, “Now, the Tathāgata is staying nearby; he’s not far away. He traveled to a park leading 1,250 disciples. May the great king go and ask him about its significance. Indeed, that Tathāgata is bright and radiant, and he isn’t blocked by anything. He knows the events of the past, future, and present; there’s nothing he doesn’t comprehend. The king should go personally and discuss this matter with him. He’ll instantly enlighten the king regarding this doubt he has.”
SC 12After he heard this said, King Ajātaśatru then rejoiced and celebrated. A good thought arose in him, and so he commended Jīvaka, “Good! Good, [former] king’s son! Your words are delightful. Why is that? Now, my body and mind are so invigorated. Moreover, there was no reason to take the [former] king’s life. For a long time, I’ve always thought, ‘Who can awaken this mind of mine?’ Now, what’s been said by Jīvaka has correctly entered my mind. Extraordinary and amazing it is to hear the Tathāgata’s voice and be enlightened in an instant!”
SC 13The king then spoke these verses to Jīvaka,
“Tonight is so clear and bright,
But my mind can’t awaken.
I asked you men, one after another,
Who should I go and ask about it?
Pūraṇa Kāśyapa,
Nirgrantha, and the ascetic disciples:
They are not reliable
And can’t save anyone.
Today is so clear and bright;
The full moon is unclouded.
Now, I ask Jīvaka:
‘Who should I go and ask about this?’”
SC 14Jīvaka then responded to the king with verse,
“Listening to his gentle voice
Set free [the sea monster] Makara.
May this be the time to visit the Buddha
And forever dwell in his fearless domain.”
SC 15The king again responded with verse,
“I had performed services in the past
To Buddhas, but it wasn’t beneficial,
And I harmed that true Buddha disciple
Named Bimbisāra.
Now I feel so much shame,
I’ve never faced seeing the Bhagavān.
Now, what do you say?
Do I go and see him?”
SC 16Jīvaka again answered the king with verse,
“There’s no here or there to Buddhas;
They’ve forever eliminated the bonds.
Equitable and non-dual thought
Is the meaning of the Buddha’s teaching.
Suppose sandalwood incense
Was rubbed on his right hand
And his left hand was cut with a knife;
His thoughts wouldn’t increase or decrease.
Like his sympathy for his son Rāhula,
Each breath is without duality.
He collected his thoughts about Deva[datta],
Treating enemies and friends alike.
May the great king yield
And go look on the Tathāgata’s face.
He’ll end your doubts and suspicions.
Don’t let your feet be blocked by anything.”
SC 17King Ajātaśatru then told the [former] king’s son Jīvaka, “Go quickly, now, and prepare a team of five hundred tusker elephants and five hundred female elephants with five hundred lamps.”
SC 18Jīvaka replied, “Yes, great king!” The [former] king’s son Jīvaka then prepared a team of a thousand elephants and lit five hundred lamps. He then went before the king and said, “I have completed the task. King, know that it’s time.”
SC 19At that point, King Ajātaśatru led his followers as they went to visit the park. On the road, he felt fearful, and he got goosebumps under his clothes. He looked back at the [former] king’s son Jīvaka and said, “Did I make a mistake on your behalf? Did I not remain with an enemy household?”
Jīvaka said to the king, “There really was no reason. May the great king make this small step forward. Beyond this point, the Tathāgata is not far away.”
SC 20King Ajātaśatru’s mind was still apprehensive, and he told Jīvaka gravely, “I have been led astray by you. I’ve heard that the Tathāgata leads 1,250 disciples, but I don’t hear any of their voices now.”
SC 21Jīvaka replied, “The Tathāgata’s disciples are always in concentration and don’t have any distracted thoughts. May the great king please continue and take this small step forward.”
SC 22King Ajātaśatru then got down from his chariot and walked to the entrance in front of the meeting hall. He stood silently, examining the noble assembly. He then looked back at Jīvaka and said, “Where is the Tathāgata now?”
SC 23At that point, the entire noble assembly had entered a concentration of radiance that illuminated the meeting hall. There was nowhere it didn’t reach.
SC 24Jīvaka then immediately knelt with his hands together and his fingers crossed, pointing to the Tathāgata. “This is the Tathāgata at the center, shining like the sun when the clouds part!”
SC 25King Ajātaśatru said to Jīvaka, “Extraordinary and amazing is the mental concentration of this noble assembly, but what’s the reason for this radiance?”
Jīvaka said to the king, “It’s just the power of their concentration that emits the light.”
SC 26The king again told him, “As I examine this noble assembly today, they are very peaceful. If my Prince Udāyin were also this peaceful, there’d be no trouble.” King Ajātaśatru then praised him personally with his palms together, saying, “May the Bhagavān look upon us.”
SC 27The Bhagavān told him, “Welcome, great king.” When the king heard the Tathāgata’s voice, he felt such joy that the Tathāgata had looked and addressed his as “king.”
SC 28King Ajātaśatru then went to the Buddha and prostrated himself with both hands on the Tathāgata’s feet. He then addressed him, “May the Bhagavān look down on me with sympathy and accept my repentance. My father was an innocent king, and I took his life. Please accept my repentance. Afterward, I won’t do any more transgressions. I’ll reform and cultivate myself in the future.”
SC 29The Bhagavān told him, “Now is the right time, a fitting time, for repentance. There’s no cause for missing it. Someone who lives life, makes mistakes, and reforms themselves is called a superior person. In my teaching the fitting time for repentance is quite broad.” After he had bowed at the Tathāgata’s feet, the king stood and sat down at one side.
Ajātaśatru’s Question
SC 30The king then said to the Buddha, “Please, I wish to ask about something. Should the Tathāgata listen, I would just put a question to him.”
The Buddha told the king, “If you have a problem, it’s a fitting time to ask about it.”
SC 31The king said to the Buddha, “When merits are created in the present life, are there rewards received in the present?”
The Buddha asked the king, “Have you asked others about this subject before now?”
SC 32The king said to the Buddha, “In the past, I asked another man, Pūraṇa Kāśyapa, about this subject: ‘How is it, Pūraṇa Kāśyapa? When merits are made in the present life, are there rewards received in the present?’
SC 33“Pūraṇa Kāśyapa replied to me, ‘There’s no merit, no generosity, and no good or bad rewards in the present life or an afterlife. There are no arhats in the world who accomplish anything.’
SC 34“I had asked if he had received any fruitful rewards, and he replied, ‘No.’ There were other people I had asked about this subject who responded along the same lines. Now, this Kāśyapa was likewise.
SC 35“I then thought, ‘This ascetic hasn’t understood this subject. Someone of a noble family and a royal dynasty asked him about it, and this man answered me by bringing up another topic.’ Bhagavān, I wanted to cut off his head. I didn’t accept his statement, so I went in search of another.
SC 36“I also went to Ajita Keśakambala and asked about this subject. Ajita replied to me, ‘Suppose on the left side of a river someone killed and injured sentient beings. They would create measureless misdeeds, but there’s nothing that’s blameworthy about it, and there would be no bad rewards as a result.’
SC 37“Then, Bhagavān, I again had the thought, ‘Now, I asked about receiving rewards in the present life, and this man then takes up killing and injuring to answer me. It’s like someone asking about a pear and getting an answer about a mango!’ So, I gave up on him and left.
SC 38“I also went to Gośālīputra and asked him about this subject. That man replied to me, ‘Suppose someone created merits on the right side of a river that are indescribable. There still would be no reward for it.’
“I then thought, ‘Now, I asked about this subject, but he doesn’t even reply with the same line of thought.’ Again, I gave up on him and left.
SC 39“I also went to Kakuda Katyāyana and asked him about this subject. That man replied, ‘There’s only one person who appears in the world, one person who dies, and one person who returns to experience those pains and pleasures.’
“I then thought, ‘Now, I asked him about rewards in the present life, but his answer is about birth and death in the future.’ Again, I gave up on him and left.
SC 40“I went and asked Saṃjayin Vairaṭīputra about this subject. That man replied to me, ‘The past has ceased and will not again arise. The future has yet to arrive and also doesn’t exist. The present doesn’t remain, for what remains changes.’
“I then thought, ‘Now, I asked about rewards in the present life, but this reply takes up the three periods of time. That doesn’t make any sense!’ Again, I gave up and left.
SC 41“I went to Nirgrantha Jñātiputra and asked him about this subject: ‘How is it, Nirgrantha? Are there rewards received in the present life for merits that are made in the present?’
“That man replied to me, ‘Sentient beings are in bondage without cause or condition, and there isn’t any cause or condition for the attachment of sentient beings to bondage, either. There’s no cause and no condition for the purification of sentient beings.’
SC 42“Again, I thought, ‘These ascetics are fools who can’t tell what’s true from what’s false. Like blind people without eyes, their answers don’t match the subject I ask about. They seem like play-things to someone [like me] from a noble wheel-turning king’s lineage!’ Again, I quickly gave up and left.
SC 43“So, now, Bhagavān, I ask you about this subject. Are there rewards received in the present life for merits made in the present? Please, Bhagavān, give a discourse on this subject!”
The Buddha’s Answer
SC 44The Bhagavān then told him, “Great king, now I will ask you something. Answer me as you like. Great king, are there ritual wines, animal sacrifices, and valuable things for the servants to your left and right?”
The king said to the Buddha, “Yes, of course, there are.”
SC 45“Suppose those servants are made to toil for a long time. Again, should they be compensated for that or not?”
The king said to the Buddha, “If it accords with the merits of their work, it wouldn’t make me resentful.”
SC 46The Buddha told the king, “In this way, we know that rewards are received in the present life for merits made in the present. How is it, great king? You live in a high station, and people anxiously bow to you. Again, should they be compensated for that or not?”
The king said to the Buddha, “Of course, Bhagavān. I share the same meals with them willingly, and they do my bidding without anger.”
SC 47The Buddha told the king, “In this way, you should know that in former days [my] native land was quite poor. It gradually accumulated merits, and the king was equally happy. It’s because of him that they received rewards in the present life for merits made in the present.”
SC 48The Buddha told the king, “[Suppose] those laborers after many years come to the king and say, ‘We have become mendicants. Being known as friends to the king, we would like to ask for something from him.’ King, would you give it to them?”
The king said to the Buddha, “I wouldn’t refuse them what they wanted.”
SC 49The Buddha told the king, “[Suppose] those laborers want the king to accept their resignations, [so they can] shave their hair and beard, put on the three Dharma robes, leave home to train on the path, and cultivate the pure practice. King, would you permit it or not?”
The king said to the Buddha, “Yes, I would permit it.”
SC 50The Buddha told the king, “Suppose the king watches them shave off their hair and beards, leave home to train on the path, and they take their places to my left and right. King, what would you want to do?”
The king said to the Buddha, “I’d serve and provide support for them, and I’d honor them at the appropriate times.”
SC 51The Buddha told the king, “In this way, we know that rewards are received in the present life for merits made in the present. Suppose those laborers observe the precepts fully without any violations. What would the king want to do?”
The king said to the Buddha, “I would support them to the end of their lives with clothing, food, seats, beds, and medicine to treat illnesses and ensure they don’t have any shortages.”
SC 52The Buddha told the king, “In this way, we know that rewards are received in the present life for merits made in the present. Suppose that after those people become ascetics, they end their contaminants. Achieving the lack of contaminants, their minds are liberated, and their wisdom is liberated. They personally realize and teach others as they wander: ‘Birth-and-death has been ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and truly know it.’ King, what would you do?”
The king told the Buddha, “I would support them to the end of their lives with clothing, food, seats, beds, and medicine to treat illnesses so that they don’t have any want.”
SC 53The Buddha told the king, “In this way, you should know that rewards are received in the present life for merits made in the present. Suppose, again, that those people come to the end of their lives and enter parinirvāṇa, that realm of nirvāṇa without remainder? King, what would you want to do?”
The king said to the Buddha, “I would erect a great temple in front of a crossroads. I’d provide it with offerings of incense and flowers, serving and honoring it with banners, flags, and parasols. Why is that? They then would be in the bodies of gods, not human bodies.”
SC 54The Buddha told the king, “In this way, you should know that rewards are received in the present life for merits made in the present.”
Ajātaśatru Takes Refuge
SC 55The king said to the Buddha, “Now, I’ve come to an understanding by way of these analogies. Today, the Bhagavān has given a serious explanation of this subject. After this, I believe and accept his teaching. Please, may the Bhagavān accept me as a disciple! I take refuge in the Buddha, the teaching, and the community of monks.
SC 56“Again, I now repent of my foolishness and delusion. My father, the king, was innocent, and I took his life. Now, I take refuge with this body and life. Please, may the Bhagavān rid me of that bad deed and explain his sublime teaching. For a long time, I won’t be trouble, knowing for myself that committing misdeeds has its consequences. I have no roots of goodness.”
SC 57The Buddha told the king, “The world has two kinds of people who are blameless at the end of their lives. In the time it takes to flex an arm, they attain birth up in the heavens. What are the two? One is someone who doesn’t create the root of blame and cultivates the good. The second is someone who was blameworthy but reformed himself. These are the two people who obtain birth up in the heavens at the end of their lives without anything to stop them.”
SC 58At that point, the Bhagavān spoke this verse:
“A person who does extremely bad things
And repents makes them weaker.
The day they repent without carelessness,
The root of blame is forever pulled up.
SC 59“Therefore, great king, you should govern with this teaching, not by what’s not this teaching. If you govern with this teaching, then you’ll be born in a good place up in the heavens at the end of your life. After your life ends, your renown will spread far and be widely heard in the four directions. Later generations will approve: ‘In former days, there was a king who governed with the right teaching, and none were crooked.’ People will commend that tradition, and the people born there will have longer lives, increase in number, and none will die prematurely. Therefore, great king, you should go forth and rejoice, honoring the Buddhas, teachings, and noble assemblies of the past, future, and present. Thus, great king, should you train.”
SC 60At that point, King Ajātaśatru rose from his seat, bowed his head at the Buddha’s feet, and withdrew and departed. The king wasn’t far away when the Buddha told the monks, “Now, this king Ajātaśatru will not be harmed regarding his father, the king. Today, he would have attained realization of the first fruit of the ascetic and taken his place among the four pairs and eight ranks [of noble disciples]. However, he’ll still attain the noble eightfold path, eliminate the eight cravings, and transcend the eight difficulties. Although that’s the case, he’ll still win a great fortune and attain faith without the root of [goodness]. Therefore, monks, a blameworthy person should seek the method to achieving faith without the root of [goodness]. Ajātaśatru is among my laymen who attain faith without the root of [goodness].”
SC 61Then, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy.
Một thời, đức Phật ở trong vườn lê của Kỳ-bà-già tại thành La-duyệt, cùng với một nghìn hai trăm năm mươi đệ tử, đều là A-la-hán, các lậu hoặc đã sạch, thấu suốt sáu thông, chỉ trừ một người là Tỳ-kheo A-nan.
Bấy giờ, vào ngày 15 tháng 7, ngày thọ tuế, vua A-xà-thế, vào lúc nửa đêm sao sáng đã xuất hiện, nói với phu nhân Nguyệt Quang:
“Hôm nay là ngày rằm, trăng tròn sáng quá, nên làm gì?”
Phu nhân đáp:
“Hôm nay là ngày rằm, là ngày thuyết giới, nên đàn ca, tự mình hưởng thụ năm dục.”
Vua nghe xong những lời này mà không hài lòng. Vua lại hỏi thái tử Ưu-đà-da:
“Đêm nay, thật trong sáng, nên làm gì?”
Thái tử Ưu-đà-da bạch vua:
“Như nửa đêm nay thật trong sáng, nên tập họp bốn loại binh đi chinh phạt ngoại địch các nước khác nào chưa hàng phục.”
Sau khi vua A-xà-thế nghe những lời này xong, cũng lại không vừa ý, lại hỏi thái tử Vô Úy:
“Như nay, đêm thật trong sáng, nên làm những gì?”
Vương tử Vô Úy đáp:
“Nay Bất-lan Ca-diếp, rành về các toán số, biết cả về thiên văn địa lý, được mọi người tôn ngưỡng, có thể đi đến hỏi ông về những nghi nạn này, vị ấy sẽ nói lý rất vi diệu cho Tôn vương, hoàn toàn không có điều gì ngưng trệ.”
Sau khi nghe xong những lời này, cũng không vừa ý, vua lại hỏi đại thần Tu-ni-ma:
“Như đêm nay, thật trong sáng, nên làm những gì?”
Tu-ni-ma tâu vua rằng:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng. Gần đây không xa có A-di-sủy hiểu biết rộng, xin Đại vương đến hỏi những điều nghi ngờ.”
Vua nghe xong những lời này, cũng không vừa ý, lại hỏi Bà-la-môn Bà-sa:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Bà-la-môn đáp:
“Như nay ngày mười lăm, thật là trong sáng. Gần đây không xa có Cù-da-lâu, cúi xin Đại vương đến đó hỏi nghĩa này.”
Sau khi nghe những lời này xong, cũng không hợp ý mình, vua lại hỏi Bà-la-môn Ma-đặc rằng:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm việc gì?”
Bà-la-môn đáp:
“Đại vương nên biết, gần đây không xa có Ba-hưu Ca-diên, cúi xin đại vương đến hỏi sự tình ông ấy.”
Vua nghe những lời này xong cũng không hạp ý, lại hỏi điển binh Sách-ma: “Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Sách-ma đáp:
“Gần đây không xa có Tiên-tất Lô-trì rành về thuật toán số, có thể đến đó hỏi đạo nghĩa.”
Vua nghe những lời này xong, cũng không hạp ý mình, lại bảo đại thần Tối Thắng rằng:
“Như nay ngày mười lăm, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Tối Thắng tâu vua rằng:
“Nay có Ni-kiền Tử đọc rộng các kinh, là tối thượng trong các thầy, cúi xin đại vương đến đó hỏi đạo nghĩa.”
Vua nghe những lời này xong, không hạp ý, bèn suy nghĩ: ‘Những người này đều là những kẻ ngu muội, không phân biệt chơn ngụy, không có phương tiện thiện xảo.’
Bấy giờ, vương tử Kỳ-bà-già đang đứng bên trái vua. Vua quay lại hỏi Kỳ-bà-già rằng:
“Như nửa đêm nay, thật là trong sáng, nên làm những gì?”
Kỳ-bà-già liền quỳ trước vua tâu rằng:
“Hiện Như Lai đang du hóa ở gần đây không xa, trong vườn của hạ thần, dẫn theo một nghìn hai trăm năm mươi Tỳ kheo. Cúi xin Đại vương đến đó hỏi đạo nghĩa. Vì Như Lai là ánh sáng, là mặt trời, không có điều gì bế tắc, thông suốt việc ba đời, không gì là không thấu suốt. Chính Ngài sẽ giảng nói sự ấy cho Vua, những hồ nghi của Vua sẽ tự nhiên sáng tỏ.”
Sau khi nghe những lời Kỳ-bà-già, vua A-xà-thế vui mừng hớn hở, phát sanh tâm thiện, liền khen Kỳ-bà-già rằng:
“Lành thay, lành thay! Vương tử khéo nói lời này. Vì sao vậy? Hiện thân tâm ta đang thật là bức sốt, vì vô cớ đã bắt giết Phụ vương. Lâu nay ta lúc nào cũng tự suy nghĩ, ai có thể tỏ ngộ tâm ý ta? Nay những lời Kỳ-bà-già vừa nói thật hợp ý ta. Kỳ diệu thay, nghe đến tiếng Như Lai, ta tự nhiên bừng tỉnh.”
Lúc ấy, Vua hướng về Kỳ-bà-già nói kệ này:
Đêm nay trăng cực sáng;
Tâm ý không được tỏ.
Các khanh mỗi người nói,
Nên đến ai hỏi đạo.
Bất-lan, A-di-sủy,
Ni-kiền, đệ tử Phạm:
Bọn họ, không thể cậy,
Không thể giúp được gì.
Đêm nay thật cực sáng,
Trăng tròn không tỳ vết;
Nay hỏi Kỳ-bà-già
Nên đến ai hỏi đạo.
Lúc ấy, Kỳ-bà-già trả lời vua bằng bài kệ:
Nghe âm thanh nhu nhuyến,
Thoát khỏi cá ma-kiệt.
Mong đúng thời đến Phật,
Nơi vĩnh viễn không sợ.
Vua lại đáp bằng bài kệ:
Trước đây ta đã làm
Việc vô ích cho Phật:
Hại con Phật chân chánh
Tên là Tần-bà-sa.
Nay hết sức hổ thẹn,
Mặt mũi nào gặp Phật?
Vì sao nay ông bảo
Khiến ta đi gặp Người?
Kỳ-bà-già lại trả lời vua bằng bài kệ:
Chư Phật không kia, đây;
Kết sử đã trừ hẵn;
Tâm bình đẳng không hai;
Đó là nghĩa Phật pháp.
Nếu dùng hương chiên đàn,
Thoa lên tay phải Phật;
Cầm dao chặt tay trái,
Tâm không sanh tăng giảm.
Như thương con La-vân,
Con duy nhất, không hai.
Tâm đối với Đề-bà,
Oán thân không có khác.
Nguyện Đại vương khuất tất,
Đến thăm gặp Như Lai.
Nghi ngờ sẽ được dứt,
Chớ có điều e ngại.
Rồi Vua A Xà Thế bảo vương tử Kỳ-bà-già rằng:
“Vậy ông hãy nhanh chóng chuẩn bị năm trăm con voi đực và năm trăm con voi cái, đốt năm trăm ngọn đèn.”
Kỳ-bà-già đáp:
“Vâng, thưa Đại vương!”
Vương tử Kỳ-bà-già liền chuẩn bị một ngàn con voi, và đốt năm trăm ngọn đèn, rồi đến trước tâu vua rằng:
“Xe cộ đã chuẩn bị xong, Vua biết đúng thời!”
Lúc ấy, vua A-xà-thế dẫn theo những người tùy tùng đến trong vườn lê, giữa đường lại sinh lòng sợ hãi, toàn thân lông dựng đứng, quay qua bảo vương tử Kỳ-bà-già rằng:
“Nay ta không bị ông gạt đó chứ? Không đem ta nạp cho kẻ thù chứ?”
Kỳ-bà-già tâu vua:
“Thật sự không có lý này. Cúi xin Đại vương tiến lên trước tí nữa. Như Lai cách đây không xa.”
Bấy giờ, vua A-xà-thế trong lòng còn lo sợ, hỏi lại Kỳ-bà-già rằng:
“Ta không bị ngươi dụ hoặc chăng? Ta nghe nói Như Lai dẫn đầu một nghìn hai trăm năm mươi đệ tử, sao giờ không nghe một tiếng động?”
Kỳ-bà-già đáp:
“Đệ tử Như Lai thường nhập định, không có loạn tưởng. Cúi xin Đại vương hãy tiến tới trước chút nữa.”
Vua A-xà-thế liền xuống xe, đi bộ qua cổng, đến trước giảng đường, rồi đứng im lặng quán sát Thánh chúng, và quay sang hỏi Kỳ-bà-già rằng:
“Như Lai hiện đang ở đâu?”
Bấy giờ, tất cả Thánh chúng đều nhập hỏa quang tam-muội chiếu sáng khắp giảng đường kia, không đâu không sáng. Khi ấy, Kỳ-bà-già lập tức quỳ xuống, đưa tay phải chỉ hướng Như Lai và nói:
“Như Lai đang ngồi chính giữa, như mặt trời phá tan mây.”
Vua A-xà-thế nói với Kỳ-bà-già rằng:
“Thật kỳ diệu thay, Thánh chúng này tâm định đến như vậy! Vì do duyên gì lại có ánh sáng này?”
Kỳ-bà-già tâu vua:
“Do sức tam-muội mà phát ra ánh sáng.”
Vua lại bảo:
“Như hôm nay ta quan sát Thánh chúng, thấy rất là yên lặng. Mong cho thái tử Ưu-đà-da của ta cũng nên vô vi yên lặng như vậy.”
Rồi vua A-xà-thế lại chấp tay tự giới thiệu:
“Cúi xin Thế Tôn soi xét đến.”
Thế Tôn bảo:
“Xin chào Đại vương!”
Vua nghe tiếng nói của Như Lai trong lòng hết sức hoan hỷ. Ông đên gặp Như Lai, tự nói Vương hiệu.
Bấy giờ, vua A-xà-thế đi đến trước Phật, năm vóc gieo xuống đất, đặt hai tay lên chân Như Lai, tự xưng tên hiệu, và nói rằng:
“Cúi xin Thế Tôn rũ lòng thương tưởng nhận sự hối lỗi của con. Phụ vương vô tội mà con đã bắt giết. Cúi xin nhận sự sám hối, từ đây con sửa đổi lỗi lầm quá khứ, tu dưỡng điều tương lai.”
Thế Tôn bảo:
“Nay thật đúng thời, thích hợp để hối lỗi, đừng để sai sót. Phàm người sống ở đời, ai biết tự sửa đổi lỗi lầm của mình, người đó được gọi là thượng nhân. Pháp của Ta rất là rộng lớn, nên trong đó hợp thời sám hối.”
Vua bèn đảnh lễ sát chân Như Lai, rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, vua bạch Phật:
“Con có điều muốn hỏi. Cúi xin Như Lai cho phép, con mới dám hỏi.”
Phật bảo vua:
“Có nghi nan, hợp thời cứ hỏi.”
Vua bạch Phật:
“Đời này tạo phước có lãnh thọ báo ứng hiện tại chăng?”
Phật bảo vua:
“Xưa nay Vua đã từng hỏi ai đạo nghĩa này chưa?”
Vua bạch Phật:
“Trước đây con đã từng đem ý nghĩa này hỏi người khác. Con đã hỏi Bất-lan Ca-diếp rằng ‘Thế nào, Bất-lan Ca-diếp, đời này tạo phước có lãnh thọ báo ứng hiện tại chăng?’ Bất-lan Ca-diếp đáp con rằng: ‘Không có phước, không có bố thí, không báo thiện ác đời này đời sau; trong đời không có người thành tựu A-la-hán.’ Bấy giờ, con đang hỏi về sự thọ lãnh kết quả báo ứng, vị ấy trả lời là không. Như có người hỏi ý nghĩa của dưa, lại được trả lời bằng lý của mận, nay Bất-lan Ca-diếp cũng như vậy. Lúc ấy, con tự nghĩ: ‘Bà-la-môn này đã không soi tỏ cho ta. Ý nghĩa mà nhà Vua thuộc dòng hào tộc hỏi, người này tìm cách dẫn báo việc khác.’ Bạch Thế Tôn, lúc ấy con muốn chém đầu ông ấy liền. Vì không chấp nhận lời ông ấy nói nên con khiến đuổi đi.
“Rồi con đến chỗ A-di-sủy hỏi về ý nghĩa này. A-di-sủy nói với con rằng: ‘Nếu ở bên trái sông giết hại chúng sanh, gây vô số tội thì cũng không có tội, không có quả báo xấu.’ Bạch Thế Tôn, lúc ấy con lại tự nghĩ: ‘Ta hỏi về ý nghĩa thọ báo đời này, người ấy bèn đem việc giết hại trả lời ta. Giống như có người hỏi ý nghĩa của lê lại được trả lời bằng mận.’ Con liền bỏ đi.
“Con lại đến chỗ Cù-da-lâu mà hỏi ý nghĩa này. Người ấy đáp con rằng: ‘Ở bên phải sông tạo các công đức không thể tính hết, trong trường hợp đó cũng không có báo lành.’ Lúc ấy, con lại tự nghĩ: ‘Ý nghĩa mà nay ta hỏi, rốt cùng không được trả lời hợp lý.’ Con lại bỏ đi.
“Con lại đến chỗ Ba-hưu Ca-diên mà hỏi ý nghĩa này. Người đó đáp: ‘Chỉ có một người ra đời, một người chết, một người qua lại lãnh thọ khổ, vui.’ Lúc ấy, con lại tự nghĩ: ‘Nay những điều ta hỏi về quả báo đời này, bèn đem việc sống chết tương lai đáp.’ Con lại bỏ đi.
“Con đến Tiên-tỳ Lô-trì hỏi ý nghĩa này. Người đó đáp con rằng: ‘Quá khứ đã diệt không sanh trở lại nữa; tương lai chưa đến cũng lại không có; hiện tại không dừng, không dừngg tức là biến đổi.’ Con lại tự nghĩ: ‘Điều mà nay ta hỏi là báo đời này, lại được trả lời bằng ba thời; điều này không phù hợp chánh lý.’ Con lai bỏ đi.
“Con lại đến chỗ Ni-kiền Tử mà hỏi nghĩa này: ‘Thế nào, Ni-kiền Tử, đời này làm phước có được thọ báo đời này không?’ Ông đáp con rằng: ‘Chúng sanh bị trói buộc không nhân, không duyên. Chúng sanh thanh tịnh cũng không có nhân, cũng không có duyên.’ Lúc ấy, con lại tự nghĩ: ‘Những Bà-la-môn này thật là ngu muội, không phân biệt được chơn, ngụy, như người mù không mắt, rốt cùng không trả lời được ý nghĩa của những câu hỏi tựa như đùa cợt với người thuộc dòng Chuyển luân Thánh vương.’ Sau đó con lại bỏ đi.
“Bạch Thế Tôn, nay con hỏi ý nghĩa ấy: ‘Đời này làm phước có nhận hiện báo không?’ Cúi xin Thế Tôn giảng dạy nghĩa ấy.”
Bấy giờ, Thế Tôn bảo:
“Đại vương! Nay Ta hỏi Đại vương, tùy theo sở thích mà trả lời. Đại vương, có hay không những người phụ trách rượu, bếp, chấp chưởng việc thưởng phạt, quản lý tài vật, những người phục dịch?”
Vua bạch Phật:
“ Thưa có.”
“Nếu những người phục dịch ấy làm lụng mệt nhọc qua một thời gian lâu dài, Đại vương có tưởng thưởng họ không?”
Vua bạch Phật:
“Tùy theo công sức mà chu cấp vật dụng, không để có oán trách.”
Phật bảo vua rằng:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phước được thọ báo hiện tiền. Thế nào, Đại vương, đã ở địa vị cao, thương xót dân đúng lễ nghĩa, rồi lại còn ban thưởng cho họ nữa không?”
Vua bạch Phật:
“Vâng, bạch Thế Tôn, con cho thức ăn ngon ngọt để nuôi sống, khiến không oán hận.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, người ấy ngày xưa xuất thân thấp hèn, dần dần tích chứa công lao mà được hoan lạc đồng với vua. Vì vậy cho nên, đời này làm phước được thọ báo hiện tại.”
Phật bảo vua:
“Người có công lao ấy, trải qua nhiều năm, đến tâu với vua rằng: ‘Chúng tôi đã lập công lao, vua đã biết rõ. Nay có ước nguyện muốn thỉnh cầu Vua.’ Vua sẽ cho phép không?”
Vua bạch Phật:
“Tùy theo sở nguyện họ, con sẽ không phản đối.”
Phật bảo vua:
“Người có công ấy muốn được phép từ biệt vua, cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia học đạo, tu hạnh thanh tịnh, Vua cho phép không?”
Vua bạch Phật:
“Vâng, cho phép.”
Phật bảo vua:
“Giả sử vua thấy người ấy đã cạo bỏ râu tóc, xuất gia học đạo, đang ở gần Ta, Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ tôn kính, cúng dường và tùy thời lễ lạy.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phước thì được thọ báo hiện tiền. Giả sử người có công lao ấy, giữ giới hòan tòan không có hủy phạm, Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ suốt đời cung cấp y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm, ngọa cụ, thuốc men chữa bệnh, không để thiếu thốn.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phứơc thì được thọ báo hiện tiền. Giả sử người ấy lại đã làm Sa-môn, dứt sạch hữu lậu, thành vô lậu, tâm giải thoát, huệ giải thoát, tự thân tác chứng mà tự an trú, biết như thật rằng ‘sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã xong, không còn tái sinh đời sau nữa’, Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ thừa sự, cúng dường suốt đời y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm ngọa cụ, thuốc men chữa bệnh, không để thiếu thốn.”
Phật bảo vua:
“Do nhờ phương tiện này mà biết, đời này làm phước được thọ báo hiện tiền. Giả sử nếu khi người ấy tuổi thọ đã hết, và bát niết-bàn vào trong Niết-bàn giới vô dư, thì Vua sẽ làm gì?”
Vua bạch Phật:
“Con sẽ xây tháp lớn ở tại ngã tư đường và dùng hương hoa cúng dường, treo tràng phan bảo cái, thừa sự lễ kính. Vì sao vậy? Vì đó là thân trời, chẳng phải là thân người.”
Phật bảo vua:
“Do phương tiện này mà biết, đời này làm phước được thọ báo hiện tiền.”
Vua bạch Phật:
“Nay, con nhờ những thí dụ này mà hiểu rõ. Hôm nay Thế Tôn giảng thêm ý nghĩa này, con từ nay về sau tin nhận ý nghĩa này. Cúi xin Thế Tôn hãy nhận con làm đệ tử, con quy y Phật, Pháp, Tăng Tỳ-kheo. Nay con lại sám hối, vì con đã ngu si nhầm lẫn, Phụ vương vô tội mà bắt giết. Nay đem thân mạng tự quy y. Cúi xin Thế Tôn trừ tội lỗi kia, giảng nói diệu pháp để con mãi mãi được an lạc. Như con tự biết đã tạo những tội báo, không có căn lành.”
Phật bảo vua:
“Có hai hạng người không tội mà mạng chung được sinh lên trời trong khoảnh khắc co duỗi cánh tay. Sao gọi là hai? Một là người không tạo gốc tội mà tu thiện; hai là người cải hối tội mà mình đã tạo. Đó gọi là hai hạng người khi mạng chung sẽ sanh lên trời không có gì nghi ngờ.”
Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:
Người làm việc rất ác;
Hối lỗi, chuyển thành nhẹ.
Sám hối không lười nghỉ,
Gốc tội được nhổ hẳn.
“Cho nên, Đại vương hãy trị dân đúng pháp, chớ đừng phi pháp. Phàm người theop giáo hóa cai trị, khi chết sẽ được sinh lên trời, cõi lành. Sau khi mạng chung, danh tiếng sẽ được vang dội khắp bốn phương. Người sau cùng truyền tụng: ‘Xưa có vị Vua lấy chánh pháp giáo hóa cai trị, không có cong vạy.’ Mọi người xưng tụng nơi sanh của người ấy. Tuổi thọ được thêm, không bị chết yểu. Cho nên, Đại vương hãy phát tâm hoan hỷ hướng về Tam bảo Phật, Pháp, Thánh chúng.
“Đại vương, hãy học điều này như vậy.”
Bấy giờ, vua A-xà-thế liền rời chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật rồi lui đi. Vua đi không xa, Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Vua A-xà-thế này nếu không hại phụ vương thì hôm nay đã chứng đắc sơ quả Sa-môn, ở trong hàng bốn đôi tám bậc, cũng đắc tám phẩm đạo của Hiền thánh, trừ bỏ tám ái, vượt tám nạn. Tuy vậy, nay còn được hạnh phúc lớn, được tín tâm vô căn. Cho nên, Tỳ-kheo, người đã tạo tội hãy tìm cầu phương tiện thành tựu tín tâm vô căn. Trong Ưu-bà-tắc của Ta, người được tín vô căn chính là vua A-xà-thế.”
Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was at the city of Rājagṛha in Jīvaka’s Park with 1,250 disciples. They were all arhats who had ended the contaminants and clearly penetrated the six knowledges. The only exception was the monk Ānanda.
A Clear and Bright Full Moon Night
SC 2It was the fifteenth day of the seventh month of the year, and that night the stars were clear and bright. King Ajātaśatru said to his wife Kaumudī, “Now, it’s the fifteenth day and the moon is full, so clear and bright! What should we do?”
His wife replied, “The fifteenth day is the day the precepts are recited. We should sing, play music, and entertain ourselves with the five desires.”
SC 3When he heard this, the king didn’t feel the same way. Again, the king asked Prince Udāyin, “This night is so clear and bright! What should we do?”
Prince Udāyin said to the king, “Since tonight is so clear and bright, we should assembly the fourfold army. Our foreign adversaries in other countries aren’t all subjugated. We should go and attack them!”
SC 4When he heard this, King Ajātaśatru didn’t feel the same way. Again, he asked the [former] king’s son Abhaya, “Since this night is so clear and bright, what should we do?”
The king’s son Abhaya replied, “Now, Pūraṇa Kāśyapa is bright with calculations, and he knows the scriptures of heaven and the principles of earth. He is esteemed by many people. You could go and ask him about this. That man will give you an honorable discourse on subtle principles. He never gets blocked by anything.”
SC 5After he heard this, the king still was unconvinced. Again, he asked the great minister [Sunirmala], “Since this night is so clear and bright, what should we do?”
[Sunirmala] said to the king, “Tonight is indeed very clear and bright. Ajita Keśakambala is nearby; he’s not far away. He clarifies many things. May the great king go and ask him what would be fitting.”
SC 6After he heard this, the king was still unconvinced. Again, he asked the priest [Vassa], “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
The priest replied, “Since this fifteenth day is so clear and bright, there’s Gośālīputra nearby; he’s not far away. May the great king go and ask him about its significance.”
SC 7After he heard this, the king still was unconvinced. Again, he asked the ascetic [Madha], “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
The ascetic replied, “Great king, you should know that Kakuda Katyāyana is nearby; he’s not far away. May the great king go and ask him what he thinks.”
SC 8After he heard this, the king was still unconvinced. Again, he asked his military advisor [Soma], “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
[Soma] replied, “Saṃjayin Vairaṭīputra is nearby; he’s not far away. He’s bright in calculations. You could go and ask him about its significance.”
SC 9After he heard this, the king was still unconvinced. Again, he asked the great minister [Supreme], “Since this fifteenth day is so clear and bright, what service should we perform?”
[Supreme] said to the king, “Now, there’s Nirgrantha Jñātiputra who has a broad grasp of the scriptures. He’s the best of teachers. May the great king go and ask him about its significance.”
SC 10After he heard this, the king was unconvinced. Again, he thought, “These people are foolish and can’t tell what’s true from what’s false. They have no skill.”
Ajātaśatru’s Repentance
SC 11It was then that the king’s son Jīvaka was there on the king’s left. The king looked at him and said to Jīvaka, “Since tonight is so clear and bright, what should we do?”
Jīvaka then knelt before him and said to the king, “Now, the Tathāgata is staying nearby; he’s not far away. He traveled to a park leading 1,250 disciples. May the great king go and ask him about its significance. Indeed, that Tathāgata is bright and radiant, and he isn’t blocked by anything. He knows the events of the past, future, and present; there’s nothing he doesn’t comprehend. The king should go personally and discuss this matter with him. He’ll instantly enlighten the king regarding this doubt he has.”
SC 12After he heard this said, King Ajātaśatru then rejoiced and celebrated. A good thought arose in him, and so he commended Jīvaka, “Good! Good, [former] king’s son! Your words are delightful. Why is that? Now, my body and mind are so invigorated. Moreover, there was no reason to take the [former] king’s life. For a long time, I’ve always thought, ‘Who can awaken this mind of mine?’ Now, what’s been said by Jīvaka has correctly entered my mind. Extraordinary and amazing it is to hear the Tathāgata’s voice and be enlightened in an instant!”
SC 13The king then spoke these verses to Jīvaka,
“Tonight is so clear and bright,
But my mind can’t awaken.
I asked you men, one after another,
Who should I go and ask about it?
Pūraṇa Kāśyapa,
Nirgrantha, and the ascetic disciples:
They are not reliable
And can’t save anyone.
Today is so clear and bright;
The full moon is unclouded.
Now, I ask Jīvaka:
‘Who should I go and ask about this?’”
SC 14Jīvaka then responded to the king with verse,
“Listening to his gentle voice
Set free [the sea monster] Makara.
May this be the time to visit the Buddha
And forever dwell in his fearless domain.”
SC 15The king again responded with verse,
“I had performed services in the past
To Buddhas, but it wasn’t beneficial,
And I harmed that true Buddha disciple
Named Bimbisāra.
Now I feel so much shame,
I’ve never faced seeing the Bhagavān.
Now, what do you say?
Do I go and see him?”
SC 16Jīvaka again answered the king with verse,
“There’s no here or there to Buddhas;
They’ve forever eliminated the bonds.
Equitable and non-dual thought
Is the meaning of the Buddha’s teaching.
Suppose sandalwood incense
Was rubbed on his right hand
And his left hand was cut with a knife;
His thoughts wouldn’t increase or decrease.
Like his sympathy for his son Rāhula,
Each breath is without duality.
He collected his thoughts about Deva[datta],
Treating enemies and friends alike.
May the great king yield
And go look on the Tathāgata’s face.
He’ll end your doubts and suspicions.
Don’t let your feet be blocked by anything.”
SC 17King Ajātaśatru then told the [former] king’s son Jīvaka, “Go quickly, now, and prepare a team of five hundred tusker elephants and five hundred female elephants with five hundred lamps.”
SC 18Jīvaka replied, “Yes, great king!” The [former] king’s son Jīvaka then prepared a team of a thousand elephants and lit five hundred lamps. He then went before the king and said, “I have completed the task. King, know that it’s time.”
SC 19At that point, King Ajātaśatru led his followers as they went to visit the park. On the road, he felt fearful, and he got goosebumps under his clothes. He looked back at the [former] king’s son Jīvaka and said, “Did I make a mistake on your behalf? Did I not remain with an enemy household?”
Jīvaka said to the king, “There really was no reason. May the great king make this small step forward. Beyond this point, the Tathāgata is not far away.”
SC 20King Ajātaśatru’s mind was still apprehensive, and he told Jīvaka gravely, “I have been led astray by you. I’ve heard that the Tathāgata leads 1,250 disciples, but I don’t hear any of their voices now.”
SC 21Jīvaka replied, “The Tathāgata’s disciples are always in concentration and don’t have any distracted thoughts. May the great king please continue and take this small step forward.”
SC 22King Ajātaśatru then got down from his chariot and walked to the entrance in front of the meeting hall. He stood silently, examining the noble assembly. He then looked back at Jīvaka and said, “Where is the Tathāgata now?”
SC 23At that point, the entire noble assembly had entered a concentration of radiance that illuminated the meeting hall. There was nowhere it didn’t reach.
SC 24Jīvaka then immediately knelt with his hands together and his fingers crossed, pointing to the Tathāgata. “This is the Tathāgata at the center, shining like the sun when the clouds part!”
SC 25King Ajātaśatru said to Jīvaka, “Extraordinary and amazing is the mental concentration of this noble assembly, but what’s the reason for this radiance?”
Jīvaka said to the king, “It’s just the power of their concentration that emits the light.”
SC 26The king again told him, “As I examine this noble assembly today, they are very peaceful. If my Prince Udāyin were also this peaceful, there’d be no trouble.” King Ajātaśatru then praised him personally with his palms together, saying, “May the Bhagavān look upon us.”
SC 27The Bhagavān told him, “Welcome, great king.” When the king heard the Tathāgata’s voice, he felt such joy that the Tathāgata had looked and addressed his as “king.”
SC 28King Ajātaśatru then went to the Buddha and prostrated himself with both hands on the Tathāgata’s feet. He then addressed him, “May the Bhagavān look down on me with sympathy and accept my repentance. My father was an innocent king, and I took his life. Please accept my repentance. Afterward, I won’t do any more transgressions. I’ll reform and cultivate myself in the future.”
SC 29The Bhagavān told him, “Now is the right time, a fitting time, for repentance. There’s no cause for missing it. Someone who lives life, makes mistakes, and reforms themselves is called a superior person. In my teaching the fitting time for repentance is quite broad.” After he had bowed at the Tathāgata’s feet, the king stood and sat down at one side.
Ajātaśatru’s Question
SC 30The king then said to the Buddha, “Please, I wish to ask about something. Should the Tathāgata listen, I would just put a question to him.”
The Buddha told the king, “If you have a problem, it’s a fitting time to ask about it.”
SC 31The king said to the Buddha, “When merits are created in the present life, are there rewards received in the present?”
The Buddha asked the king, “Have you asked others about this subject before now?”
SC 32The king said to the Buddha, “In the past, I asked another man, Pūraṇa Kāśyapa, about this subject: ‘How is it, Pūraṇa Kāśyapa? When merits are made in the present life, are there rewards received in the present?’
SC 33“Pūraṇa Kāśyapa replied to me, ‘There’s no merit, no generosity, and no good or bad rewards in the present life or an afterlife. There are no arhats in the world who accomplish anything.’
SC 34“I had asked if he had received any fruitful rewards, and he replied, ‘No.’ There were other people I had asked about this subject who responded along the same lines. Now, this Kāśyapa was likewise.
SC 35“I then thought, ‘This ascetic hasn’t understood this subject. Someone of a noble family and a royal dynasty asked him about it, and this man answered me by bringing up another topic.’ Bhagavān, I wanted to cut off his head. I didn’t accept his statement, so I went in search of another.
SC 36“I also went to Ajita Keśakambala and asked about this subject. Ajita replied to me, ‘Suppose on the left side of a river someone killed and injured sentient beings. They would create measureless misdeeds, but there’s nothing that’s blameworthy about it, and there would be no bad rewards as a result.’
SC 37“Then, Bhagavān, I again had the thought, ‘Now, I asked about receiving rewards in the present life, and this man then takes up killing and injuring to answer me. It’s like someone asking about a pear and getting an answer about a mango!’ So, I gave up on him and left.
SC 38“I also went to Gośālīputra and asked him about this subject. That man replied to me, ‘Suppose someone created merits on the right side of a river that are indescribable. There still would be no reward for it.’
“I then thought, ‘Now, I asked about this subject, but he doesn’t even reply with the same line of thought.’ Again, I gave up on him and left.
SC 39“I also went to Kakuda Katyāyana and asked him about this subject. That man replied, ‘There’s only one person who appears in the world, one person who dies, and one person who returns to experience those pains and pleasures.’
“I then thought, ‘Now, I asked him about rewards in the present life, but his answer is about birth and death in the future.’ Again, I gave up on him and left.
SC 40“I went and asked Saṃjayin Vairaṭīputra about this subject. That man replied to me, ‘The past has ceased and will not again arise. The future has yet to arrive and also doesn’t exist. The present doesn’t remain, for what remains changes.’
“I then thought, ‘Now, I asked about rewards in the present life, but this reply takes up the three periods of time. That doesn’t make any sense!’ Again, I gave up and left.
SC 41“I went to Nirgrantha Jñātiputra and asked him about this subject: ‘How is it, Nirgrantha? Are there rewards received in the present life for merits that are made in the present?’
“That man replied to me, ‘Sentient beings are in bondage without cause or condition, and there isn’t any cause or condition for the attachment of sentient beings to bondage, either. There’s no cause and no condition for the purification of sentient beings.’
SC 42“Again, I thought, ‘These ascetics are fools who can’t tell what’s true from what’s false. Like blind people without eyes, their answers don’t match the subject I ask about. They seem like play-things to someone [like me] from a noble wheel-turning king’s lineage!’ Again, I quickly gave up and left.
SC 43“So, now, Bhagavān, I ask you about this subject. Are there rewards received in the present life for merits made in the present? Please, Bhagavān, give a discourse on this subject!”
The Buddha’s Answer
SC 44The Bhagavān then told him, “Great king, now I will ask you something. Answer me as you like. Great king, are there ritual wines, animal sacrifices, and valuable things for the servants to your left and right?”
The king said to the Buddha, “Yes, of course, there are.”
SC 45“Suppose those servants are made to toil for a long time. Again, should they be compensated for that or not?”
The king said to the Buddha, “If it accords with the merits of their work, it wouldn’t make me resentful.”
SC 46The Buddha told the king, “In this way, we know that rewards are received in the present life for merits made in the present. How is it, great king? You live in a high station, and people anxiously bow to you. Again, should they be compensated for that or not?”
The king said to the Buddha, “Of course, Bhagavān. I share the same meals with them willingly, and they do my bidding without anger.”
SC 47The Buddha told the king, “In this way, you should know that in former days [my] native land was quite poor. It gradually accumulated merits, and the king was equally happy. It’s because of him that they received rewards in the present life for merits made in the present.”
SC 48The Buddha told the king, “[Suppose] those laborers after many years come to the king and say, ‘We have become mendicants. Being known as friends to the king, we would like to ask for something from him.’ King, would you give it to them?”
The king said to the Buddha, “I wouldn’t refuse them what they wanted.”
SC 49The Buddha told the king, “[Suppose] those laborers want the king to accept their resignations, [so they can] shave their hair and beard, put on the three Dharma robes, leave home to train on the path, and cultivate the pure practice. King, would you permit it or not?”
The king said to the Buddha, “Yes, I would permit it.”
SC 50The Buddha told the king, “Suppose the king watches them shave off their hair and beards, leave home to train on the path, and they take their places to my left and right. King, what would you want to do?”
The king said to the Buddha, “I’d serve and provide support for them, and I’d honor them at the appropriate times.”
SC 51The Buddha told the king, “In this way, we know that rewards are received in the present life for merits made in the present. Suppose those laborers observe the precepts fully without any violations. What would the king want to do?”
The king said to the Buddha, “I would support them to the end of their lives with clothing, food, seats, beds, and medicine to treat illnesses and ensure they don’t have any shortages.”
SC 52The Buddha told the king, “In this way, we know that rewards are received in the present life for merits made in the present. Suppose that after those people become ascetics, they end their contaminants. Achieving the lack of contaminants, their minds are liberated, and their wisdom is liberated. They personally realize and teach others as they wander: ‘Birth-and-death has been ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and truly know it.’ King, what would you do?”
The king told the Buddha, “I would support them to the end of their lives with clothing, food, seats, beds, and medicine to treat illnesses so that they don’t have any want.”
SC 53The Buddha told the king, “In this way, you should know that rewards are received in the present life for merits made in the present. Suppose, again, that those people come to the end of their lives and enter parinirvāṇa, that realm of nirvāṇa without remainder? King, what would you want to do?”
The king said to the Buddha, “I would erect a great temple in front of a crossroads. I’d provide it with offerings of incense and flowers, serving and honoring it with banners, flags, and parasols. Why is that? They then would be in the bodies of gods, not human bodies.”
SC 54The Buddha told the king, “In this way, you should know that rewards are received in the present life for merits made in the present.”
Ajātaśatru Takes Refuge
SC 55The king said to the Buddha, “Now, I’ve come to an understanding by way of these analogies. Today, the Bhagavān has given a serious explanation of this subject. After this, I believe and accept his teaching. Please, may the Bhagavān accept me as a disciple! I take refuge in the Buddha, the teaching, and the community of monks.
SC 56“Again, I now repent of my foolishness and delusion. My father, the king, was innocent, and I took his life. Now, I take refuge with this body and life. Please, may the Bhagavān rid me of that bad deed and explain his sublime teaching. For a long time, I won’t be trouble, knowing for myself that committing misdeeds has its consequences. I have no roots of goodness.”
SC 57The Buddha told the king, “The world has two kinds of people who are blameless at the end of their lives. In the time it takes to flex an arm, they attain birth up in the heavens. What are the two? One is someone who doesn’t create the root of blame and cultivates the good. The second is someone who was blameworthy but reformed himself. These are the two people who obtain birth up in the heavens at the end of their lives without anything to stop them.”
SC 58At that point, the Bhagavān spoke this verse:
“A person who does extremely bad things
And repents makes them weaker.
The day they repent without carelessness,
The root of blame is forever pulled up.
SC 59“Therefore, great king, you should govern with this teaching, not by what’s not this teaching. If you govern with this teaching, then you’ll be born in a good place up in the heavens at the end of your life. After your life ends, your renown will spread far and be widely heard in the four directions. Later generations will approve: ‘In former days, there was a king who governed with the right teaching, and none were crooked.’ People will commend that tradition, and the people born there will have longer lives, increase in number, and none will die prematurely. Therefore, great king, you should go forth and rejoice, honoring the Buddhas, teachings, and noble assemblies of the past, future, and present. Thus, great king, should you train.”
SC 60At that point, King Ajātaśatru rose from his seat, bowed his head at the Buddha’s feet, and withdrew and departed. The king wasn’t far away when the Buddha told the monks, “Now, this king Ajātaśatru will not be harmed regarding his father, the king. Today, he would have attained realization of the first fruit of the ascetic and taken his place among the four pairs and eight ranks [of noble disciples]. However, he’ll still attain the noble eightfold path, eliminate the eight cravings, and transcend the eight difficulties. Although that’s the case, he’ll still win a great fortune and attain faith without the root of [goodness]. Therefore, monks, a blameworthy person should seek the method to achieving faith without the root of [goodness]. Ajātaśatru is among my laymen who attain faith without the root of [goodness].”
SC 61Then, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.