1. Kinh đại bản

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật ở động Hoa lâm vườn cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ, cùng với chúng đại Tỳ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi người.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo sau khi khất thực, tụ họp ở Hoa lâm đường, cùng nhau bàn luận rằng:

“Các Hiền giả Tỳ-kheo! Duy chỉ đấng Vô Thượng Tôn, rất là kỳ diệu, hy hữu, có thần thông thấu đến chỗ xa, có oai lực lớn lao, mới biết rõ quá khứ vô số đức Phật; các Ngài đã nhập Niết-bàn, dứt sạch các kết sử, tiêu diệt các hý luận. Và cũng biết rõ kiếp số các đức Phật ấy dài hay ngắn; cho đến danh hiệu, dòng họ thác sinh, sự ăn uống, thọ mệnh dài ngắn, cảm thọ lạc và cảm thọ khổ như thế nào; lại biết rõ các đức Phật ấy có giới như vậy, có pháp như vậy, có tuệ như vậy, có giải thoát như vậy, trụ như vậy. Thế nào, này Chư Hiền, đó là do đức Như Lai thông rõ các pháp tính mà biết được, hay do Chư Thiên kể lại?”

Lúc bấy giờ Thế Tôn đang ở chỗ thanh vắng, bằng thiên nhĩ thanh tịnh, nghe rõ các Tỳ-kheo luận bàn như thế, bèn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến Hoa lâm đường, ngồi vào chỗ ngồi dọn sẵn. Bấy giờ, Thế Tôn tuy đã biết nhưng vẫn hỏi:

“Này chư Tỳ-kheo! Các ngươi tụ tập nơi đây bàn luận chuyện gì?”

Các Tỳ-kheo bèn đem hết mọi việc bạch lại với Phật. Rồi thì, đức Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:

“Lành thay, lành thay! Các ngươi đã với tâm chánh tín xuất gia học đạo, nên làm hai việc: một là nói năng theo pháp Hiền Thánh, hai là im lặng theo pháp Hiền Thánh. Những điều các ngươi luận bàn phải nên như thế. Thần thông và oai lực của Như Lai vô cùng lớn lao; Ngài biết khắp mọi việc từ vô số kiếp quá khứ, như thế là do thông rõ các pháp tính, đồng thời cũng do Chư Thiên nói lại.”

Bấy giờ Phật nói bài tụng:

Tỳ-kheo họp pháp đường
Giảng luận pháp Hiền Thánh.
Như Lai từ am vắng
Nghe rõ bằng thiên nhĩ.
Mặt trời Phật rọi khắp,
Phân tích nghĩa pháp giới.
Cũng biết việc quá khứ,
Chư Phật bát-niết-bàn,
Tên, dòng họ, chủng tộc.
Cũng biết thọ sanh phần.
Vị ấy ở nơi nào,
Ghi nhận bằng tịnh nhãn.
Chư thiên uy lực lớn,
Dung mạo rất đoan nghiêm,
Cũng đến bẩm báo Ta
Chư Phật bát-niết-bàn,
Chỗ sinh, tên, chủng tộc,
Âm thanh vi diệu tỏ.
Đấng Chí Tôn trong đời
Biết rõ Phật quá khứ.

Phật lại bảo các Tỳ-kheo:

“Này các Tỳ-kheo! Các ngươi có muốn Như Lai, bằng trí túc mạng biết nhơn duyên của chư Phật quá khứ, nói cho nghe chăng?”

Các Tỳ-kheo liền bạch Phật:

“Bạch Thế Tôn, nay chính là lúc. Chúng con muốn nghe. Lành thay, Thế Tôn! Lúc này thích hợp để giảng thuyết. Chúng con sẽ phụng hành.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Hãy lắng nghe, hãy suy gẫm kỹ! Ta sẽ phân biệt giải thuyết cho các ngươi nghe.”

Lúc bấy giờ, các Tỳ-kheo vâng lời, lắng nghe.

Phật nói:

“Này các Tỳ-kheo! Quá khứ cách đây chín mươi mốt kiếp có đức Phật hiệu là Tỳ-bà-thi, Như Lai, Chí Chân, xuất hiện ở thế gian.

“Lại nữa, Tỳ-kheo, trong quá khứ cách đây ba mươi mốt kiếp có đức Phật hiệu là Thi-khí, Như Lai, Chí Chân, xuất hiện ở thế gian.

“Lại nữa, Tỳ-kheo, cũng trong ba mươi mốt kiếp đó có đức Phật hiệu là Tỳ-xá-bà Như Lai, Chí Chân, xuất hiện ở thế gian.

“Lại nữa, Tỳ-kheo, trong Hiền kiếp này có Phật hiệu là Câu-lưu-tôn, Câu-na-hàm, Ca-diếp. Ta nay cũng ở trong Hiền kiếp này mà thành Tối Chánh Giác.”

Bấy giờ, Phật nói bài tụng:

Qua chín mươi mốt kiếp
Có Phật Tỳ-bà-thi.
Ba mươi mốt kiếp kế
Có Phật hiệu Thi-khí.
Cũng ở trong kiếp này,
Xuất hiện Phật Tỳ-xá.
Nay trong Hiền kiếp này,
Vô số na-duy tuổi,
Có bốn Đại Tiên Nhân,
Xuất hiện vì thương đời:
Câu-lưu-tôn, Na-hàm,
Ca-diếp, Thích-ca-văn.

“Các ngươi nên biết, thời đức Phật Tỳ-bà-thi, nhân loại sống đến tám vạn tuổi. Thời đức Phật Thi-khí, nhân loại sống đến bảy vạn tuổi. Thời đức Phật Tỳ-xá-bà, nhân loại sống đến sáu vạn tuổi. Thời đức Phật Câu-lưu-tôn, nhân loại sống đến bốn vạn tuổi. Thời đức Phật Câu-na-hàm, nhân loại sống đến ba vạn tuổi. Thời đức Phật Ca-diếp, nhân loại sống đến hai vạn tuổi. Và nay Ta ra đời, nhân loại sống đến một trăm tuổi, tăng thì ít mà giảm thì nhiều.”

Rồi Phật nói bài tụng:

Người thời Tỳ-bà-thi,
Thọ tám vạn bốn nghìn,
Người thời Phật Thi-khí
Thọ mạng bảy vạn tuổi.
Người thời Tỳ-xá-bà
Thọ mạng sáu vạn tuổi.
Người thời Câu-lâu-tôn
Thọ mạng bốn vạn tuổi.
Người thời Câu-na-hàm
Thọ mạng ba vạn tuổi.
Người thời Phật Ca-diếp
Thọ mạng hai vạn tuổi.
Người thời Ta hiện nay
Tuổi thọ không quá trăm.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi sinh về dòng Sát-lị, họ Câu-lị-nhã. Phật Thi-khí và Phật Tỳ-xá-bà, dòng họ cũng vậy. Phật Câu-lưu-tôn sinh trong dòng Bà-la-môn, họ Ca-diếp. Phật Câu-na-hàm, Phật Ca-diếp, dòng họ cũng vậy. Còn nay Ta, Như Lai, Chí Chân thì sinh trong dòng Sát-lị, họ Cồ-đàm.”

Phật lại nói bài tụng:

Tỳ-bà-thi Như Lai,
Thi-khí, Tỳ-xá-bà;
Ba vị Đẳng Chánh Giác,
Sinh họ Câu-lị-nhã.
Ba đức Như Lai kia,
Sinh vào họ Ca-diếp.
Ta nay, bậc Vô thượng,
Dẫn dắt các chúng sanh.
Bậc nhất trong trời người,
Họ Cù-đàm dũng mãnh.
Ba đức Chánh giác đầu,
Sinh vào dòng Sát-lị.
Ba đức Như Lai sau
Thuộc dòng Bà-la-môn.
Ta nay đấng Tối Tôn,
Dòng Sát-lị dũng mãnh.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi ngồi dưới cây ba-ba-la chứng thành bậc Tối Chánh Giác. Phật Thi-khí ngồi dưới cây phân-đà-lị, thành bậc Tối Chánh Giác. Phật Tỳ-xá-bà ngồi dưới cây sa-la thành bậc Tối Chánh Giác. Phật Câu-lâu-tôn ngồi dưới cây thi-lị-sa thành bậc chánh giác. Phật Câu-na-hàm ngồi dưới cây ô-tạm-bà-la thành bậc chánh giác. Phật Ca-diếp ngồi dưới cây ni-câu-luật thành bậc chánh giác. Ta nay, Như Lai, Chí Chân, ngồi dưới cây bát-đa thành bậc Chánh giác.”

Rồi Phật nói bài tụng:

Tỳ-bà-thi Như Lai
Đi đến cây ba-la
Và ngay tại chỗ ấy
Đắc thành Tối Chánh Giác.
Thành đạo, dứt nguồn hữu.
Tỳ-xá-bà Như Lai
Ngồi dưới gốc sa-la
Đ kiến.
Thần túc không trở ngại.
Câu-lâu-tôn Như Lai
Ngồi gốc thi-lị-sa
Vô nhiễm, vô sở trước.
Câu-na-hàm Mâu-ni
Ngồi dưới gốc ô-tạm
Và ngay tại chỗ ấy
Diệt các tham, ưu não.
Đức Ca-diếp Như Lai
Ngồi dưới ni-câu-lâu,
Và ngay tại chỗ ấy
Trừ diệt gốc rễ hữu.
Ta nay, Thích-ca Văn
Ngồi dưới cây bát-đa.
Đấng Như Lai, mười lực,
Đoạn diệt các kết sử,
Hàng phục đám ma oán,
Diễn ánh sáng giữa chúng.
Bảy Phật, sức tinh tấn,
Phóng quang, diệt tăm tối;
Mỗi vị ngồi gốc cây,
Ở đó thành Chánh giác.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi có ba hội thuyết pháp. Hội đầu có mười sáu vạn tám ngàn đệ tử. Hội hai có mười vạn đệ tử. Hội ba có tám vạn đệ tử. Phật Thi-khí cũng có ba hội thuyết pháp: Hội đầu có mười vạn đệ tử. Hội hai có tám vạn đệ tử. Hội ba có bảy vạn đệ tử. Phật Tỳ-xá-bà có hai hội thuyết pháp. Hội đầu có bảy vạn đệ tử. Hội hai có sáu vạn đệ tử. Đức Câu-lưu-tôn Như Lai, một hội thuyết pháp, đệ tử bốn vạn người. Đức Câu-na-hàm Như Lai, một hội thuyết pháp, đệ tử ba vạn người. Đức Ca-diếp Như Lai, một hội thuyết pháp, đệ tử hai vạn người. Ta nay một hội thuyết pháp, đệ tử một nghìn hai trăm năm mươi người.”

Bấy giờ Phật nói bài tụng rằng:

Tỳ-bà-thi tên Quán,
Trí tuệ không thể lường,
Thấy khắp, không sợ hãi,
Ba hội chúng đệ tử.
Thi-khí, sáng, bất động,
Diệt trừ các kết sử,
Vô lượng đại oai đức,
Không thể trắc lượng được,
Ngài cũng có ba hội,
Tụ hội các đệ tử.
Tỳ-xá-bà đoạn kết,
Đấng Đại tiên tụ hội,
Tiếng tăm khắp các phương,
Pháp mầu được tán thán;
Chúng đệ tử hai hội,
Diễn rộng nghĩa thâm áo.
Câu-lưu-tôn một hội,
Thương xót, trị các khổ,
Đạo sư dạy chúng sanh,
Chúng đệ tử một hội.
Câu-na-hàm Như Lai,
Bậc Vô Thượng cũng vậy,
Thân sắc vàng ròng tía,
Dung mạo thảy toàn hảo,
Chúng đệ tử một hội,
Rộng diễn pháp nhiệm mầu.
Ca-diếp, mỗi sợi lông,
Nhất tâm không loạn tưởng,
Không một lời rườm rà,
Chúng đệ tử một hội.
Năng nhân Ý Tịch Diệt,
Ta, Sa-môn họ Thích,
Chí Tôn, Trời trên Trời,
Có một hội đệ tử;
Hội ấy, Ta hiện nghĩa,
Quảng diễn giáo thanh tịnh.
Trong tâm thường hoan hỷ,
Lậu tận, không tái sinh,
Tỳ Bà, Thi-khí, ba;
Phật Tỳ-xá-bà, hai;
Bốn Phật mỗi vị một
Hội Tiên Nhân diễn thuyết.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi có hai đệ tử là Khiên-trà và Đề-xá, là bậc nhất trong các đệ tử. Đức Phật Thi-khí có hai đệ tử là A-Tỳ-phù và Tam-bà-bà, là bậc nhất trong các đệ tử. Phật Tỳ-xá-bà có hai đệ tử là Phò-du và Uất-đa-ma, là bậc nhất trong các đệ tử. Phật Câu-lưu-tôn có hai đệ tử là Tát-ni và Tỳ-lâu, là bậc nhất trong các đệ tử. Đức Phật Câu-na-hàm có hai đệ tử là Thư-bàn-na và Uất-đa-lâu, là bậc nhất trong các đệ tử. Đức Phật Ca-diếp có hai đệ tử là Đề-xá và Bà-la-bà, là bậc nhất trong các đệ tử. Còn nay Ta có hai đệ tử là Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên, là bậc nhất trong các đệ tử.”

Bấy giờ, Phật nói bài tụng:

Khiên-trà và Đề-xá:

Đệ tử Tỳ-bà-thi.
A-Tỳ-Phù, Tam-bà:
Đệ tử Phật Thi-khí.
Phò-du, Uất-đa-ma,
Bậc nhất hàng đệ tử;
Cả hai hàng ma oán:
Đệ tử Tỳ-xá-bà.
Tát-ni và Tỳ-lâu:
Đệ tử Câu-lâu-tôn.
Thư-bàn, Uất-đa-lâu:
Đệ tử Câu-na-hàm.
Đề-xá, Bà-la-bà:
Đệ tử Phật Ca-diếp.
Xá-lợi-phất, Mục-liên:
Bậc nhất đệ tử Ta.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi có vị đệ tử thị giả là Vô Ưu. Phật Thi-khí có vị đệ tử chấp sự là Nhẫn Hành. Phật Tỳ-xá-bà có vị đệ tử chấp sự là Tịch Diệt. Phật Câu-lưu-tôn có vị đệ tử chấp sự là Thiện Giác; Phật Câu-na-hàm có vị đệ tử chấp sự là An Hòa; Phật Ca-diếp có vị đệ tử chấp sự là Thiện Hữu; còn Ta có vị đệ tử chấp sự là A-nan.”

Vô Ưu và Nhẫn Hành,
Tịch Diệt và Thiện Giác,
An Hòa và Thiện Hữu
Thứ bảy là A-nan.
Ấy là thị giả Phật
Đầy đủ các nghĩa thú,
Ngày đêm không buông lung,
Lợi mình và lợi người.
Bảy Thánh đệ tử ấy
Hầu tả hữu bảy Phật
Hoan hỷ và cúng dường,
Tịch nhiên vào diệt độ.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi có con tên Phương Ưng. Phật Thi-khí có con tên Vô Lượng. Tỳ-xá-bà có con tên Diệu Giác. Câu-lâu-tôn có con tên Thượng Thắng. Câu-na-hàm có con tên Đạo Sư. Ca-diếp có con tên Tập Quân. Ta nay có con tên là La-hầu-la.”

Phật lại nói bài tụng:

Phương Ưng, và Vô Luợng,
Diệu Giác và Thượng Thắng,
Đạo Sư và Tập Quân,
Thứ bảy La-hầu-la.
Các con hào quý ấy
Nối dõi hạt giống Phật;
Yêu Pháp, ưa bố thí,
Trong Thánh Pháp, vô úy.

“Đức Phật Tỳ-bà-thi có cha tên Bàn-đầu, dòng vua Sát-lị; mẹ tên Bàn-đầu-bà-đề. Quốc thành vua trị tên là Bàn-đầu-bà-đề.”

Phật bèn nói bài tụng:

Biến Nhãn, cha Bàn-đầu,
Mẹ Bàn-đầu-bà-đề.
Thành Bàn-đầu-bà-đề,
Phật thuyết pháp trong đó.

“Đức Phật Thi-khí có cha tên Minh Tướng, dòng vua Sát-lị; mẹ tên Quang Diệu; quốc thành vua cai trị tên là Quang tướng.”

Phật lại nói tụng:

Thi-khí, cha Minh Tướng,
Mẹ tên gọi Quang Diệu;
Ở trong thành Quang tướng,
Uy đức dẹp ngoại địch.

“Đức Phật Tỳ-xá-bà có cha tên Thiện Đăng, dòng vua Sát-lị; mẹ tên Xưng Giới, quốc thành vua cai trị tên Vô dụ.”

Phật nói tụng:

Cha Phật Tỳ-xá-bà,
Vua Sát-lị Thiện Đăng;
Mẹ tên gọi Xưng Giới;
Quốc thành tên Vô dụ.

“Đức Phật Câu-lưu-tôn có cha tên Tự Đắc, dòng Bà-la-môn; mẹ tên Thiện Chi. Vua tên An Hòa và quốc thành cũng theo đó mà có tên là An hòa.”

Bà-la-môn Tự Đắc,
Mẹ tên gọi Thiện Chi.
Vua tên là An Hòa,
Cai trị thành An hòa.

“Đức Phật Câu-na-hàm có cha tên Đại Đức, dòng Bà-la-môn; mẹ tên Thiện Thắng. Vua tên Thanh Tịnh và quốc thành này cũng theo đó mà có tên là Thanh tịnh.”

Bà-la-môn Đại Đức,
Mẹ tên là Thiện Thắng;
Vua tên là Thanh Tịnh,
Ở trong thành Thanh tịnh.

“Đức Phật Ca-diếp có cha tên Phạm Đức, dòng Bà-la-môn; mẹ tênb Tài Chủ. Vua thời đó tên Cấp-Tỳ, trị vì quốc thành tên Ba-la-nại.”

Bà-la-môn Phạm Đức,
Mẹ tên là Tài Chủ;
Thời vua tên Cấp-Tỳ,
Trị thành Ba-la-nại.

“Còn Ta có thân phụ tên là Tịnh Phạn dòng vua Sát-lị, mẹ tên Đại Thanh Tịnh Diệu; trị sở thành của vua là Ca-tỳ-la-vệ.”

Cha: Sát-lị Tịnh Phạn,
Mẹ tên Đại Thanh Tịnh;
Đất rộng, dân sung túc;
Ta sinh ra ở đó.

“Đó là nhơn duyên, danh hiệu, chủng tộc và chỗ xuất sinh của chư Phật. Kẻ trí nào nghe đến nhơn duyên đó mà không vui mừng sinh tâm ưa muốn!”

Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Này các Tỳ-kheo! Nay Ta muốn, bằng túc mạng trí, sẽ nói về sự tích của chư Phật quá khứ. Các ngươi muốn nghe không?”

Các Tỳ-kheo trả lời:

“Nay thật thích hợp. Chúng con muốn nghe.”

Phật nói:

“Này các Tỳ-kheo, hãy nghe kỹ, hãy suy ngẫm kỹ! Ta sẽ phân biệt giải thuyết cho các ngươi.”

“Này các Tỳ-kheo, nên biết, pháp thường của chư Phật như vầy:

“Đức Bồ-tát Tỳ-bà-thi từ cõi trời Đâu-suất giáng thần vào thai mẹ, do hông phải mà vào, chánh niệm không tán loạn. Ngay lúc ấy cõi đất rung chuyển; ánh sáng rực rỡ soi khắp thế gian; những chỗ mặt trời mặt trăng không soi tới cũng đều mong nhờ chiếu sáng. Chúng sinh chốn u minh nhờ đó được trông thấy lẫn nhau và tự biết mình hiện đang sinh ở chỗ nào. Ánh quang minh đó lại soi đến cung điện Ma vương, Chư Thiên, Đế Thích, Phạm thiên, Sa-môn, Bà-la-môn và các chúng sanh khác; tất cả thảy đều được mong nhờ ánh sáng. Ánh sáng của Chư Thiên tự nhiên biến mất.”

Rồi Phật nói bài tụng:

Mây dày kín hư không,
Ánh chớp chiếu thiên hạ;
Tỳ-bà-thi giáng thai,
Ánh sáng chiếu cũng vậy.
Chỗ nhật nguyệt không tới,
Thảy đều được chiếu sáng,
Thai thanh tịnh, vô nhiễm:
Pháp chư Phật đều vậy.

“Này các Tỳ-kheo, nên biết, pháp thường của chư Phật như vậy. Bồ-tát Tỳ-bà-thi, lúc ở thai mẹ, chuyên niệm, không tán loạn; thường có bốn vị thiên thần tay cầm qua mâu, hộ vệ cho mẹ ngài, dẫu loài người hay loài phi nhân đều không thể xâm phạm. Đó là pháp thường.”

Rồi Phật nói bài tụng:

Bốn phương bốn thiên thần,
Có tiếng tăm, uy đức,
Thiên đế Thích sai khiến,
Khéo thủ hộ Bồ tát.
Tay thường cầm qua mâu,
Hộ vệ không chút rời.
Nhân, phi nhân không hại.
Ấy pháp thường chư Phật.
Được Chư Thiên hộ vệ,
Như thiên nữ hầu Trời;
Quyến thuộc đều hoan hỷ.
Ấy pháp thường chư Phật.

“Lại nữa, này các Tỳ-kheo, đây là pháp thường của chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi từ trời Đâu-suất giáng thần vào thai mẹ, chuyên niệm, không tán loạn, khiến thân mẹ được an ổn, không có những điều lo lắng, trí tuệ càng tăng trưởng. Mẹ tự xem thai mình, thấy rõ thân Bồ-tát đủ các căn, tốt đẹp như chất vàng tía, không chút tỳ vết, khác nào kẻ có mắt sáng, xem vào đồ lưu ly trong sạch, thấy suốt cả trong ngoài không chút ngăn ngại. Này các Tỳ-kheo, đó là pháp thường của chư Phật.”

Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ:

Như ngọc lưu li sáng,
Ánh sáng như trời trăng;
Nhân Tôn trong thai mẹ,
Khiến mẹ không não hoạn.
Trí tuệ càng tăng thêm.
Thấy thai như vàng ròng;
Mẹ mang thai an lạc.
Ấy pháp thường chư Phật.

“Này các Tỳ-kheo, Bồ-tát Tỳ-bà-thi từ trời Đâu-suất giáng thần vào thai mẹ, chuyên niệm, không tán loạn, khiến tâm mẹ lúc nào cũng thanh tịnh, không có các dục tưởng, không bị lửa dục thiêu đốt. Ấy là pháp thường của chư Phật.”

Thế Tôn lại nói bài kệ:

Bồ-tát trụ thai mẹ,
Phước trời trên cõi trời,
Tâm mẹ Ngài thanh tịnh,
Không có các dục tưởng.
Dứt bỏ các dâm dục,
Không nhiễm, không gần gũi,
Không bị lửa dục thiêu,
Mẹ chư Phật thường tịnh.

“Này các Tỳ-kheo, pháp thường của chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi từ trời Đâu-suất giáng thần vào thai mẹ, chuyên niệm, không tán loạn, khiến mẹ Ngài giữ trọn năm giới, phạm hạnh thanh tịnh, thuần tín và nhân từ, thành tựu mọi điều lành, an lạc không sợ hãi; và khi thân hoại mệnh chung, được sanh cõi trời Đao-lị. Ấy là pháp thường của chư Phật.”

Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ:

Hoài thai đấng Chí Tôn,
Tinh tấn, Giới đầy đủ;
Mạng chung lại sinh thiên.
Duyên ấy, nói mẹ Phật.

“Này các Tỳ-kheo, pháp thường của chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi, khi sanh, từ hông phải của mẹ mà ra, cõi đất rung động, ánh sáng chiếu khắp nơi. Khi mới vào thai, những chỗ tối tăm thảy đều được chiếu sáng. Ấy là pháp thường của chư Phật.”

Thái tử sinh, đất động,
Ánh sáng rọi khắp nơi,
Cõi này và cõi khác,
Trên dưới và các phương.
Phóng quang, cho mắt sáng,
Trọn đủ nơi thân trời,
Bằng tịnh tâm hoan hỷ,
Chuyển xưng tên Bồ-tát

“Này các Tỳ-kheo, pháp thường của chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi, lúc sanh, do hông phải của mẹ mà ra, chuyên niệm, không tán loạn. Khi ấy mẹ Bồ-tát tay vin cành cây, không ngồi không nằm, có bốn thiên thần bưng nước hương đứng trước Mẹ mà thưa rằng: ‘Tâu Thiên mẫu, nay Ngài sanh thánh tử, chớ có lo lắng.’ Đó là pháp thường của chư Phật.”

Mẹ Phật không nằm, ngồi;
Trụ giới, tu phạm hạnh;
Không lười; sinh Chí Tôn,
Được trời người phụng thờ.

“Này các Tỳ-kheo, pháp thường chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi lúc sanh, do hông phải của mẹ mà ra, chuyên niệm, không tán loạn, thân Ngài thanh tịnh không bị ô nhiễm bởi các thứ ô uế. Ví như kẻ có mắt sáng, liệng hạt minh châu sáng sạch lên lụa trắng, thấy rõ cả hai đều không làm bẩn nhau, vì cả hai đều sạch. Bồ-tát ra khỏi thai cũng như vậy. Đó là pháp thường của chư Phật.”

Như minh châu sáng sạch,
Trên lụa, không vấy bẩn;
Bồ-tát khi xuất thai,
Thanh tịnh, không nhiễm ô.

“Này các Tỳ-kheo, pháp thường của chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi, khi sanh, do hông phải của mẹ mà ra, chuyên niệm không tán loạn. Ngài từ hông phải ra, vừa xuống đến đất, không cần người đỡ, liền đi bảy bước, nhìn khắp bốn phương, rồi đưa tay lên nói rằng: ‘Trên trời dưới đất, duy Ta là tôn quý. Ta sẽ cứu độ chúng sanh khỏi sinh, già, bệnh, chết.’ Ấy là thường pháp của chư Phật.”

Giống như sư tử bước,
Nhìn khắp cả bốn phương;
Nhân Sư Tử khi sanh,
Đi bảy bước cũng thế.
Lại như rồng lớn đi,
Khắp nhìn cả bốn phương,
Đấng Nhân Long khi sanh,
Đi bảy bước cũng thế.
Khi đấng Lưỡng Túc sanh,
Đi thong thả bảy bước,
Nhìn bốn phương rồi nói:
Sẽ dứt khổ sinh tử.
Ngay lúc mới sanh ra,
Đã không ai sánh bằng,
Tự xét gốc sinh tử,
Thân này thân tối hậu.

“Này các Tỳ-kheo, pháp thường của chư Phật: Bồ-tát Tỳ-bà-thi, khi sanh do hông phải của mẹ mà ra, chuyên niệm, không tán loạn, tức thì có hai suối nước, một ấm, một mát, tự nhiên ở dưới đất tuôn ra, để cúng dường tắm rửa cho Bồ tát. Đó là thường pháp của chư Phật.”

Đấng Lưỡng Túc khi sinh,
Hai suối tự tuôn ra,
Để cúng Bồ-tát dùng;
Biến Nhãn tắm sạch sẽ.
Hai suối tự tuôn ra,
Nước suối rất trong sạch;
Một ấm, một lạnh mát,
Tắm đấng Nhất thiết trí.

“Lúc Thái tử mới sanh, Phụ vương Bàn-đầu mời các tướng sư và đạo sĩ đến xem tướng Thái tử để biết sự tốt xấu. Bấy giờ, các tướng sư vâng lệnh đến xem, và ngay trước khi chưa mặc áo, họ nhìn rõ các tướng đầy đủ. Bèn đoán rằng: ‘Người có tướng này sẽ có hai con đường, chắc chắn không nghi ngờ. Nếu tại gia, sẽ là Chuyển Luân Thánh vương, trị vì bốn châu thiên hạ, đủ bốn thứ quân binh, bằng Chánh pháp trị dân, không thiên lệch; thi ân khắp thiên hạ; tự nhiên có bảy thứ báu qui tụ; có ngàn người con dũng kiện hay dẹp trừ ngoại địch; không cần dùng đao binh mà thiên hạ thái bình. Còn nếu xuất gia học đạo, sẽ thành bậc Chánh giác, đầy đủ mười hiệu.”

Rồi các tướng sư tâu vua:

“Con trai của Đức Vua có ba mươi hai tướng, sẽ có hai con đường, chắc chắn không nghi ngờ. Nếu tại gia sẽ là vị Chuyển luân thánh vương. Nếu xuất gia sẽ thành bậc Chánh giác, đầy đủ mười hiệu.”

Bấy giờ, Phật nói bài tụng:

Thái tử trăm phước sinh,
Được tướng sư ghi nhận,
Như chép trong điển sách,
Chắc chắn theo hai đường:
Nếu ngài vui tại gia,
Sẽ là Chuyển luân vương,
Được bảy báu hiếm có,
Báu tự hiện cho vua.
Bánh xe vàng nghìn căm,
Với lưới vàng bao quanh;
Bánh xe hay bay khắp,
Nên gọi bánh xe trời.
Voi bảy ngà khéo luyện,
Cao lớn trắng như tuyết,
Có thể bay trên trời:
Voi báu là thứ hai.
Ngựa đi khắp thiên hạ,
Sớm đi, chiều về ăn,
Lông đỏ, bờm khổng tước,
Là báu vật thứ ba.
Ngọc lưu ly trong sáng,
Chiếu rọi một do-tuần,
Đêm sáng như ban ngày,
Là báu vật thứ tư.
Sắc, thanh, hương, vị, xúc,
Không ai có thể sánh,
Bậc nhất hàng nữ nhân:
Đó là báu thứ năm.
Hiến vua ngọc lưu ly,
Châu ngọc các thứ quí,
Hoan hỷ mà phụng cống:
Đó là báu thứ sáu.
Theo ý niệm Luân vương,
Quân binh tiến thoái nhanh,
Nhậm lẹ theo ý vua:
Đó là báu thứ bảy.
Đó là bảy báu vật:
Bánh xe, voi, ngựa trắng,
Cư sĩ báu, nữ báu,
Quân binh báu thứ bảy.
Nhìn xem mà không chán,
Ngũ dục tự vui thú.
Như voi bứt dây trói,
Xuất gia, thành Chánh giác.
Vua có con như thế,
Đấng Lưỡng Túc loài người,
Chuyển Pháp luân trong đời,
Đạo thành, không biếng nhác.

“Lúc bấy giờ, Phụ vương ân cần hỏi lại tướng sư ba lần: ‘Các ngươi hãy xem lại, ba mươi hai tướng của Thái tử gồm những gì?’ Các tướng sư bèn khoác áo lại cho Thái tử, và kể rõ ba mươi hai tướng: 1. Bàn chân bằng phẳng đầy đặn, đi đứng vững vàng. 2. Dưới bàn chân có dấu chỉ như bánh xe có ngàn căm, ánh sáng rọi lẫn nhau. 3. Có màng lưới mỏng giữa kẽ ngón tay, chân như chân ngỗng chúa. 4. Tay chân mềm mại như áo trời. 5. Ngón tay chân thon dài không ai bằng. 6. Gót chân đầy đặn trông không chán. 7. Ống chân thon dài như của nai. 8. Các khớp xương móc lấy nhau như xích chuyền. 9. Mã âm tàng. 10. Đứng thẳng tay duỗi dài quá gối. 11. Mỗi chân lông đều có một sợi lông; sợi lông ấy xoáy hữu, màu lưu ly xanh biếc. 12. Lông mọc xoay phía hữu, màu xanh biếc thẳng lên. 13. Thân sắc huỳnh kim. 14. Da thịt mịn màng không dính bụi nhơ. 15. Hai vai ngang bằng, đầy đặn, tròn đẹp. 16. Giữa ngực có chữ vạn. 17. Thân cao gấp đôi người thường. 18. Bảy chỗ trong người đầy đặn. 19. Mình cao, to lớn như cây ni-câu-lô. 20. Hai má như sư tử. 21. Ngực vuông đầy như ngực sư tử. 22. Có bốn mươi cái răng. 23. Răng ngang bằng, đầy đặn. 24. Răng khít nhau không hở. 25. Răng trắng, trong sáng. 26. Yết hầu thanh sạch, ăn thức gì cũng thích hợp. 27. Lưỡi rộng dài có thể liếm tới mép tai. 28. Tiếng nói trong rõ như tiếng Phạm thiên. 29. Con mắt màu xanh biếc. 30. Mắt như mắt trâu chúa, trên dưới có hai mí. 31. Có lông trắng giữa hai chân mày, mềm mại, kéo ra dài một tầm, thả thì xoáy trôn ốc về phía hữu, như chơn châu. 32. Trên đỉnh có chỗ thịt nổi. Ấy là 32 tướng đại nhân.”

Bèn nói bài tụng:

Đứng vững, chân mềm mại,
Không dẫm đất, hiện dấu;
Trang nghêim tướng nghìn căm;
Đủ màu sắc tươi sáng;
Thân cao rộng ngay thẳng,
Như cây ni câu loại;
Như Lai, chưa từng có,
Mã âm tàng ẩn kín;
Vàng báu trang nghiêm thân,
Các tướng chói lẫn nhau;
Tuy lưu hành theo tục,
Song bụi đất không dính;
Như sắc trời mịn màng;
Lọng trời tự nhiên che;
Phạm âm, thân vàng tía,
Như hoa vươn khỏi ao.
Vua bèn hỏi tướng sư.
Tướng sư kính tâu vua.
Ngợi khen tướng Bồ-tát,
Sáng chói khắp toàn thân,
Các gân khớp tay chân,
Trong ngoài đều hiện rõ;
Thực vị thảy vi diệu;
Thân ngay ngắn không vẹo;
Bánh xe hiện dưới chân;
Tiếng nói như chim oanh;
Tướng bắp đùi đầy đặn,
Ấy do túc nghiệp thành;
Cùi chỏ tròn đầy đẹp;
Mày mắt rất đoan nghiêm;
Đấng Sư Tử giữa người,
Có oai lực hơn hết.
Hai má đều đầy đặn;
Nằm nghiêng như sư tử;
Bốn mươi răng đều đặn;
Dày khít không kẽ hở;
Tiếng Phạm âm ít có,
Xa gần tùy duyên nghe;
Đứng thẳng thân không nghiêng,
Hai tay sờ đến gối;
Ngón tay đều, mềm mại;
Đủ các tướng tôn quí.
Mỗi chân lông một sợi;
Màng lưới kẽ tay chân;
Nhục kế, mắt xanh biếc;
Mắt trên dưới hai mí;
Hai vai ngang, tròn, đầy;
Đủ ba mươi hai tướng.
Gót chân không cao thấp;
Đùi thon như đùi nai.
Đấng Chí Tôn xuất hiện,
Như voi bứt dây trói,
Độ chúng sanh thoát khổ,
Khỏi sanh già bệnh chết.
Ngài đem tâm đại bi,
Truyền dạy bốn chân đế,
Diễn bày các pháp nghĩa,
Được mọi người tôn quý.

Phật lại bảo các Tỳ-kheo:

“Này các Tỳ-kheo, lúc Phật Tỳ-bà-thi sinh ra, Chư Thiên ở phía trên, giữa hư không, tay cầm lọng trắng, quạt báu, để ngăn che lạnh, nóng, gió, mưa, bụi bặm.”

Hiếm có trong loài người,
Đấng Lưỡng Túc ra đời,
Được Chư Thiên cung kính,
Dâng lọng báu, quạt báu.

“Bấy giờ, Phụ vương cấp bốn người vú: một, cho bú; hai, tắm rửa; ba, bôi hương; bốn, vui đùa. Họ vui vẻ nuôi nấng, không hề biếng nhác.”

Nhũ mẫu lòng từ ái,
Nuôi dưỡng con mới sinh:
Cho bú và tắm rửa,
Bôi hương và vui đùa.
Hương bậc nhất trong đời,
Bôi xoa đấng Chí Tôn.

“Lúc còn là đồng tử, con trai con gái cả nước ngắm nhìn Ngài không chán.”

Được nhiều người thương kính,
Như tượng vàng mới thành,
Trai gái cùng nhìn ngắm,
Nhìn mãi không biết chán.

“Lúc còn là đồng tử, con trai và con gái cả nước chuyền nhau ẵm bồng, như ngắm hoa báu.”

Phật nói bài kệ:

Khi Lưỡng Túc Tôn sanh,
Được nhiều người thương kính,
Chuyền tay nhau bồng ẵm,
Như ngắm hương hoa báu.

“Bồ-tát khi mới sanh, mắt Ngài không nháy như Chư Thiên trời Đao-lị. Do cặp mắt không nháy mà có hiệu là Tỳ-bà-thi.”

Đấng Chí Tôn không nháy,
Như Chư Thiên Đao-lị,
Thấy sắc mà chánh quán,
Nên hiệu Tỳ-bà-thi.

“Bồ-tát khi sanh, âm thanh của Ngài trong suốt, êm dịu, hòa nhã như tiếng chim ca-la-tần-già.”

Như chim trên núi Tuyết,
Uống nước hoa mà hót,
Đấng Lưỡng Túc Tôn ấy,
Tiếng trong suốt cũng vậy.

“Bồ-tát khi mới sinh, mắt có thể nhìn thấy suốt một do-tuần.”

Do nghiệp quả thanh tịnh,
Ánh sáng trời mầu nhiệm,
Mắt Bồ-tát nhìn thấy,
Khắp suốt một do-tuần.

“Bồ-tát khi sinh, tuổi lớn dần, ở tại Thiên chánh đường để khai hóa theo lẽ đạo. Ân đức ban đến thứ dân, đức lớn đồn xa.”

Thơ ấu, ngồi Chánh đường,
Xử thiên hạ đúng luật,
Quyết đoán các sự vụ,
Nên gọi Tỳ-bà-thi.
Trí thanh tịnh quảng bác,
Sâu thẳm như biển cả,
Hài lòng với mọi người,
Khiến trí tuệ tăng trưởng.

“Một hôm, Bồ-tát muốn ra khỏi thành để dạo chơi và quan sát, bèn ra lịnh người đánh xe sửa soạn xe báu để Ngài đi đến công viên tuần hành và du ngoạn. Người đánh xe sau khi sửa soạn xa giá xong, tâu Thái tử: ‘Giờ đã thích hợp.’ Thái tử cỡi xe báu đi đến khu vườn công cộng kia. Giữa đường, Ngài gặp một người già, đầu bạc, răng rụng, lưng còm, mặt nhăn, rung rinh trên chiếc gậy, thở khò khè theo nhịp bước khó khăn. Thái tử liền xoay hỏi quân hầu: ‘Đó là người gì?’ Đáp rằng: ‘Đó là người già.’ Lại hỏi: ‘Già là thế nào?’ Đáp: ‘Già là người mà tuổi thọ sắp hết, không còn sống bao lăm nữa.’ Thái tử lại hỏi: ‘Ta đây cũng sẽ như thế, không tránh khỏi tai họa này chăng?’ Đáp: ‘Phàm đã có sinh tất có già, đâu kể gì sang hèn.’ Nghe vậy Thái tử buồn bã không vui, liền bảo quân hầu đánh xe về. Ngài lặng lẽ suy niệm: ‘Ta cũng sẽ như vậy, chịu nỗi khổ vì bệnh này.’”

Bấy giờ Phật bèn nói bài kệ:

Thấy già, mạng sắp chết,
Chống gậy bước đi run,
Bồ-tát tự suy ngẫm:
Ta chưa khỏi nạn này.

“Bấy giờ Phụ vương hỏi quân hầu: ‘Thái tử xuất du có vui không?’ Đáp: ‘Không vui.’ Vua hỏi lý do: ‘Tại sao vậy?’ Đáp: ‘Tại giữa đường Ngài gặp người già nên không vui.’ Phụ vương mới âm thầm nhớ lại: ‘Ngày trước tướng sư xem tướng, đoán Thái tử sẽ xuất gia; nay Thái tử không vui, hẳn đúng như thế chăng? Ta hãy dùng mọi cách giữ Thái tử lại thâm cung, đem ngũ dục làm nguôi lòng Thái tử, để Thái tử đừng xuất gia.’ Nghĩ xong vua liền hạ lệnh trang sức cung quán, chọn hàng thế nữ để giúp vui Thái tử.”

Phật nói bài tụng:

Phụ vương nghe lời ấy,
Sai trang hoàng cung quán,
Tăng thêm bằng ngũ dục,
Muốn khiến không xuất gia.

“Một thời gian sau, Thái tử bảo quân hầu đánh xe đi dạo. Giữa đường, Ngài gặp một người bệnh, thân gầy, bụng lớn, mày mặt sạm đen, nằm một mình trên phân dơ, không ai chăm sóc. Bệnh rất khổ, miệng cứng không nói được. Thái tử xoay lại hỏi quân hầu: ‘Đó là người gì?’ Đáp: ‘Đó là người bệnh.’ Hỏi: ‘Bệnh là thế nào?’Đáp: ‘Bệnh là là bị các thứ đau nhức hành hạ, chết sống không biết lúc nào.’ Hỏi: ‘Ta cũng sẽ như thế, không tránh khỏi tai họa này sao?’ Đáp: ‘Phải. Phàm có sanh thì có bệnh, không kể gì sang hèn.’ Nghe vậy, Thái tử trở nên buồn bã không vui, liền bảo quân hầu đánh xe trở về. Ngài lặng lẽ suy nghĩ: ‘Ta cũng sẽ như vậy, chịu nỗi khổ vì bệnh này.’”

Rồi Phật nói bài kệ:

Thấy người bịnh lâu kia,
Nhan sắc bị suy tổn,
Im lặng tự suy ngẫm:
Ta chưa khỏi hoạn này.

“Bấy giờ, Phụ vương lại hỏi quân hầu: ‘Thái tử đi dạo có vui không?’ Đáp: ‘Không vui.’ Quân hầu đáp. ‘Tại sao thế?’ ‘Tại giữa đường Ngài gặp người bệnh, nên không vui.’ Phụ vương âm thầm suy nghĩ: ‘Ngày trước tướng sư xem tướng Thái tử, đoán rằng sẽ đi xuất gia. Ngày nay Thái tử không vui, hẳn đúng thế chăng? Ta sẽ tỳm cách tăng thêm mọi thứ dục lạc làm nguôi lòng Thái tử. khiến cho khỏi xuất gia’. Vua liền hạ lệnh nghiêm sức cung quán, chọn thêm thể nữ để giúp vui.”

Phật lại nói kệ:

Sắc, thanh, hương, vị, xúc,
Vi diệu, đáng ưa thích;,
Bồ-tát phước tột cùng,
Nên sống trong hoan lạc.

“Lại một lúc khác, Thái tử bảo quân hầu đánh xe đi dạo. Giữa đường, Ngài gặp một người chết; phan lụa nhiều màu dẫn đường trước sau; dòng họ, thân quyến, tiếc thương than khóc, đưa ra khỏi thành. Thái tử lại hỏi: ‘Đó là người gì?’ ‘Đó là người chết.’, quân hầu đáp. Hỏi: ‘Chết là thế nào?’ Đáp: ‘Chết tức là hết. Hết gió đến hết lửa, các căn bại hoại. Kẻ còn kẻ mất đôi đường, gia đình ly biệt. Đó gọi là chết’ Thái tử lại hỏi người đánh xe: ‘Ta đây cũng sẽ như thế, chưa khỏi tai hoạn này chăng?’ Đáp: ‘Phải. Phàm đã có sanh tất có chết, chẳng kể sang hèn.’ Nghe vậy, Thái tử lại càng buồn bã không vui, bảo đánh xe về. Ngài trầm ngâm suy nghĩ: ‘Ta cũng sẽ như vậy, chịu nỗi khổ vì bệnh này.’”

Phật liền dạy bài kệ:

Lần đầu thấy người chết,
Biết họ còn tái sanh;
Thầm lặng tự suy nghĩ:
Ta chưa khỏi hoạn này.

“Phụ vương lại hỏi quân hầu: ‘Thái tử đi dạo lần này có vui không?’—‘Không vui’, quân hầu đáp:—‘Tại sao thế’?—‘Tại giữa đường Ngài gặp người chết, nên không vui.’ Phụ vương âm thầm suy nghĩ: ‘Ngày trước tướng sư xem Thái tử, đoán rằng sẽ đi xuất gia. Ngày nay Thái tử không vui, hẳn là đúng thế chăng? Ta hãy tỳm cách tăng thêm các thứ kỹ nhạc để làm nguôi lòng Thái tử, khỏi xuất gia.’ Liền hạ lệnh trang sức cung cấm, chọn thêm thể nữ để khiến cho giúp vui.”

Tuổi thơ đã nổi tiếng,
Các thể nữ vây quanh,
Tự vui thú ngũ dục,
Như thú vui Thiên đế.

“Lại một lúc khác, Thái tử bảo quân hầu đánh xe đi dạo. Giữa đường, Ngài gặp một vị Sa-môn, bận pháp phục, tay cầm bát, mắt nhìn xuống đất mà bước đi. Thái tử liền hỏi quân hầu: ‘Đó là người gì?’ ‘Đó là vị Sa-môn’, quân hầu đáp.—‘Sao gọi là Sa-môn?’-‘Sa-môn là người xa lìa ân ái, xuất gia tu đạo, chế ngự các căn, không nhiễm ngoại dục, có tâm từ đối với hết thảy, không làm tổn hại vật gì; gặp khổ cũng không buồn, gặp vui cũng không mừng, hay nhẫn như đất. Đó gọi là Sa-môn.’ Thái tử bèn nói: ‘Lành thay! Đó là đạo chân chính, tuyệt hẳn mọi trần lụy, chỉ vui thú với cái vi diệu thanh hư.’ Thái tử liền bảo quân hầu đưa xe đến gần, và hỏi Sa-môn rằng: ‘Ông cạo bỏ râu toc, bận pháp phục, cầm bát như vậy, chí ông muốn cầu chuyện gì?’ Sa-môn đáp: ‘Phàm người xuất gia là cốt điều phục tâm ý, xa lìa trần cấu, thương xót cứu giúp quần sanh, không làm điều gì xâm hại, trong lòng rỗng rang tịch mịch, chỉ có bề giữ đạo mà thôi.’ Thái tử khen: ‘Hay lắm! Đạo này rất chân chính.’ Liền bảo quân hầu: ‘Mang áo trân bảo của Ta và xa giá về, tâu lại Phụ vương biết rằng ngay tại đây, Ta sẽ cắt bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia tu đạo. Vì Ta muốn điều phục tâm ý, xa lìa trần cấu, giữ mình thanh tịnh để cầu chánh đạo.’ Quân hầu liền đem xa giá và y phục của Thái tử về tâu lại phụ vương, còn Thái tử thì cắt bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia tu đạo.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Này các Tỳ-kheo! Thái tử nhân thấy người già, người bệnh mà thấu rõ cõi đời là khổ não; nhân thấy người chết mà lòng tham luyến thế thế tiêu tan; nhân thấy Sa-môn mà tâm được quách nhiên đại ngộ. Trong khi Thái tử xuống xe bước đi, cứ mỗi bước tiến tới là mỗi bước rời xa triền phược. Thế ấy là chân xuất gia, chân viễn ly.

“Bấy giờ, nhân dân trong nước nghe Thái tử đã cạo bỏ râu tóc, bận pháp phục, cầm bát, xuất gia hành đạo, bèn bảo nhau rằng: ‘Đạo ấy chắc là đạo chân chính, mới khiến Thái tử bỏ nước, bỏ ngôi vị cao sang, cùng mọi sự quý trọng.’ Lúc ấy có tới tám vạn bốn ngàn người trong nước đến xin Thái tử cho làm đệ tử xuất gia tu đạo.”

Phật nói bài tụng:

Lựa chọn pháp thâm diệu,
Nghe xong, liền xuất gia,
Thoát khỏi ngục ân ái,
Không còn các trói buộc.

“Thái tử bèn thâu nhận, cho cùng đi theo, giáo hóa khắp nơi, từ thôn này sang thôn khác, từ nước nọ đến nước kia. Ngài đến chỗ nào cũng được cung kính, cúng dường tứ sự. Bồ-tát nghĩ rằng: ‘Ta cùng đại chúng thường đi qua các nước, chỗ nhân gian ồn ào; sự này không thích hợp với ta lắm. Lúc nào ta mới xa được đám đông này ở chỗ nhàn tịnh mà suy tầm đạo lý?’

“Sau đó, Ngài được như chí nguyện, đi đến chỗ nhàn tịnh, chuyên tinh tu đạo. Ngài lại suy nghĩ: ‘Chúng sanh thật đáng thương, thường ở trong tăm tối, mang lấy cái thân nguy khốn, mong manh, nào sanh, nào già, nào bệnh, nào chết, đủ mọi thứ khổ não. Chúng chết đây sanh kia, chết kia sanh đây, cứ duyên theo cái khổ uẩn này mà trôi nổi, không bao giờ cùng. Ta lúc nào mới có thể thấu triệt khổuẩn, diệt hết sanh, già, chết?’

“Ngài lại suy nghĩ rằng: ‘Sanh tử từ đâu, duyên cái gì mà có?’ Ngài liền dùng trí tuệ quán sát sở do, thấy rằng do sanh mà có già và chết; sanh là duyên của già-chết. Sanh lại do hữu mà khởi; hữu là duyên của sanh. Hữu do thủ mà khởi; thủ là duyên của hữu. Thủ do ái mà khởi; ái là duyên của thủ. Ái do thọ mà khởi; thọ là duyên của ái. Thọ do xúc mà khởi; xúc là duyên của thọ. Xúc do sáu xứ mà có; sáu xứ là duyên của xúc. Sáu xứ do danh sắc mà khởi; danh sắc là duyên của sáu xứ. Danh sắc do thức mà khởi; thức là duyên của danh sắc. Thức do hành mà khởi, hành là duyên của thức. Hành do si mà khởi, si là duyên của hành. Thế tức là do duyên là si có hành, do duyên là hành có thức, do duyên là thức có danh sắc, do duyên là danh sắc có sáu xứ, do duyên là sáu xứ có xúc, do duyên là xúc có thọ, do duyên là thọ có ái, do duyên là ái có thủ, do duyên là thủ có hữu, do duyên là hữu có sanh, do duyên là sanh có già, bệnh, chết, sầu, buồn, khổ, não. Khổ uẩn này do duyên là sanh mà có. Chính đó là sự tập khởi của khổ.’

“Khi Bồ-tát tư duy về sự tập khởi của khổ uẩn ấy, liền phát sinh trí, phát sinh con mắt, phát sinh giác, phát sinh minh, phát sinh thông, phát sinh tuệ, phát sinh chứng ngộ.

“Bồ-tát lại suy nghĩ: ‘Do cái gì không có mà già-chết không có? Do cái gì diệt thì già-chết diệt?’ Rồi bằng trí tuệ, Ngài quán sát nguyên do, biết rằng, do sanh không có nên già-chết không có; do sanh diệt nên già-chết diệt; do hữu không có nên sanh không có, hữu diệt nên sanh diệt; do thủ không có nên hữu không có, thủ diệt nên hữu diệt; do ái không có nên thủ không có, ái diệt nên thủ diệt; do thọ không có nên ái không có, thọ diệt nên ái diệt; do xúc không có nên thọ không có, xúc diệt nên thọ diệt; do sáu xứ không có nên xúc không có, sáu xứ diệt nên xúc diệt; do danh sắc không có nên sáu xứ không có, danh sắc diệt nên sáu xứ diệt; do thức không có nên danh sắc không có, thức diệt nên danh sắc diệt; do hành không có nên thức không có, hành diệt nên thức diệt; do si không có nên hành không có, si diệt nên hành diệt. Thế tức là vì si diệt nên hành diệt, hành diệt nên thức diệt, thức diệt nên danh sắc diệt, danh sắc diệt nên sáu xứ diệt, sáu xứ diệt nên xúc diệt, xúc diệt nên thọ diệt, thọ diệt nên ái diệt, ái diệt nên thủ diệt, thủ diệt nên hữu diệt, hữu diệt nên sanh diệt, sanh diệt nên già, chết, ưu, bi, khổ, não diệt.

“Khi Bồ-tát suy nghĩ về sề diệt tận của khổ uẩn như thế liền phát sinh trí, phát sinh con mắt, phát sinh giác, phát sanh minh, phát sanh thông, phát sanh tuệ, sanh chứng.

“Sau khi Bồ-tát quán mười hai duyên khởi theo hai chiều thuận nghịch, biết như thật, thấy như thật, tức thì ngay tại chỗ, Ngài chứng được đạo quả A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.”

Phật bèn nói bài tụng:

Lời này nói giữa chúng,
Các ngươi nên lắng nghe.
Bồ-tát quá khứ quán
Pháp vốn chưa từng nghe:
Già, chết từ duyên gì?
Do nhân gì mà có?
Quán sát đúng như vậy,
Biết già, chết do sanh.
Sanh lại từ duyên gì,
Nhân gì mà có ra?
Suy nghĩ đúng như vậy,
Liền biết sanh do hữu.
Chấp thủ đây, kia rồi,
Hữu lần lượt chồng chất.
Vậy nên Như Lai dạy:
Thủ là duyên của hữu.
Như đống chứa dơ bẩn.
Gió thổi, ác tuôn chảy,
Như vậy nhân của thủ,
Do ái mà rộng sâu.
Ái do từ thọ sanh,
Nảy sinh gốc lưới khổ,
Vì nhân duyên nhiễm trước,
Cùng tương ưng khổ lạc.
Thọ vốn do duyên gì,
Nhân gì mà có thọ?
Suy nghĩ như thế rồi,
Biết thọ do xúc sanh.
Xúc vốn do duyên gì,
Nhân gì mà có xúc?
Suy nghĩ như thế rồi,
Biết xúc từ sáu xứ.
Sáu xứ do duyên gì,
Nhân gì có sáu xứ?
Suy nghĩ như vậy, biết,
Sáu xứ do danh sắc.
Danh sắc do duyên gì,
Nhân gì có danh sắc?
Suy nghĩ như vậy biết
Danh sắc từ thức sanh.
Thức vốn do duyên gì,
Nhân gì mà có thức?
Suy nghĩ như vậy rồi,
Biết thức từ hành sanh.
Hành vốn do duyên gì,
Nhân gì mà có hành?
Suy nghĩ như vậy rồi
Biết hành từ si sanh.
Nhân duyên như vậy đó,
Mới thật nghĩa nhân duyên.
Bằng phương tiện trí tuệ,
Quán thấy gốc nhân duyên.
Khổ không do Thánh hiền,
Cũng không phải vô cớ.
Nên với khổ biến dịch,
Kẻ trí lo đoạn trừ.
Nếu vô minh dứt sạch,
Lúc đó không còn hành.
Nếu đã không có hành,
Thời cũng không có thức.
Nếu thức vĩnh viễn diệt,
Thì danh sắc không còn.
Danh sắc đã dứt rồi,
Làm gì có sáu xứ.
Nếu sáu xứ trọn dứt,
Thời cũng không có xúc.
Nếu xúc đã dứt hẳn,
Thời cũng không có thọ.
Nếu thọ dứt hết rồi,
Thời cũng không có ái.
Nếu ái dứt hết rồi
Thời cũng không có thủ.
Nếu thủ đã dứt rồi,
Thời cũng không có hữu.
Nếu hữu dứt hết rồi,
Thời cũng không có sanh.
Nếu sanh dứt hết rồi,
Thời không khổ già-chết.
Hết thảy đều dứt sạch.
Đó lời người trí nói,
Mười hai duyên sâu xa,
Khó thấy, khó hiểu biết;
Duy Phật mới biết rõ,
Tại sao có, sao không.
Nếu hay tự quán sát,
Thời không còn các nhập.
Người thấu triệt nhân duyên
Không cần tỳm thầy ngoài.
Ai đối uẩn, giới, xứ,
Lìa dục, không nhiễm trước,
Xứng đáng nhận bố thí;
Thí chủ được báo lành.
Nếu đặng bốn biện tài,
Thành tựu quyết định chứng;
Giải trừ mọi ràng buộc,
Đoạn trừ, không buông lung,
Sắc, thọ, tưởng, hành, thức,
Giống như xe cũ mục.
Quán rõ được như vậy,
Thời thành bậc Chánh giác.
Như chim bay giữa không,
Đông tây theo ngọn gió;
Bồ-tát đoạn kết sử,
Như gió thổi áo nhẹ.
Tỳ-bà-thi tịch tịnh,
Quán sát rõ các pháp:
Già-chết duyên đâu có?
Từ đâu già-chết dứt?
Ngài quán như vậy rồi,
Phát sanh trí thanh tịnh,
Biết già-chết do sanh.
Sanh dứt, già-chết dứt.

“Lúc Phật Tỳ-bà-thi vừa mới thành đạo, Ngài tu tập nhiều về hai phép quán, là an ẩn quán và xuất ly quán.”

Phật liền dạy bài tụng:

Như Lai bậc tối thượng,
Thường tu hai phép quán,
An ẩn và xuất ly,
Đại Tiên sang bờ kia.
Tâm Ngài được tự tại,
Đoạn trừ mọi kết sử,
Lên núi nhìn bốn phương,
Nên hiệu Tỳ-bà-thi.
Ánh đại trí trừ tối,
Như gương sáng soi mình.
Trừ ưu khổ cho đời;
Dứt khổ sanh, già, chết.

“Phật Tỳ-bà-thi, lại ở chỗ nhàn tịnh suy nghĩ như vầy: ‘Ta nay đã chứng được pháp vô thượng thậm thâm vi diệu là pháp khó thấy khó hiểu, tịch tĩnh, thanh tịnh, chỉ có người trí mới thấu biết chứ kẻ phàm phu không thể nào hiểu thấu được. Bởi vì chúng sanh có những nhẫn dị biệt, kiến dị biệt, chấp thủ dị biệt, sở kiến dị biệt. Dựa theo kiến thức dị biệt đó mỗi người chỉ thích điều mình mong cầu, làm theo tập quán của mình, cho nên chúng không thể thấu hiểu đối với lý nhân duyên thâm diệu này. Đối với Niết-bàn diệt tận khát ái lại càng khó hiểu gấp bội phần. Nếu Ta dầu vì chúng mà nói ra thì chắc chúng không hiểu nổi còn trở lại gây phiền nhiễu.’ Suy nghĩ như thế rồi, Ngài im lặng không muốn thuyết pháp.

“Lúc ấy vị Vua trời Phạm thiên, biết đức Tỳ-bà-thi đã nghĩ gì, liền tự nhủ: ‘Thưong thay, thế gian này đang bị sụp đổ! Đức Phật Tỳ-bà-thi vừa chứng được pháp thâm diệu như thế mà không muốn nói ra.’ Tức thì, trong khoảnh khắc, như lực sĩ co duỗi tay, ông từ cung Phạm thiên bỗng nhiên hiện xuống, đến trước mặt Phật, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật, rồi đứng lui một bên, đầu gối phải quỳ sát đất, chấp tay bạch rằng: ‘Ngưỡng mong đức Thế Tôn kịp thời thuyết pháp. Nay bụi bặm nơi các chúng sanh này mỏng nhẹ; chúng có các căn bén nhạy, có lòng cung kính, dễ bề khai hóa. Chúng đã biết sợ những tội lỗi không thể cứu chữa trong đời sau, biết dứt trừ diệt pháp ác, là phát sinh con đường thiện.’

“Phật bảo Phạm vương: ‘Thật vậy, thật vậy, đúng như lời Ông nói! Nhưng Ta ở chỗ nhàn tịnh, thầm lặng suy nghĩ: ‘Nếu Ta nói pháp thâm thâm vi diệu mà Ta chứng đắc cho chúng, tất nhiên chúng không thể hiểu, lại gây thêm điều xúc phạm, Vì vậy, Ta im lặng không muốn thuyết pháp. Ta trải qua vô số a-tăng-kỳ kiếp cần khổ không biếng nhác tu tập những công hạnh vô thượng, nay mới chứng đắc pháp khó chứng đắc này, nếu nói cho hạng chúng sanh còn dâm, nộ, si, tất chúng không làm theo, chỉ thêm luống uổng. Pháp vi diệu này trái nghịch với đời. Chúng sanh bị dục nhiễm, ngu si che ngăn không tin hiểu nổi. Này Phạm vương, Ta thấy rõ như thế, nên im lặng không muốn thuyết pháp.’

“Khi ấy, Phạm vương lại ân cần khẩn thiết thưa thỉnh một lần nữa, rồi một lần nữa, ân cần khẩn thiết thỉnh cầu đến ba lần rằng: ‘Bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn không thuyết pháp, thì nay thế gian này phải bị sụp đổ, rất đáng thương xót. Ngưỡng mong Thế Tôn kịp thời giảng dạy, chớ để chúng sanh sa đọa nẻo dữ.’

“Đức Thế Tôn nghe Phạm vương ba lần ân cần thưa thỉnh, liền dùng Phật nhãn soi khắp thế giới, thấy sự cáu bẩn của chúng sanh có dày có mỏng, căn tánh có lanh lợi, có chậm lụt; có kẻ dễ khai hóa, có kẻ khó khai hóa. Hạng dễ khai hóa biết sợ tội lỗi đời sau, nên gắng lo dứt trừ pháp ác, làm phát sanh đường lành. Chúng như hoa ưu-bát-la, hoa bát-đầu-ma, hoa câu-vật-đầu, hoa phân-đà-lị, có cái vừa ra khỏi bùn nhưng chưa tới mặt nước; có cái đã ra khỏi bùn lại lên ngang mặt nước, có cái tuy lên khỏi mặt nước mà chưa nở; nhưng cái nào cũng không bị dính bẩn, mà dễ dàng nở ra. Chúng sanh trong thế gian này cũng như thế.

“Đức Thế Tôn bảo Phạm vương: ‘Ta vì thương tưởng các ông nay sẽ mở rộng cửa pháp cam lồ. Pháp ấy thâm diệu khó hiểu, khó biết, nay Ta sẽ nói cho những người tín thọ, muốn nghe, chứ không phải vì hạng người quấy nhiễu, vô ích’.

“Phạm vương biết Phật đã nhận lời thỉnh cầu, nên vui mừng hớn hở, đi quanh Phật ba vòng, cúi đầu đảnh lễ rồi biến mất.

“Phạm vương đi chưa bao lâu, đức Như Lai lại tĩnh mặc suy nghĩ: ‘Nay ta nên nói pháp cho ai trước hết?’ Rồi Ngài lại suy nghĩ: ‘Ta hãy đi vào thành Bàn-đầu, trước hết mở cánh cửa cam lộ cho Vương tử Đề-xá và con Đại thần là Khiên-đồ.’ Rồi thì, liền trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi tay, Thế Tôn bỗng biến mất khỏi cây đại thọ; Ngài đi đến thành Bàn-đầu, vào vườn Lộc dã của vua Bàn-đầu, trải chỗ ngồi rồi ngồilên.”

Bấy giờ, Phật nói bài tụng:

Như sư tử trong rừng,
Mặc tình mà đi dạo.
Phật kia cũng như vậy,
Du hành không trở ngại.

“Phật Tỳ-bà-thi bảo người giữ vườn: ‘Ngươi hãy vào thành nói với Vương tử Đề-xá và Khiên-đồ con Đại thần rằng: Các ngài có biết không, đức Phật Tỳ-bà-thi hiện ở trong vườn Lộc dã, muốn gặp các ngài? Các ngài nên biết bây giờ là phải thời.’ Người giữ vườn vâng mệnh tỳm đến chỗ hai người trình đủ những điều Phật dạy. Hai người nghe xong, liền đến chỗ Phật, cúi đầu đảnh lễ, rồi đứng lại một bên. Phật lần lượt thuyết pháp cho họ nghe, chỉ bày, giáo huấn, khiến cho lợi ích, khiên hoan hỷ. Ngài giảng về bố thí, trì giới, sanh thiên; dục là xấu ác, bất tịnh, là hữu lậu, là nguy hiểm; tán dương sự xuất ly là pháp rất vi diệu tối thượng, thanh tịnh bậc nhất. Khi Phật thấy tâm ý của hai người đã nhu thuận, hoan hỷ, tin vui, đủ sức lãnh thọ Chánh pháp, Ngài bèn nói cho họ về Khổ thánh đế; phân tích, giảng giải, mở bày rành rẽ; về Khổ tập thánh đế, Khổ diệt thánh đế, và Khổ xuất yếu thánh đế. Bấy giờ Vương tử Đề-xá và con trai Đại thần là Khiên-đồ ngay trên chỗ ngồi mà xa lìa trần cấu, được sự thanh tịnh của con mắt pháp, như tấm vải trắng dễ nhuộm sắc màu.

“Lúc ấy, Địa thần bèn xướng lên rằng: ‘Đức Tỳ-bà-thi Như Lai ở vườn Lộc dã, thành Bàn-đầu, chuyển Pháp luân vô thượng mà các Sa-môn, Bà-la-môn, Chư thiên, Ma Phạm và các người khác trong thế gian không thể chuyển được.’ Tiếng nói ấy lần lượt vang đến cõi Tứ thiên vương, cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, rồi trong khoảnh khắc vang đến cõi Phạm thiên.”

Phật liền dạy bài kệ:

Tâm vui mừng hớn hở,
Xưng tán đức Như Lai.
Tỳ-bà-thi thành Phật,
Chuyển Pháp luân vô thượng.
Bắt đầu từ Đạo thọ,
Đi đến thành Bàn-đầu.
Vì Đề-Xá, Khiên-đồ

Chuyển Pháp luân Tứ đế.

Đề-xá và Khiên-đồ
Nghe xong lời Phật dạy,
Ở trong pháp thanh tịnh
Được phạm hạnh tối cao.
Thiên chúng trời Đao-lị
Cho đến Thiên đế Thích,
Vui mừng bảo lẫn nhau,
Nghe khắp cả Chư Thiên:
Phật xuất hiện thế gian,
Chuyển Pháp luân vô thượng;
Tăng thêm hàng chư Thiên,
Giảm bớt A tu la.
Đấng Thế Tôn danh vang
Thiện trí lìa thế biên.
Tự tại đối các pháp,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Quán sát pháp bình đẳng,
Tâm dứt sạch cấu bẩn,
Để lìa ách sanh tử,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Diệt khổ, lìa các ác,
Ly dục được tự tại,
Xa lìa ngục ái ân,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Đấng Chánh giác Tối Tôn,
Đấng Điều ngự Lưỡng túc,
Giải thoát mọi ràng buộc,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Đạo sư khéo giáo hóa,
Hay uốn dẹp oán ma,
Xa lìa mọi điều ác,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Sức vô lậu hàng ma,
Các căn định, không lười,
L ậu tận, lìa ma trói,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Nếu học pháp quyết định,
Biết các pháp vô ngã,
Đó là pháp cao tột,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Không vì cầu lợi dưỡng
Cũng chẳng vì danh dự,
Chỉ vì thương chúng sanh,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Thấy chúng sanh khổ ách,
Già, bệnh, chết bức bách,
Vì ba đường ác đó,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Đoạn tham, sân nhuế, si;
Nhổ sạch gốc tham ái,
Được giải thoát bất động,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Ta thắng việc khó thắng
Thắng để tự hàng phục,
Đã thắng ma khó thắng,
Đại trí chuyển Pháp luân.
Pháp luân vô thượng đó,
Duy Phật mới chuyển nổi.
Hàng Thiên, Ma, Thích, Phạm,
Không ai vận chuyển được.
Thân cận chuyển Pháp luân,
Làm ích lợi thiên nhơn;
Bậc Thiên Nhân Sư đó,
Đã vượt đến bờ kia.

“Lúc ấy vương tử Đề-xá và công tử Khiên-đồ đã thấy pháp, đắc quả, chân thật không dối, thành tựu vô úy, liền bạch Phật rằng: ‘Chúng con muốn tịnh tu phạm hạnh trong giáo pháp của Như Lai.’ Phật nói: ‘Hãy đến đây, Tỳ-kheo. Pháp Ta thanh tịnh, tự tại; hãy tự mình tu hành để dứt trừ hết thống khổ.’ Ngay lúc ấy hai người liền đắc cụ túc giới. Họ đắc giới chưa bao lâu, Như Lai lại thị hiện bằng ba sự kiện: một là thần túc, hai là quán tha tâm, ba là giáo giới, tức thì chứng đắc tâm giải thoát vô lậu, phát sinh vô nghi trí.

“Bấy giờ số đông nhân dân ở thành Bàn-đầu nghe hai người xuất gia học đạo, bận pháp y, cầm bát, tịnh tu phạm hạnh, họ nói nhau rằng: ‘Đạo ấy chắc là đạo chân thật, mới khiến các người kia bỏ vinh vị ở đời, bỏ các thứ quý trọng để tu theo.’ Rồi thì, trong thành có tám vạn bốn ngàn người đi đến vườn Lộc dã, chỗ Phật Tỳ-bà-thi, cúi đầu đảnh lễ, ngồi lại một bên. Phật lần lượt thuyết pháp, chỉ bày, giáo huấn, khiến cho lợi ích, khiến hoan hỷ; nói về bố thí, về trì giới, về sinh thiên; chỉ rõ dục là xấu ác, bất tịnh, là hữu lậu, nguy hiểm; tán thán sự xuất ly là vi diệu tối thượng, thanh tịnh bậc nhất. Khi Đức Thế Tôn thấy tâm ý của đại chúng đã nhu thuận, hoan hỷ tín thọ, đủ sức lãnh thọ Chánh pháp, Ngài liền nói về Khổ thánh đế; phân tích, giảng giải, công bố; về Khổ tập thánh đế, Khổ diệt thánh đế, Khổ xuất yếu thánh đế. Ngay tại chỗ, cả bốn vạn tám ngàn người đều xa lìa trần cấu, được sự thanh tịnh của con mắt pháp, như tấm vải trắng dễ nhuộm sắc màu; họ được thấy pháp, chứng quả, chân thật không dối, thành tựu vô úy, liền bạch Phật rằng: ‘Chúng con muốn ở trong giáo pháp Như Lai mà tịnh tu phạm hạnh.’ Phật dạy: ‘Hãy đến đây, Tỳ-kheo! Pháp ta thanh tịnh, tự tại; hãy theo đó tu hành để dứt trừ thống khổ.’ Khi đó tám vạn bốn ngàn người đều đắc cụ túc giới. Họ đắc giới chưa bao lâu, Như Lai lại thị hiện bằng ba việc để giáo hóa: một là thần túc, hai là quán tha tâm, ba là giáo giới. Họ tức thì chứng đắc tâm giải thoát vô lậu, phát sinh trí vô nghi.

“Hiện tiền có tám vạn bốn ngàn người khác, nghe Phật ở trong vườn Lộc dã chuyển Pháp luân vô thượng mà hàng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma Phạm và các người khác trong thế gian không thể chuyển được, liền đến thành Bàn-đầu chỗ Phật Tỳ-bà-thi, cúi đầu đảnh lễ, ngồi lại một bên.”

Phật lại nói bài tụng:

Như người cứu đầu cháy,
Nhanh chóng tỳm chỗ dập;
Người kia cũng như vậy,
Vội đến trước Như Lai.

“Phật cũng nói pháp cho họ nghe như trước.

“Đến lúc này tại thành Bàn-đầu đã có đại chúng tỳ kheo gồm mười sáu vạn tám ngàn vị đại Tỳ-kheo. Tỳ-kheo Đề-xá và Tỳ-kheo Khiên-đồ, ở giữa đại chúng, bay lên không trung, thân tuôn ra nước lửa, hiện các thần thông biến hóa, nói pháp vi diệu cho đại chúng nghe. Bấy giờ đức Như Lai thầm nghĩ: ‘Nay tại trong thành này đã có mười sáu vạn tám ngàn đại Tỳ-kheo, Ta nên sai đi du hóa; chớ đi hai người một nhóm, đến khắp các nơi, đúng sáu năm lại trở về thành này để thuyết cụ túc giới’

“Bấy giờ, có vị trời Tịnh cư biết được tâm tư của Như Lai, trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi cánh tay, biến mất khỏi cõi trời kia mà hiện đến nơi này, đến trước đức Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ, đứng lại một bên; giây lát, bạch Phật rằng: ‘Bạch Thế Tôn, thật như vậy, trong thành Bàn-đầu này có nhiều Tỳ-kheo, Ngài nên phân bố đi khắp mọi nơi, đúng sáu năm sẽ trở lại thành này để thuyết giới, con sẽ ủng hộ, khiến không ai tỳm cơ hội quấy phá được.’ Như Lai sau khi nghe lời ấy, im lặng nhận lời. Vị trời Tịnh cư thấy Phật im lặng nhận lời, bèn đảnh lễ Phật xong, hốt nhiên biến mất, trở lại cõi trời.

“Không bao lâu sau, Phật bảo các Tỳ-kheo: ‘Nay trong thành này Tỳ-kheo đã đông, nên mỗi người phân bố đi mỗi hướng du hành giáo hóa. Sau sáu năm hãy trở về, tập họp thuyết giới.’ Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, khóac y cầm bát, đảnh lễ Phật rồi đi.”

Phật bèn nói bài tụng:

Phật sai chúng không loạn,
Ly dục, không luyến ái,
Oai như chim Cánh vàng;
Như hạc bỏ ao hoang.

“Sau đó một năm, trời Tịnh cư nhắc lại các Tỳ-kheo: ‘Các ngài đi du hóa đã qua một năm, còn năm năm nữa, các ngài nên nhớ trọn sáu năm rồi hãy nhóm về thành mà thuyết giới.’ Cứ như thế, đến năm thứ sáu, trời lại nhắc rằng: ‘Sáu năm đã mãn, nên trở về thành mà thuyết giới.’ Các Tỳ-kheo nghe lời nhắc xong, thu xếp y bát, trở lại thành Bàn-đầu, đến Lộc dã chỗ Phật Tỳ-bà-thi, cúi đầu đảnh lễ, ngồi lui một bên.”

Phật nói bài tụng:

Như voi khéo huấn luyện,
Tùy ý sai khiến đi;
Đại chúng cũng như vậy,
Vâng lời mà trở về.

“Bấy giờ, ở trước mặt đại chúng, Như Lai bay lên không trung, ngồi kiết già, giảng nói Giới kinh:

Nhẫn nhục là bậc nhất,
Niết-bàn là tối thượng,
Cạo tóc, não hại người,
Không phải là Sa-môn.

“Trời Tịnh cư lúc ấy ở cách Phật không xa, dùng bài kệ tán Phật rằng:

Như Lai đại trí,
Vi diệu độc tôn,
Chỉ, quán đầy đủ,
Thành Tối Chánh Giác.
Vì thương quần sanh,
Ở đời thành đạo.
Đem bốn chân đế
Dạy hàng Thanh-văn.
Khổ cùng khổ nhân,
Chân lý diệt khổ;
Tám đạo Thánh hiền;
Đưa đến an lạc.
Phật Tỳ-bà-thi
Xuất hiện thế gian;
Ở giữa đại chúng
Như ánh mặt trời.

“Nói xong bài kệ, vị ấy hốt nhiên biến mất.”

Bấy giờ, Phật lại bảo các Tỳ-kheo:

“Ta nhớ lại, thuở xưa, khi ở tại núi Kỳ-xà-quật, thành La-duyệt, có một lần sinh tâm nghĩ rằng: ‘Chỗ Ta tái sinh vào khắp mọi nơi, duy trừ cõi trời Tịnh cư. Giả sử Ta sanh cõi trời kia, thời đã không trở lại đây. Này các Tỳ-kheo, khi ấy Ta lại nghĩ rằng: khi Ta muốn đến cõi trời Vô phiền, tức thì trong khoảnh khắc như tráng sĩ co duỗi cánh tay, Ta biến mất ở đây mà hiện ở kia. Chư thiên lúc đó thấy Ta đến, liền đảnh lễ, đứng lại một bên, bạch với ta rằng: ‘Chúng con đều là đệ tử đức Phật Tỳ-bà-thi, được Ngài giáo hóa nên sanh đến cõi này.’ Rồi họ kể lại nhân duyên sự tích của đức Phật Tỳ-bà-thi. Họ lại nói: ‘Các đức Phật Thi-khí, Tỳ-xá-bà, Câu-lưu-tôn, Câu-na-hàm, Ca-diếp, Thích-ca Mâu-ni, thảy đều là Thầy của con. Con được các Ngài giáo hóa mà sinh lên đây.’ Họ cũng nói nhân duyên sự tích chư Phật. Cho đến Chư Thiên ở cõi trời Sắc cứu cánh, cũng kể với ta như thế.”

Bấy giờ Phật nói bài tụng:

Ví như lực sĩ,
Co duỗi cánh tay
Ta, bằng thần thông,
Đến trời Vô phiền.
Đại Tiên thứ bảy,
Hàng phục hai ma,
Vô nhiệt vô kiến
Chắp tay kính lễ.
Như cây trú độ,
Tiếng đồn Thích sư,
Tướng tốt đầy đủ,
Đến trời Thiện kiến.
Ví như hoa sen,
Không bị dính nước.
Thế Tôn vô nhiễm,
Đến Đại thiện kiến.
Mặt trời mới mọc,
Không chút bụi che;
Sáng như trăng thu,
Đến Nhất cứu cánh.
Năm Tịnh cư này,
Chúng sanh hành tịnh,
Tâm tịnh nên đến
Trời không phiền não.
Tịnh tâm mà đến,
Làm đệ tử Phật.
Xả ly nhiễm thủ,
Vui nơi vô thủ.
Thấy pháp quyết định,
Con Tỳ-bà-thi.
Tịnh tâm mà đến
Với Đại Tiên Nhân.
Đệ tử Thi-khí
Vô cấu, vô vi,
Tịnh tâm mà đến
Với đấng Ly Hữu.
Đệ tử Tỳ-xá,
Các căn đầy đủ.
Tịnh tâm đến Ta,
Như mặt trời chiếu.
Con Câu-lâu-tôn,
Xả ly các dục.
Tịnh tâm đến Ta,
Sáng mầu rực ánh.
Đệ tử Câu-na-hàm,
Vô cấu vô vi.
Tịnh tâm đến Ta,
Sáng nhu trăng đầy.
Đệ tử Ca-diếp,
Các căn đầy đủ,
Tịnh tâm đến Ta,
Như bắc thiên niệm.
Đại tiên Bất loạn.
Thần túc bậc nhất,
Bằng tâm kiên cố,
Làm đệ tử Phật.
Tịnh tâm mà đến,
Làm đệ tử Phật.
Kính lễ Như Lai,
Kể rõ Chí Tôn,
Chỗ sinh, thành Đạo,
Danh tính, chủng tộc,
Tri kiến thâm pháp,
Thành Đạo vô thượng.
Tỳ-kheo nơi vắng,
Xa lìa bụi dơ,
Siêng năng không lười.
Ðoạn trừ hữu kết.
Ấy là nhân duyên,
Sự tích chư Phật,
Mà được diễn giải,
Bởi đứcThích-ca.

Phật nói kinh “Đại nhân duyên” xong, các Tỳ-kheo nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Introduction

SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was at the Flowering Grove Hut in Jeta’s Grove of Śrāvastī. He was accompanied by a large assembly of 1,250 monks.

SC 2It was then that the monks gathered in the Flowering Grove Hall after soliciting alms. They engaged in a discussion with each other: “Venerable monks, only the unsurpassed sage is so extraordinary! His miraculous powers are far-reaching, and his authority is tremendous. He has come to know the countless buddhas of the past who have entered nirvāṇa, broken the bonds, and eliminated idle speculation.”

SC 3“He also knows how many eons ago those buddhas lived as well as their names, surnames, the clans to which they were born, the meals they had, the length of their lives, and what suffering and happiness they experienced.”

SC 4“He also knows that those buddhas possessed such precepts, such principles, such wisdom, such liberation, and such abodes.”

SC 5“What do you think, gentlemen? Does the Tathāgata know this by discerning well the nature of things, or does he know these things because the gods come and tell him about them?”

SC 6The Bhagavān was in a quiet place at the time and clearly overheard the monks having that discussion with his heavenly ear. He rose from his seat, went to the Flowering Grove Hall, prepared a seat, and sat down.

SC 7He knew the answer, but the Bhagavān still asked them, “Monks, what have you been discussing after gathering here?” The monks then related to him what it had been.

SC 8The Bhagavān told the monks, “Good, good! With correct faith, you’ve left home to cultivate the path, and you practice as you should. All of you have two types of conduct: The first is noble discussion of the teaching, and the second is noble silence. This discussion of yours is as it should be: ‘The Tathāgata’s miraculous powers [are far-reaching,] and his authority are tremendous. He fully knows the events of countless eons in the past. He knows it because he understands well the nature of things and because the gods come and tell him.’”

SC 9The Buddha then spoke in verse:

“Monks gathered in the Dharma hall
And held a noble discussion;
In a quiet place, the Tathāgata
Heard it all with his heavenly ear.

The Buddha sun’s light shines everywhere
As he discerns the Dharma realm’s meaning.
He also knows the past events of
The Completely Awakened and their nirvāṇa.

Their names, surnames, and families,
The births they received, I know, too.
The places where they had lived,
I recall them with clear vision.

Those gods of great authority,
Quite dignified in appearance,
Also come and tell me about
The Completely Awakened and their nirvāṇa.

Recounting their births, names, and surnames,
Their kalaviṅka voices fully knew them.
To the Unsurpassed Sage of Gods and Humans,
They describe the buddhas of the past.”

The Seven Buddhas

SC 10He again asked the monks, “Would you like to hear about the circumstances of past buddhas that the Tathāgata knows with the knowledge of past lives? I’ll tell you about them.”

The monks said, “Bhagavān, now would be a good time for it.” “We’d be glad to hear it.” “Excellent, Bhagavān!” “If there’s time for a discourse, we’ll approve of it.”

SC 11The Buddha told the monks, “Listen closely! Listen closely, and consider it well. I’ll discern and explain it for you.” The monks then accepted the teaching and listened.

SC 12The Buddha told the monks, “Ninety-one eons ago, there was a buddha named Vipaśyin who was the Tathāgata, the Arhat, that arose in the world. Furthermore, monks, thirty-one eons ago, there was a buddha named Śikhin who was the Tathāgata, the Arhat, that arose in the world. Furthermore, monks, thirty-one eons ago, there was another buddha named Viśvabhū who was the Tathāgata, the Arhat, that arose in the world. Furthermore, monks, during this present eon of fortune, there was a buddha named Krakucchanda, another who was named Kanakamuni, and another who was named Kāśyapa. Now, I’ve also achieved the supreme and complete awakening during this present eon of fortune.”

SC 13The Buddha then spoke in verse:

“Ninety-one eons in the past,
There was the Buddha Vipaśyin.
Next, thirty-one eons ago,
There was the Buddha named Śikhin.
During that same eon,
Tathāgata Viśvabhū arose.

During the present eon of fortune,
There’ve been countless millions of years.
There were four great sages
Who arose because of their pity for beings:
Krakucchanda, Kanakamuni,
Kāśyapa, and Śākyamuni.

Their Life Spans

SC 14“You should know that during the time of Buddha Vipaśyin, people lived for 80,000 years. During the time of Buddha Śikhin, people lived for 70,000 years. During the time of Buddha Viśvabhū, people lived for 60,000 years. During the time of Buddha Krakucchanda, people lived for 40,000 years. During the time of Buddha Kanakamuni, people lived for 30,000 years. During the time of Buddha Kāśyapa, people lived for 20,000 years. In the present time that I’ve arisen in the world, few people live more than a hundred years, and many live for less.”

SC 15The Buddha then spoke in verse:

“During the time of Vipaśyin,
People lived for 84,000 years.
During the time of Buddha Śikhin,
People lived for 70,000 years.

During the time of Viśvabhū,
People lived for 60,000 years.
During the time of Krakucchanda,
People lived for 40,000 years.

During the time of Kanakamuni,
People lived for 30,000 years.
During the time of Buddha Kāśyapa,
People lived for 20,000 years.

During my present time,
People live for not more than a hundred.

Their Clans and Surnames

SC 16“Buddha Vipaśyin arose from a warrior clan, and his surname was Kauṇḍinya. Buddha Śikhin and Buddha Viśvabhū had the same type of clan and surname. Buddha Krakucchanda arose from a priestly clan, and his surname was Kāśyapa. Buddha Kanakamuni and Buddha Kāśyapa had the same type of clan and surname. Now, I’m a Tathāgata, an Arhat, who arose from a warrior clan, and my surname is Gautama.”

SC 17The Buddha then spoke in verse:

“The Tathāgatas Vipaśyin,
Śikhin, and Viśvabhū:
These Completely Awakened Ones
Arose from the Kauṇḍinya clan.
The next three Tathāgatas after that
Arose from the Kāśyapa clan.

Now, I am the unsurpassed sage,
The trainer of sentient beings,
And supreme among gods and humans
Who’s from the courageous Gautama clan.

The first three Completely Awakened Ones
Arose from warrior clans,
And the next three Tathāgatas
Arose from priestly clans.
Now, I’m the unsurpassed sage
Who courageously arose from warriors.

Their Trees of Awakening

SC 18“Buddha Vipaśyin sat under a patala tree and achieved the supreme and complete awakening. Buddha Śikhin sat under a mango tree and achieved the supreme and complete awakening. Buddha Viśvabhū sat under a sal tree and achieved the supreme and complete awakening. Buddha Krakucchanda sat under a sirisa tree and achieved the supreme and complete awakening. Buddha Kanakamuni sat under an cluster fig tree and achieved the supreme and complete awakening. Buddha Kāśyapa sat under a banyan tree and achieved the supreme and complete awakening. Now, I am a Tathāgata, an Arhat, who sat under a sacred fig tree and achieved the supreme and complete awakening.”

SC 19The Buddha then spoke in verse:

“The Tathāgata Vipaśyin
Went to a patala tree,
Made it his abode,
And achieved supreme and complete awakening.

Śikhin’s was a mango tree where he
Awakened and destroyed the source of existence.

The Tathāgata Viśvabhū
Sat under a sal tree.
Knowing and seeing liberation,
His miraculous abilities had no hindrance.

The Tathāgata Krakucchanda
Sat under a sirisa tree,
Purified the knowledge of everything,
And became undefiled and unattached.

Kanakamuni
Sat under an cluster fig tree.
He made it his dwelling place
And destroyed all craving and anguish.

Tathāgata Kāśyapa sat
Under a banyan tree.
He made it his dwelling place
And eradicated the source of all existences.

Now, I’m Śākyamuni
Who sat at a sacred fig tree;
The Tathāgata, the Ten-Powered Sage
Who broke the bonds.
I crushed the army of Māra
And explained great insight to the multitudes.

These seven buddhas with the power of effort
Radiated light and dispelled darkness.
They each sat under trees
Where they achieved the complete awakening.

Their Congregations

SC 20“Tathāgata Vipaśyin taught Dharma to three congregations. The first congregation had 168,000 disciples. The second congregation had 100,000 disciples. The third congregation had 80,000 disciples. Tathāgata Śikhin taught Dharma to three congregations. The first congregation had 100,000 disciples. The second congregation had 80,000 disciples. The third congregation had 70,000 disciples. Tathāgata Viśvabhū taught Dharma to two congregations. The first congregation had 70,000 disciples, and the next congregation had 60,000 disciples. Tathāgata Krakucchanda taught Dharma to one congregation of 40,000 disciples. Tathāgata Kanakamuni taught Dharma to one congregation of 30,000 disciples. Tathāgata Kāśyapa taught Dharma to one congregation of 20,000 disciples. Now, I teach Dharma to one congregation of 1,250 disciples.”

SC 21The Buddha then spoke in verse:

“Vipaśyin was named for vision;
His wisdom was immeasurable.
He saw everything without fear
And had three congregations of disciples.

Śikhin’s light was undisturbed,
And he destroyed the bonds.
His measureless and great authority
Was impossible to fathom.
That Buddha also had three congregations
Of disciples who gathered from all around.

Viśvabhū broke the bonds
And gathered great sages together.
His name was heard in all directions,
And his wonderful teaching was famous.
To his two congregations of disciples,
He widely explained the profound meaning.

Krakucchanda had one congregation;
He took pity on them and healed their pains.
That teacher educated the sentient beings
In that single congregation of disciples.

Tathāgata Kanakamuni
Was likewise supreme.
His body was the color of purple gold,
And his appearance was perfect.
To his one congregation of disciples,
He widely proclaimed the subtle teaching.

Kāśyapa’s unified mind perceived
Each one of his hairs without distraction.
With a single discourse that wasn’t troubling,
He had a single congregation of disciples.

Śākyamuni’s thinking was tranquil,
That highest ascetic of the Śākya tribe.
Being the Supreme Sage, the God among Gods,
I have a single congregation of disciples.

To that congregation, I show the doctrine
And proclaim the pure teaching.
My mind always feels joyous
With contaminants gone and later lives ended.

Vipaśyin and Śikhin had three,
Buddha Viśvabhū had two,
And four buddhas each had one
Congregation of sages whom they taught.

Their Foremost Disciples

SC 22“The Buddha Vipaśyin had two disciples who were foremost: First was Khaṇḍa, and second was Tiṣya. The Buddha Śikhin had two disciples who were foremost: First was Abhibhū, and second was Sambhava. The Buddha Viśvabhū had two disciples who were foremost: First was Bhujiṣya, and second was Uttama. The Buddha Krakucchanda had two disciples who were foremost: First was Saṃjñin, and second was Vidhura. The Buddha Kanakamuni had two disciple who were foremost: First was Śrāvaṇa and second was Uttara. The Buddha Kāśyapa had two disciples who were foremost: First was Tiṣya, and second was Bharadvāja. Now, I have two disciples who are foremost: First is Śāriputra, and second is Maudgalyāyana.”

SC 23The Buddha then spoke in verse:

“Khaṇḍa and Tiṣya
Were disciples of Vipaśyin.
Abhibhū and Sambhava
Were disciples of Śikhin.

Bhujiṣya and Uttama
Were foremost disciples
Who both defeated Māra.
They were Viśvabhū’s disciples.

Saṃjñin and Vidhura
Were disciples of Krakucchanda.
Śrāvaṇa and Uttara
Were disciples of Kanakamuni.

Tiṣya and Bharadvāja
Were disciples of Kāśyapa.
Śāriputra and Maudgalyāyana
Are my foremost disciples.

Their Attendants

SC 24“Buddha Vipaśyin had an attendant disciple named *Aśoka. The Buddha Śikhin has an attendant disciple named *Kṣāntikara. The Buddha Viśvabhū had an attendant disciple named *Upaśānta. The Buddha Krakucchanda had an attendant disciple named *Subuddhi. The Buddha Kanakamuni had an attendant disciple named *Kṣema. The Buddha Kāśyapa had an attendant disciple named *Sumitra. I have an attendant disciple named Ānanda.”

SC 25The Buddha then spoke in verse:

“*Aśoka and *Kṣāntikara,
*Upaśānta and *Subuddhi,
*Kṣema and *Sumitra,
And Ānanda is the seventh.

These attendants to those buddhas
Had perfected the gist of their doctrines.
Day and night, they were never remiss;
They benefited themselves and others.

These seven worthy disciples
Attended to those seven buddhas, right and left.
Joyous and supportive,
They returned to nirvāṇa in peace.

Their Sons

SC 26“The Buddha Vipaśyin had a son named *Susaṃvṛttaskandha. The Buddha Śikhin had a son named *Atula. The Buddha Viśvabhū had a son named *Suprabuddha. The Buddha Krakucchanda had a son named *Uttara. The Buddha Kanakamuni had a son named *Sārthavāha. The Buddha Kāśyapa had a son named *Vijitasena. Now, I have a son named Rāhula.”

SC 27The Buddha then spoke in verse:

“*Susaṃvṛttaskandha and *Atula,
*Suprabuddha and *Uttara,
*Sārthavāha and *Vijitasena,
And Rāhula is the seventh.

These noble sons
Continued the lineage of buddhas.
Loving Dharma and liking generosity,
They were confident in the noble Dharma.

Their Parents and Cities

SC 28“The Buddha Vipaśyin’s father was named Bandhuma, and he was from a lineage of warrior kings. His mother was named Bandhuvatī, and the king ruled from a city named Bandhuvatī.”

SC 29The Buddha then spoke in verse:

“Universal Vision’s father was Bandhuma,
And his mother was Bandhuvatī.
His capitol was Bandhuvatī,
Where that Buddha taught Dharma.

SC 30“The Buddha Śikhin’s father was named *Aruṇa, and he was from a lineage of warrior kings. His mother’s name was *Prabhāvātī. The king ruled from a city named *Aruṇavātī.”

SC 31The Buddha then spoke in verse:

“Śikhin’s father was *Aruṇa,
His mother’s name was *Prabhāvātī.
In the city of *Aruṇavātī,
His authority defeated foreign rivals.

SC 32“The Buddha Viśvabhū’s father was named *Supradīpa, and he was from a lineage of warrior kings. His mother’s name was *Yaśovatī. The King ruled from a city called *Anopamā.”

SC 33The Buddha then spoke in verse:

“Buddha Viśvabhū’s father
Was *Supradīpa of a warrior lineage.
His mother was called *Yaśovatī,
And his capital was *Anopamā.

SC 34“The Buddha Krakucchanda’s father was named *Yajñadatta, and he was from a priestly clan. His mother was named *Suśākhā. The King was named *Kṣema and that king’s capitol was named *Kṣemāvatī after him.”

SC 35The Buddha then spoke in verse:

“[His father was] the priest *Yajñadatta,
And his mother was named *Suśākhā.
The king was named *Kṣema,
And his city of residence was *Kṣemāvatī.

SC 36“The Buddha Kanakamuni’s father was named *Mahādatta, and he was from the priestly clan. His mother’s name was *Sūttara, and at the time the king was named *Śubha. His capitol was named *Śubhavatī after the king.”

SC 37The Buddha then spoke in verse:

“[His father was] the priest *Mahādatta,
And his mother was named *Sūttara.
The king’s name was *Śubha,
And his city of residence was *Śubhavatī.

SC 38“The Buddha Kāśyapa’s father was named *Brahmadatta, and he was from a priestly clan. His mother was named *Dhanavatī, and at the time the king was named Kṛpī. The king ruled from a city called Bārāṇasī.”

SC 39The Buddha then spoke in verse:

“[His father was] the priest *Brahmadatta,
And his mother was named *Dhanavatī.
The king’s name was Kṛpī,
And his city of residence was Bārāṇasī.

SC 40“My father is named Śuddhodana, and he is from a lineage of warrior kings. My mother’s name is *Mahāmāyā, and the king rules from the city called Kapilavastu.”

SC 41The Buddha then spoke in verse:

“My father is the warrior Śuddhodana,
And my mother’s name is *Mahāmāyā.
The land is wide and its people prosperous,
That place where I was born.

SC 42“These were the conditions, names, clan types, and birthplaces of those buddhas. What wise person who hears these circumstances wouldn’t rejoice and feel delighted by it?”

Bodhisattva Vipaśyin

SC 43The Bhagavān then told the monks, “Now, I’d like to give a talk on the events of past buddhas using the knowledge of past lives. Would you like to hear it?”

SC 44The monks replied, “Now is the right time. We’d be glad to hear it!”

SC 45The Buddha told the monks, “Listen closely! Listen closely, and consider it well. I will give you a discerning explanation.

His Descent from the Tuṣita Heaven

SC 46“Monks, you should know the way it always is with buddhas. When his spirit descended from the Tuṣita Heaven to his mother’s womb, Bodhisattva Vipaśyin entered her right side while properly mindful and undisturbed.

SC 47“At that moment, there was an earthquake, and a great radiance illuminated the whole world. The sun and moon couldn’t compare to its brilliance. Sentient beings that were in complete darkness saw each other and recognized where they were. When this light illuminated Māra’s palace and the gods, Śakra, Brahmā, ascetics, priests, and other sentient beings, they were all outshined by its brilliance. The radiance of those gods naturally disappeared.”

SC 48The Buddha then spoke in verse:

“Dense clouds collect in the sky,
And lightning illuminates the earth.
When he descended into the womb,
Vipaśyin’s radiance was likewise.

The sun and moon couldn’t compare;
No light wasn’t outshined by it.
He dwelled in the womb, pure and undefiled:
This is the way it is with buddhas.

The Four Heavenly Guards

SC 49“Monks, you should know the way it always is with buddhas. While he was in his mother’s womb, Bodhisattva Vipaśyin was focused and undisturbed. Four gods armed with spears stood guard over his mother so that no human nor non-human could do her harm. This is the way it always is [with buddhas].”

SC 50The Buddha then spoke in verse:

“Those four gods from four directions,
They were famous and dignified.
The Lord of Gods Śakra sent them
To guard the Bodhisattva well.

Always with spears in hand,
They never left their posts.
Humans and non-humans did them no harm:
This is the way it always is with buddhas.

She was protected by these gods
Like a goddess guarded in heaven.
Her retinue felt joyous:
This is the way it always is with buddhas.”

His Mother Beheld Him in Her Womb

SC 51He also told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When his spirit descended from the Tuṣita Heaven to his mother’s womb, Bodhisattva Vipaśyin was focused and undisturbed. His mother’s body was at ease, she didn’t have any kind of illness, and her wisdom improved.

SC 52“His mother looked into her womb and saw the Bodhisattva’s body with fully formed faculties. He was the color of purple gold and had no blemishes. She was like a man with eyesight looking at a pure beryl that’s transparent and lacks any obstructions to his vision. Monks, this is the way it always is with buddhas.”

SC 53The Bhagavān then spoke in verse:

“Like a pure beryl gemstone
That’s bright as the sun and moon,
That gentle sage dwelled in his mother’s womb,
And his mother had no illness.

Her wisdom was improved,
And she saw he was like a gold statue.
His mother’s pregnancy was comfortable:
This is the way it always is with buddhas.”

His Mother Had No Desire

SC 54The Buddha told the monks, “[This is the way it always is with buddhas.] When his spirit descended from the Tuṣita Heaven to his mother’s womb, Bodhisattva Vipaśyin was focused and undisturbed. His mother’s heart was pure, without any notions of desire. Nor was she burned by the fire of lust. This is the way it always is with buddhas.”

SC 55The Bhagavān then spoke in verse:

“The Bodhisattva in his mother’s womb
Had died after achieving heavenly merit.
His mother’s heart was pure;
She didn’t have any notions of desire.

She abandoned lustful desires,
Neither defiled nor being intimate.
She wasn’t burned by the fire of desire:
The mothers of buddhas are always pure.”

His Mother Upheld the Five Precepts

SC 56The Buddha told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When his spirit descended from the Tuṣita Heaven to his mother’s womb, Bodhisattva Vipaśyin was focused and undisturbed. His mother upheld the five precepts, purified the religious practice, and was devoted and loving. Having accomplished these virtues, she was happy and confident. When her body broke up and her life ended, she was born in the Trāyastriṃśa Heaven. This is the way it always is [with buddhas].”

SC 57The Bhagavān then spoke in verse:

“The woman who’s pregnant with the sage
Makes effort and perfects the precepts.
She’s sure to get a goddess’ body later:
This is the reason she’s called ‘buddha’s mother.’”

The Bodhisattva’s Birth

SC 58The Buddha told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When he was born, Bodhisattva Vipaśyin emerged from his mother’s right side. There was an earthquake, and a radiance illuminated [the whole world], just as it did when he first entered her womb. There was no place of darkness that wasn’t illuminated. This is the way it always is [with buddhas].”

SC 59The Bhagavān then spoke in verse:

“When the prince was born, the earth shook,
And a great light shined everywhere
In this world and in other worlds,
Above, below, and in all directions.

He emitted a light that granted pure sight
Of his fully-formed heavenly body.
With joyous and pure voices,
The Bodhisattva’s name was announced.”

His Mother Gave Birth while Standing

SC 60The Buddha told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When he was born, Bodhisattva Vipaśyin emerged from his mother’s right side, and he was focused and undisturbed. The Bodhisattva’s mother held onto a tree limb, neither sitting nor lying down. Four gods stood in front his mother and presented fragrant water. They said, ‘Oh, heavenly mother! Now you’ve given birth to a holy son. Don’t feel anguish over it!’ This is the way it always is [with buddhas].”

SC 61The Bhagavān then spoke in verse:

“A Buddha’s mother doesn’t sit or lie down,
Standing in precepts and the religious life.
Giving birth to the sage, she’s not indolent,
But gods and humans offer her their help.”

The Bodhisattva Was Born Clean

SC 62The Buddha told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When he was born, Bodhisattva Vipaśyin emerged from his mother’s right side, and he was focused and undisturbed. His body was clean and not sullied by filth. It was like a man with eyesight putting a pure, bright jewel on white silk. Neither of them dirties the other because they are both pure. The Bodhisattva emerged from the womb in the same way. This is the way it always is [with buddhas].”

SC 63The Bhagavān then spoke in verse:

“He was like a pure and bright jewel
That isn’t defiled when placed on silk.
When he emerged from his mother’s womb,
The Bodhisattva was clean and undefiled.”

The Bodhisattva Walked Seven Paces at Birth

SC 64The Buddha told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When he was born, Bodhisattva Vipaśyin emerged from his mother’s right side, and he was focused and undisturbed. Upon emerging from her right side, he fell to the ground and walked seven paces without anyone helping him. He looked all around in the four directions, raised his hand, and said, ‘Only I am exalted by both Heaven and Earth, for I will save sentient beings from birth, old age, illness, and death.’ This is the way it always is [with buddhas].”

SC 65The Bhagavān then spoke in verse:

“He took his steps like a lion
And looked around in all four directions.
He fell to the ground and walked seven paces
Like a lion among humans.

He also walked like a great elephant
And looked around in all four directions.
He fell to the ground and walked seven paces
Like an elephant among humans.

When the most exalted of bipeds was born,
He walked seven paces, steady on his feet.
He looked in the four directions and said:
‘I will end the suffering of birth and death.’

Right when he was first born,
He was equal to the unequaled.
He himself saw the root of birth and death,
And that body was his very last.”

He Was Bathed in Warm and Cool Water

SC 66The Buddha told the monks, “This is the way it always is with buddhas. When he was born, Bodhisattva Vipaśyin emerged from his mother’s right side, and he was focused and undisturbed. Two streams of water sprang forth, one warm and one cool, which were provided for bathing him. This is the way it always is [with buddhas].”

SC 67The Bhagavān then spoke in verse:

“When the most exalted of bipeds was born,
Two streams of water sprang forth.
They were provided to the Bodhisattva
To cleanse and purify Universal Vision.

Two streams sprang forth,
And their water was extremely pure.
One stream was warm, and the other was cool,
With which the Omniscient One was bathed.

The Fortune Tellers’ Prediction

SC 68“When the prince was first born, his father King Bandhuma summoned a group of fortune tellers and seers to examine the prince and determine his fortune or misfortune.

SC 69“The fortune tellers accepted his command and examined the prince. Lifting his robe, they saw he had the full set of signs. They predicted, ‘Someone possessing these signs will have [one of] two destinies, without a doubt. If he remains at home, he’ll become a noble wheel-turning king. He’ll be the king of the four continents, and his four armies will be complete. He’ll rule with the correct Dharma without any tyranny, and he’ll be a blessing to the world. The seven treasures will come naturally to him, and he’ll have a thousand courageous sons. He’ll defeat foreign adversaries without using weapons, and there’ll be a great peace in the world. If he leaves home to train on the path, then he’ll achieve complete awakening and be given the ten epithets.’

SC 70“The fortune tellers then said to the king, ‘This son born to the King has the thirty-two signs. He’ll arrive at [one of] two places, without a doubt. If he stays at home, he’ll become a noble wheel-turning king. If he leaves home, he’ll achieve complete awakening and be given the ten epithets.’”

SC 71The Buddha then spoke in verse:

“The prince was born with a hundred merits
Described by the fortune tellers
Like reading from a book they carried:
‘He’ll have [one of] two destinies, without doubt.

If he’s happy with the home life,
He’ll become a wheel-turning king.
Seven treasures that are hard to get
Will naturally come and make him a king.

The gold wheel is replete with a thousand spokes
That hold a golden rim all around them.
It turns and flies wherever he travels;
Therefore, it’s called the heavenly wheel.

Well-trained and standing with seven tusks,
Tall, broad, and white as snow.
It’s able to fly through the sky;
This is called the second elephant treasure.

A horse that travels all over the world;
It leaves in morning and returns to eat at sunset.
With a red mane and a peacock’s throat;
This is called the third treasure.

A pure beryl gemstone
Has a glow that illuminates a yojana.
It lights up the night like it’s daytime;
This is called the fourth treasure.

Her form, sound, fragrance, flavor, and touch
Isn’t equaled by anyone else.
She is the best of women,
Who is called the fifth treasure.

He presents beryl treasures to the king,
Jewels and myriad valuables, too.
He’s delighted to offer this tribute,
Who is called the sixth treasure.

As the wheel-turning king wishes,
His army quickly comes and goes.
Strong and swift, they do what the king wills;
[Their general is] called the seventh treasure.

These are called the seven treasures:
The wheel, elephant, and horse pure white,
Householder, jewel, and woman treasures,
And the general treasure makes seven.

He’ll look on them without tire
And enjoy himself with the five desires.
Like an elephant that breaks its bonds,
He’ll leave home to achieve perfect awakening.

Thus will the King’s son be
Exalted among two-legged people.
Dwelling in the world, he’ll turn the Dharma wheel
And achieve the path without negligence.’

The Thirty-Two Signs of a Great Man

SC 72“His father the king repeated himself three times, asking the physiognomists, ‘Look again at the prince’s thirty-two signs. What are they called?’

SC 73“The fortune-tellers lifted the prince’s robe and described his thirty-two signs: ‘First, his feet are flat. The soles of his feet are level and full, and they step on the ground securely. Second, the soles of his feet are marked with wheels. Complete with a thousand spokes, they shine with many lights. Third, his hands and feet are webbed like the king of geese. Fourth, his hands and feet are soft like heavenly cloth. Fifth, his fingers and toes are unmatched in slenderness and length. Sixth, his heels are so full one never tires of looking at them. Seventh, his calves are straight up and down like a deer’s legs. Eighth, his bones are a chain, and his joints hook together like chain links. Ninth, his organ is hidden like that of a horse. Tenth, his hands hang down beyond his knees. Eleventh, each of his pores has a hair growing from it, the hairs curl to the right, and they’re the color of a dark blue beryl. Twelfth, his hair curls to the right, is blue in color, and turns upward. Thirteenth, his body is the color of gold. Fourteenth, his skin is fine and soft, and dirt doesn’t cling to it. Fifteenth, his shoulders are even, full, rounded, and attractive. Sixteenth, he has the svastika symbol on his chest. Seventeenth, his body is twice as long as a human. Eighteenth, his seven points are equally full. Nineteenth, his body’s length and breadth is like that of a banyan tree. Twentieth, he has rounded cheeks like a lion. Twenty-first, his breast is dignified like that of a lion. Twenty-second, he has forty teeth in his mouth. Twenty-third, he is dignified and symmetrical. Twenty-fourth, the gaps between his teeth are hidden. Twenty-fifth, his teeth are pure white and bright. Twenty-sixth, his throat is clean. Whatever food he eats, its flavor is always agreeable. Twenty-seventh, his tongue is so long and broad, it can lick his left or right ear. Twenty-eighth, his Brahmā voice is clear. Twenty-ninth, his eyes are deep blue. Thirtieth, he has eyes like a bull king that blink up and down together. Thirty-first, he has a white tuft of soft and shiny hair between his brows. It’s a fathom long when pulled, and it curls to the right when released, like a jeweled conch shell. Thirty-second, he has a fleshy knot on his crown. These are the thirty-two signs.’”

SC 74The Buddha then spoke in verse:

“He stands well on soft feet
That don’t leave footprints on the ground;
They’re adorned with thousand-spoked signs,
All of which are lustrous.

He’s like a banyan tree
In circumference, straightness, and evenness.
The Tathāgata is unprecedented,
Whose organ is hidden like that of a horse.

His body is adorned with golden treasures
As his many signs reflect each other.
Though he travels conventionally,
Neither dust nor earth dirty him.

His heavenly form is so soft and gentle,
And a heavenly parasol naturally shades him.
His Brahma voice and purple-gold body
Are like a lotus when it first emerges from water.

The king asked the fortune-tellers,
And they respectfully answered him.
They praised the Bodhisattva’s signs,
As his whole body was glowing.
His hands, feet, limbs, and joints,
His center and extremities were all apparent.

The flavor of his food is entirely complete;
His body is straight and not crooked;
The wheels on the soles of his feet are clear;
His voice is like that of a kalaviṅka bird.

The shape of his thighs is full,
Being formed by his past actions.
His arms are full and well-rounded,
And his eyebrows are quite dignified.

He’s an exalted lion among humans;
His majestic power is supreme.
His rounded cheeks are dignified,
And he lies on his side like a lion.

His well-arranged teeth are forty,
And the gaps between them are hidden.
His Brahma voice is unprecedented,
And [people] come from far and near.

Standing straight, not leaning over,
Both his hands touch his knees.
His hands are even and soft,
And people honor his beautiful signs.

Each of his pores has a hair growing from it,
And his hands and feet have the sign of webbing.
He has a fleshy topknot and deep blue eyes,
Which both blink up and down.

Both his shoulders are full and well-rounded,
Completing his thirty-two signs.
His heels are neither high nor low,
And his calves are straight and slender like deer legs.

A god among gods has come to us
Like an elephant that broke its leg bonds.
He’ll free sentient beings from suffering
That dwell in birth, old age, illness, and death.

Out of kindness and compassion,
He’ll teach the four truths.
With plain Dharma expressions and meaning,
He’ll prompt many offerings and utmost honors.”

The Bodhisattva’s Early Life

SC 75The Buddha told the monks, “When he was born, Bodhisattva Vipaśyin was sheltered from cold, heat, wind, rain, and dust by gods in the sky, who held white parasols and jeweled fans for him.”

SC 76The Buddha then spoke in verse:

“Unprecedented among humans,
He was born the most exalted of bipeds.
The gods respected and supported him,
Offering jeweled parasols and fans.

SC 77“His father, the King, provided him with four wetnurses: The first fed him milk, the second bathed him, and third rubbed him with incense, and the fourth entertained him. They joyously nurtured him without any neglect.”

SC 78The Buddha then spoke in verse:

“The wetnurses were kind and loving,
Entrusted to nurture the boy from birth.
One fed him milk, one bathed him,
Two applied incense and entertained him.
The fragrance was the world’s most superb
With which the exalted of humans was rubbed.

SC 79“When he was a youth, the whole country’s men and women watched him without tire.”

SC 80The Buddha then spoke in verse:

“He was respected and liked by people
Like a freshly-made gold statue.
Men and women clearly observed him,
And they watched him tirelessly.

SC 81“While he was a youth, the whole country’s men and women would pass him around and hold him up as though they were looking at a jeweled flower.”

SC 82The Buddha then spoke in verse:

“When the exalted of bipeds was born,
He was respected and loved by people.
They took turns holding him up
As though looking at a jeweled flower.

SC 83“When he was born, the Bodhisattva’s eyes were unblinking like those of a Trāyastriṃśa god. He was named Vipaśyin because he didn’t blink.”

SC 84The Buddha then spoke in verse:

“The god among gods didn’t blink
Just like a Trāyastriṃśa god.
Seeing a form, he rightly observed it;
Therefore, he was called Vipaśyin.

SC 85“When he was born, the Bodhisattva’s voice was clear, gentle, and harmonious like the voice of a kalaviṅka bird.”

SC 86The Buddha then spoke in verse:

“He was like the bird of the Himalayas
That drinks flower nectar and sings.
The most exalted of bipeds
Had a voice that was just as clear.

SC 87“When he was born, the Bodhisattva’s vision could see clearly as far away as a yojana.”

SC 88The Buddha then spoke in verse:

“As a result of practicing pure deeds,
He got the marvelous glow of a god.
The Bodhisattva’s eyes could see
At a range of a one yojana.

SC 89“When he was born, the Bodhisattva grew up to adulthood and was educated in the way [of governing] in the royal hall. His favor reached the common people, and his reputation for virtue was heard far away.”

SC 90The Buddha then spoke in verse:

“In the royal hall, that young man
Educated the world with the way.
He made a variety of decisions,
So he was called Vipaśyin.

His pure knowledge was vast
And deep like the ocean.
He delighted the mass of beings
And improved their wisdom.

SC 91“At that point, the Bodhisattva wanted to go out sight-seeing, so he ordered his driver to prepare a chariot and horses to go tour a forest park. Once the chariot and horses were ready, the driver returned and said, ‘Now is a good time.’ The prince then rode in the precious chariot to the scenic park. While they were on the road, they saw an elderly man. His hair was white, his teeth had fallen out, and his wrinkled body was bent. He walked wearily with a cane and was short of breath.

SC 92“The prince asked his aide, ‘What sort of man is that?’

“He answered, ‘This is an old man.’

SC 93“The prince also asked, ‘What is “old”?’

“He answered, ‘Old age happens as the end of one’s life approaches. When there aren’t many years left, it’s called being old.’

SC 94“The prince asked, ‘Will I be likewise? Will I not escape this hardship?’

“He answered, ‘Yes, anyone born is sure to become old. It doesn’t matter if they are rich or poor.’

SC 95“The prince was disturbed and unhappy at that point. He told his driver to turn the chariot around and go back to the palace. He silently thought to himself, ‘To think I’ll also have to suffer being old!’”

SC 96The Buddha then spoke in verse:

“Seeing an old man, his life about to end,
Walking weakly with a cane,
The Bodhisattva thought to himself,
‘I’ve yet to escape from this hardship!’

SC 97“His father, the King, then asked the driver, ‘Did the prince enjoy his excursion?’

“He answered, ‘He didn’t enjoy it.’

SC 98“The King asked him why, and the driver replied, ‘We happened upon an old man on the road, which made him unhappy.’

SC 99“His father, the king, then thought silently to himself, ‘The fortune-tellers foretold that the prince would leave home, and now he isn’t happy. Is there nothing I can do? I’ll devise a way to make him stay in the inner palace and entertain him with the five desires. He’ll be delighted, which will prevent him from leaving home!’ He then decorated the palace’s guest quarters and selected some maidens to entertain the prince.”

SC 100The Buddha then spoke in verse:

“His father, the King, heard this said
And decorated the palace guest quarters.
He gave him more of the five desires,
To prevent the prince from leaving home.

SC 101“On another occasion after that, the prince again ordered his driver to prepare a chariot and horses for an excursion, and they encountered a sick man on the road. His body was limp, and his belly was huge. His face and eyes were dark, and he was lying alone in his own waste without anyone to look after him. His illness was so painful; he couldn’t speak.

SC 102“The prince looked back at his driver and said, ‘What sort of man is that?’

“He answered, ‘That is a sick man.’

SC 103“The prince asked, ‘What is ‘sickness’?’

“He answered, ‘Sickness is being attacked by one of myriad diseases. When a person is still alive and hasn’t died yet, they are called sick.’

SC 104“‘Will I be likewise? Haven’t I escape this hardship yet?’

“‘Yes, anyone born becomes sick. It doesn’t matter if they are rich or poor.’

SC 105“The prince was disturbed and unhappy. He told the driver to turn the chariot around and return to the palace. He thought silently to himself, ‘To think I’ll also have to suffer being sick!’”

SC 106The Buddha then spoke in verse:

“Seeing that man who’d been sick a long time,
Whose countenance had wasted away,
The prince thought quietly to himself,
‘I’ve yet to escape from this hardship!’

SC 107“His father, the King, again asked the driver, ‘Did the prince enjoy his excursion?’

“He answered, ‘He didn’t enjoy it.’

SC 108“The king asked him why, and the driver answered, ‘We happened upon a sick man on the road, and he wasn’t happy about it.’

SC 109“His father, the King, thought, ‘The fortune-tellers foretold that the prince would leave home, and now he isn’t happy. Is there nothing I can do? I’ll devise a way to improve his entertainment. He’ll be delighted, which will prevent him from leaving home!’ The King then decorated the palace guest quarters and selected maidens to entertain the prince.”

SC 110The Buddha then spoke in verse:

“Sight, sound, odor, flavor, and touch,
Sublime and delightful were they,
As a result of the Bodhisattva’s merits;
Therefore, he was entertained by them.

SC 111“On another occasion, the prince ordered his driver to prepare a chariot and horses for an excursion, and they encountered a dead man on the road. Multi-colored banners were posted in front and behind his corpse, and his relatives and family were lamenting and crying as they sent it out of the city. The prince again asked, ‘What sort of man is that?’

“He answered, ‘That’s a dead man.’

SC 112“‘What exactly is “dead”?’

“‘Death is the end. Breath goes first, warmth goes next, and then the faculties decay. When a person dies, they go somewhere else and live in a separate family. Therefore, it’s called death.’

SC 113“The prince also asked the driver, ‘Will I be likewise? Haven’t I escaped this trouble?’

“He answered, ‘Yes, everyone born is sure to die. It doesn’t matter if they are rich or poor.’

SC 114“The prince was disturbed and unhappy. He told the driver to turn the chariot around and return to the palace. He silently thought, ‘To think I too will have to suffer this death!’”

SC 115The Buddha then spoke in verse:

“When he first saw a dead person,
The prince knew they would be reborn.
He silently thought to himself,
‘I haven’t escaped this hardship yet!’

SC 116“His father, the King, again asked the driver, ‘Did the prince enjoy his excursion?’

“He answered, ‘He didn’t enjoy it.’

SC 117“The King asked him why, and the driver answered, ‘We happened upon a dead man on the road, and he wasn’t happy about it.’

SC 118“His father, the King, thought to himself, ‘The fortune-tellers foretold that the prince would leave home, and now he isn’t happy. Is there nothing I can do? I’ll devise a way to improve his entertainment. He’ll be delighted, which will prevent him from leaving home!’ The King then decorated the palace guest quarters and selected maidens to entertain the prince.”

SC 119The Buddha then spoke in verse:

“The young man was famous
And surrounded by many maidens.
He enjoyed the five desires,
Like that Lord of Gods, Śakra.

SC 120“On another occasion, he ordered his driver to prepare a chariot and horses for an excursion, and they encountered an ascetic on the road. He wore Dharma clothes and carried a bowl, looking at the ground as he walked. The prince asked his driver, ‘What sort of man is that?’

“His driver replied, ‘That is an ascetic.’

SC 121“The prince also asked, ‘What is an ascetic?’

“He answered, ‘An ascetic renounces love, leaves home, and cultivates the path. He controls his faculties so that he isn’t defiled by external desires. He’s kind to everyone, and he doesn’t do any harm. When he encounters suffering, he isn’t saddened. When he meets with pleasure, he isn’t delighted. He’s tolerant like the earth; therefore, he’s called an ascetic.’

SC 122“The prince said, ‘Excellent! This is the path is that truly severs worldly ties. It’s subtle, pure, and clear. This is the only way to happiness.’ He then ordered his driver to pull the chariot over [beside the ascetic].”

SC 123“The prince then asked the ascetic, ‘What’s the purpose of cutting off one’s hair and beard, putting on Dharma robes, and carrying a bowl?’

“The ascetic replied, ‘A person leaves home wanting to train their mind, forever part with dirtiness, kindly nurture living things, and do no harm. They quiet vain thoughts; their only work is the path.’

SC 124“The prince said, ‘Excellent! This path is the truest!’ He immediately ordered his driver, ‘Take my precious clothes and carriage and return them to the great King. I’m going to cut off my hair and beard, put on the three Dharma robes, and leave home to cultivate the path. Why is that? I want to train my mind, discard dirtiness, and purify my life in order to seek the methods of the path.’

SC 125“Thereupon, the driver drove the prince’s precious chariot and clothes back to his father, the King. Afterward, the prince cut off his hair and beard, put on the three Dharma robes, and left home to cultivate the path.”

SC 126The Buddha told the monks, “When he saw the elderly man and the sick man, the prince recognized the suffering of the world. When he saw the dead man, his feelings of attraction to the world ceased. Then, he saw the ascetic and the vastness of the great awakening. When he dismounted from his precious chariot, he walked away from bondage, step by step. This was how he genuinely left home; this was his genuine renunciation.

SC 127“The people of the country heard that the prince had cut off his hair and beard, put on Dharma robes, carried a bowl, and left home to cultivate the path. They said to each other, ‘This path must be genuine for the prince to give up his position as the country’s heir. That’s a serious thing to discard!’ Thereupon, 84,000 people in the country went to the prince wanting to become his disciples and leave home to cultivate the path.”

SC 128The Buddha then spoke in verse:

“He choose the profound teaching;
They heard and left home with him.
Free of the prison of love,
They had none of the various bonds.

SC 129“The prince then accepted them [as disciples], and they traveled together, giving teachings in various places. From town to town and country to country, he was paid respects everywhere with the four types of service and support. The Bodhisattva thought, ‘The hustle and bustle of traveling the countries with a large assembly doesn’t suit me. When will I be free of these crowds of people? The genuine pursuit of the path is done in a secluded place; then, someone can fulfill their aspirations. In a quiet place, I could focus my efforts on cultivating the path.’

SC 130“He also thought, ‘Sentient beings are pitiable, always living in darkness and experiencing the physical frailties of birth, old age, illness, and death, that collection of myriad pains. Dying here, they’re born there, and they’re born here from elsewhere. As a result of this mass of suffering, they cycle around endlessly. When will I comprehend this mass of suffering and extinguish birth, old age, and death?’

SC 131“Again, he thought, ‘Where does birth and death come from? What’s the condition for their existence?’ He then wisely examined their source: ‘Old age and death comes from birth. Birth is the condition for old age and death. Birth arises from existence. Existence is the condition for birth. Existence arises from clinging. Clinging is the condition for existence. Clinging arises from craving. Craving is the condition for clinging. Craving arises from feeling. Feeling is the condition for craving. Feeling arises from contact. Contact is the condition for feeling. Contact arises from the six senses. The six senses are the condition for contact. The six senses arise from name and form. Name and form are the condition for the six senses. Name and form arise from consciousness. Consciousness is the condition for name and form. Consciousness arises from volition. Volition is the condition for consciousness. Volition arises from ignorance. Ignorance is the condition for volition.

SC 132“‘From the condition of ignorance, there’s volition. Volition is the condition for consciousness. Consciousness is the condition for name and form. Name and form is the condition for the six senses. The six senses are the condition for contact. Contact is the condition for feeling. Feeling is the condition for craving. Craving is the condition for clinging. Clinging is the condition for existence. Existence is the condition for birth. Birth is the condition for old age, illness, death, grief, sorrow, pain, and trouble. This whole mass of suffering exists based on the condition of birth. This is the formation of suffering.’

SC 133“When the Bodhisattva contemplated the formation of this mass of suffering, knowledge arose, vision arose, awakening arose, insight arose, comprehension arose, wisdom arose, and realization arose.

SC 134“The Bodhisattva contemplated this as well: ‘The absence of what would cause the absence of old age and death? The cessation of what would cause the cessation of old age and death?’

SC 135“He then wisely observed its origin: ‘Old age and death doesn’t exist because birth doesn’t exist. Old age and death cease because birth ceases. Birth doesn’t exist because existence doesn’t exist. Birth ceases because existence ceases. Existence doesn’t exist because clinging doesn’t exist. Existence ceases because clinging ceases. Clinging doesn’t exist because craving doesn’t exist. Clinging ceases because craving ceases. Craving doesn’t exist because feeling doesn’t exist. Craving ceases because feeling ceases. Feeling doesn’t exist because contact doesn’t exist. Feeling ceases because contact ceases. Contact doesn’t exist because the six senses don’t exist. Contact ceases because the six senses cease. The six senses don’t exist because name and form don’t exist. The six senses cease because name and form cease. Name and form don’t exist because consciousness doesn’t exist. Name and form cease because consciousness ceases. Consciousness doesn’t exist because volition doesn’t exist. Consciousness ceases because volition ceases. Volition doesn’t exist because ignorance doesn’t exist. Volition ceases because ignorance ceases.

SC 136“‘It’s because ignorance ceases that volition ceases. Consciousness ceases because volition ceases. Name and form cease because consciousness ceases. The six senses cease because name and form cease. Contact ceases because the six senses cease. Feeling ceases because contact ceases. Craving ceases because feeling ceases. Clinging ceases because craving ceases. Existence ceases because clinging ceases. Birth ceases because existence ceases. Old age, death, grief, sorrow, pain, and trouble cease because birth ceases.’

SC 137When the Bodhisattva contemplated the cessation of this mass of suffering, knowledge arose, vision arose, awakening arose, insight arose, comprehension arose, wisdom arose, and realization arose.”

SC 138“The Bodhisattva then observed these twelve causal conditions in forward and reverse order. When he truly knew and saw them, he achieved the supreme, correct, and complete awakening right there on his seat.”

SC 139The Buddha then spoke in verse:

“These words I say to the assembly,
All of you should pay close attention to them.
That past bodhisattva contemplated
Principles he’d never heard before.

‘What’s the condition for old age and death?
What cause is there for them to exist?’
Having thus correctly observed them,
He knew the source from which they arose.

‘What condition is the root of birth?
What cause is there for it to exist?’
Having thus contemplated it,
He knew that birth arises from existence.

Having clung to this and clung to that,
One cycles through further existences.
Therefore, the Tathāgata teaches
That clinging is the condition for existence.

Like a pile of different kinds of filth
Blown all around by the wind,
Clinging thus causes clinging,
Which proliferates because of craving.

Craving arises from feeling
And then the snare of suffering takes root.
Conditioned by its obsession,
Pain and pleasure become associated.

‘What condition is the root of feeling?
What cause is there for feeling to exist?’
Having contemplated this,
He knew feeling arises from contact.

‘What condition is the root of contact?
What cause is there for contact to exist?’
Having contemplated this,
[He knew] contact arises from the six senses.

‘What is the root of the six senses?
What cause is there for six senses to exist?’
Having contemplated this,
[He knew] six senses arise from name and form.

‘What condition is the root of name and form?
What cause is there for name and form to exist?’
Having contemplated this,
[He knew] name and form arise from consciousness.

‘What condition is the root of consciousness?
What cause is there for consciousness to exist?’
Having contemplated this,
He knew consciousness arises from volition.

‘What condition is the root of volition?
What cause is there for volition to exist?’
Having contemplated this,
He knew that volition arises from ignorance.

Such causes and conditions
Are called the true meaning of causation.
With wise and skillful observation,
He saw the root of dependent origination.

Suffering is not a noble creation,
Nor does it exist without reason.
Therefore, the discomfort of change
Is what wise people eliminate.

If ignorance completely ceases,
Then there’s no volition.
If there isn’t any volition,
Then there isn’t any consciousness, either.

If consciousness is forever ceased,
There isn’t any name and form.
When name and form have ceased,
Then there aren’t any senses.

If the senses are forever ceased,
Then there isn’t any contact.
If contact is forever ceased,
Then there isn’t any feeling, either.

If feeling is forever ceased,
Then there isn’t any craving.
If craving is forever ceased,
Then there isn’t any clinging, either.

If clinging is forever ceased,
Then there isn’t any existence.
If existence is forever ceased,
Then there isn’t any birth, either.

If birth is forever ceased,
There’s no old age, illness, or mass of suffering.
The complete and eternal end of this,
That’s what’s taught by the wise.

These twelve conditions are profound,
Hard to see, and hard to recognize.
Only a buddha can fully realize:
‘Depending on that, this exists or doesn’t exist.’

If someone can examine this themselves,
Then they won’t have various senses.
Deeply seeing dependent origination,
They won’t seek teachers outside themselves.

Regarding the aggregates, elements, and senses,
They’re secluded from desire and undefiled.
They’re worthy of all gifts
And grace their benefactors with pure rewards.

Attaining four techniques of discernment,
They win the realization of certainty.
They free themselves from many bonds,
Eliminating them with carefulness.

Form, feeling, conception, volition, and consciousness
Are like a rotten, old cart.
Carefully observing this principle,
They achieve the correct and complete awakening.

He was like a bird flying through the sky
As it follows the wind east or west,
The Bodhisattva broke the many bonds;
He was like a light cloth flapping in the wind.

Vipaśyin in quietude
Examined these principles:
‘What’s the condition for old age and death to exist?
What would cause them to cease?’

After those investigations,
Pure wisdom arose in him.
He knew old age and death come from birth,
And old age and death cease when birth does.

SC 140“When Buddha Vipaśyin first achieved awakening, he often cultivated two contemplations: First was contemplation of safety, and second was contemplation of escape.”

SC 141The Buddha then spoke in verse:

“The Tathāgata, being equal to the unequaled,
Often cultivated two contemplations:
That of safety and escape.
He was a sage who crossed to the other shore.

His mind gained its freedom,
Having broken the many bonds.
He climbed the mountain and looked all around,
So he was called Vipaśyin.

The light of great wisdom dispels darkness
Like seeing oneself with a mirror.
He eliminated anguish for the world,
Ended the pains of birth, old age, and death.

SC 142“While in a quiet place, Buddha Vipaśyin also had this thought: ‘Now, I’ve attained this unsurpassed teaching that’s profound, subtle, hard to understand, hard to see, calming, pure, known by the wise, and not within the reach of ordinary fools. This is because sentient beings of different tenets and different views who accept different things, and have different trainings. Based on their different views, they each pursue their delights and work for their livelihood. They therefore can’t understand this profound dependent origination, but Nirvāṇa’s end of craving is doubly hard to know. If I were to teach it, they surely wouldn’t understand, and I’d be troubled by it.’ After having this thought, he remained silent and didn’t go on to teach the Dharma.

SC 143“Knowing what the Buddha Vipaśyin was thinking, the Brahma King thought to himself, ‘Now, it’ll be very sad when this world is destroyed. Buddha Vipaśyin has attained knowledge of this profound and subtle teaching, but he doesn’t want to teach it!’ In the time it takes a strong man to flex his arm, Brahmā instantly came down from his Brahma Heaven palace to stand in front of the Buddha. He bowed his head at the Buddha’s feet and withdrew to stand to one side.

SC 144“The Brahma King knelt on his right knee and saluted the Buddha with his palms together. He said, ‘Please, Bhagavān, use this time to teach the Dharma! These sentient beings today have weakened their defilements, their faculties are strong, they’re respectful, and they are readily educated. Fearing the afterlife and having no salvation from misdeeds, they can desist from their evil ways and be born in good destinies.’

SC 145“That Buddha told the Brahma King, ‘So it is, so it is! It’s as you say. I just thought to myself while in a quiet place, “The correct Dharma that I’ve attained is profound and subtle. If I taught it to others, they surely wouldn’t understand, and I’d be troubled by it. So, I’ll remain silent, not wanting to teach the Dharma. I’ve gone through countless eons of hardship without quitting and cultivated the unsurpassed practice. Now, I’ve won this hard to get Dharma for the first time. If I taught it to lustful, hateful, and ignorant sentient beings, they surely wouldn’t put it into practice. It would be pointless and wearisome. This teaching is subtle and contradicts the world. Sentient beings who are defiled by desire and benighted by foolishness can’t be confident about it. Brahma King, I observe this to be so. That’s why I’ve remained silent and don’t want to teach the Dharma.’

SC 146“The Brahma King repeated his entreaty three times in earnest: ‘Bhagavān, if the Dharma isn’t taught now, then it’ll be very sad when the world is destroyed. Please, Bhagavān, take this time to expound it. Don’t let sentient beings fall to other destinies!’

SC 147“The Bhagavān listened to the Brahma King repeat his entreaty three times, and then he looked at the world with his buddha eye. Sentient beings had weakened their defilements whether their faculties were sharp and dull, so teaching them would be hard with some and easy with others. Those who easily accepted the teaching feared their misdeeds in the afterlife, so they could desist from their evil ways and be born in good destinies. They were like utpala flowers, padma flowers, kumuda flowers, and puṇḍarīka flowers. Whether they’re beginning to grow from the muck but haven’t emerged from the water, they’ve grown enough to emerged from the water, or they’ve emerged from the water but have yet to bloom, they’ll easily bloom once they don’t have the water’s [muck] clinging to them. The world’s sentient beings were likewise.

SC 148“The Bhagavān told the Brahma King, ‘I do pity all of you. I will disclose the Dharma entrance of ambrosia now. This teaching is profound, subtle, and difficult to understand, but I will teach those who’ll believe, accept, and enjoy listening to it. I won’t teach those who’ll be troublesome or gain nothing from it.’

SC 149“When the Brahma King recognized that that Buddha had accepted his request, he rejoiced and celebrated. He circled the Buddha three times, bowed his head at the Buddha’s feet, and instantly disappeared.

SC 150“Not long after he was gone, the Tathāgata then thought to himself, ‘Now, who will be the first person I teach the Dharma?’ Then he thought, ‘I’ll go to Bandhuvatī. The King’s son Tiṣya and the prime minister’s son Khaṇḍa will be the first to whom I’ll reveal the Dharma entrance of ambrosia.’

SC 151“Thereupon, in the time it takes a strong man to flex his arm, the Bhagavān instantly disappeared from that tree of awakening and went to King’s deer preserve near Bandhuvatī. He prepared a seat there and sat down.”

SC 152The Buddha then spoke in verse:

“Like a lion living in the forest,
Wandering wherever it pleases,
That Buddha was likewise:
His travels were unimpeded.

SC 153“The Buddha Vipaśyin addressed the park’s warden, ‘Please go to the city and tell the King’s son Tiṣya and the prime minister’s son Khaṇḍa, “Did you know? The Buddha Vipaśyin is residing in the deer preserve. He would like to see you. It would be a good time for it.”

SC 154“The park’s warden accepted this instruction and left. He went to those two men and told them both what the Buddha had said. When the two had heard this, then went to the Buddha, bowed their heads at his feet, and withdrew to sit to one side.

SC 155“The Buddha gradually taught the Dharma, teaching, instructing, profiting, and delighting them. He discussed generosity, precepts, how to be born in heaven, that desire was bad and impure, and the trouble of the higher contaminants. He praised their escape as the most subtle, pure, and supreme.

SC 156“The Bhagavān then saw that those two men’s minds were softened, joyous, confident, and ready to accept the correct teaching. He taught them the noble truth of suffering, expounding and disclosing it. He discerned and interpreted the noble truth of suffering’s formation, the noble truth of suffering’s cessation, and the noble truth of suffering’s escape.

SC 157“The King’s son Tiṣya and the prime minister’s son Khaṇḍa were freed from dust and defilement right there on their seats, and their vision of the Dharma was purified. They were like a white cloth ready to accept a dye.

SC 158“At that moment, the spirit of the earth announced, ‘In the deer preserve of Bandhuvatī, the Tathāgata Vipaśyin has turned the unsurpassed Dharma wheel that couldn’t be turned by ascetics or priests, gods such as Māra and Brahmā, or any other worldly person.’ Thus, as it made the rounds, its voice was clearly heard by the four god kings … the Paranirmitavaśavartin gods. In an instant, its voice reached the Brahma heavens.”

SC 159The Buddha then spoke in verse:

“Rejoicing and celebrating,
[The gods] praised the Tathāgata:
‘Vipaśyin became a buddha
And turned the unsurpassed Dharma wheel!’

First rising from the king of trees,
He went to Bandhuvatī.
For Khaṇḍa and Tiṣya,
He turned the Dharma wheel of four truths.

Khaṇḍa and Tiṣya
Accepted the Buddha’s teaching and converted.
From that pure Dharma wheel,
There was no higher religious life.

The host of the Trāyastriṃśa gods
And Śakra the Lord of Gods
Rejoiced at its turning and said,
‘There’s no god who hasn’t heard:
“A Buddha has arisen in the world
And turned the unsurpassed Dharma wheel!”
The host of gods will increase,
And that of asuras will diminish!’

His name went up to be heard everywhere;
His skillful wisdom left the limits of the world.
Having mastered the teachings,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

Investigating the equal Dharma,
His calmed heart was unpolluted.
Free of the yoke of birth and death,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

To cease pain and part with many evils,
He escaped desire and attained freedom.
Having left the prison of love,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

Being a completely awakened sage among humans,
The exalted trainer of bipeds,
He freed himself from all bonds
And turned the Dharma wheel with wisdom.

He was a teacher and skilled guide
Who vanquished the Māra foe.
Having departed from all evils,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

His uncontaminated power defeated Māra,
His faculties focused and not neglectful.
Contamination ended, Māra’s bonds gone,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

He learned that certain principle,
Knowing that all things are not self.
With this the best of principles,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

He didn’t do it for profit,
Nor was he looking for renown.
It was out of pity for other sentient beings,
That he turned the Dharma wheel with wisdom.

He saw sentient beings’ pain and disaster;
They were oppressed by old age, illness, and death.
Because of these three bad destinies,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

Ending greed, anger, and delusion,
He pulled up the root of craving.
Unmoved and liberated,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

He’d won the hard victory over self;
After that, he’d mastered himself.
Having won that and the hard victory over Māra,
He turned the Dharma wheel with wisdom.

This unsurpassed Dharma wheel
Can only be turned by a Buddha.
The gods like Māra, Śakra, and Brahmā
Are incapable of setting it in motion.

Being near when the Dharma wheel turns
Is a blessing to the host of gods and humans.
This Teacher of Gods and Humans
Discovered the way to cross to the other shore.

SC 160“At that point, the King’s son Tiṣya and the prime minister’s son Khaṇḍa saw the Dharma and obtained its fruit truly and without pretense, and they became confident. They then said to Buddha Vipaśyin, ‘We’d like to cultivate the pure religious practice in the Tathāgata’s teaching!’

“The Buddha said, ‘Welcome, monks! My Dharma is pure and free. Cultivating it will bring an end to suffering.’

SC 161“Those two men then were given the full precepts. They hadn’t had those precepts long before the Tathāgata taught them three subjects: First was miraculous abilities, second was observing others’ minds, and third was admonishment. They then attained the freedom of the uncontaminated heart, and unshakable knowledge arose in them.

SC 162“At the time, a great many people in the city of Bandhuvatī heard about those two men who had left home to train on the path, put on Dharma robes, carried bowls, and purely cultivated the religious life. They said to each other, ‘That path must be genuine to make them both give up their stations of worldly prosperity. That’s a serious thing to discard!’

SC 163“In that city, there were 84,000 people who visited Buddha Vipaśyin in the deer preserve. They bowed their heads at his feet and withdrew to sit at one side. The Buddha gradually taught the Dharma, teaching, instructing, profiting, and delighting them. He discussed generosity, precepts, how to be born in heaven, that desire was bad and impure, and the trouble of the higher contaminants. He praised their escape as the most subtle, pure, and supreme.

SC 164“That Bhagavān then saw that the minds of this great assembly were softened, joyous, confident, and ready to accept the correct teaching. He then taught them the noble truth of suffering, expounding and disclosing it. He discerned and interpreted the noble truth of suffering’s formation, the noble truth of suffering’s cessation, and the noble truth of suffering’s escape.

SC 165“Those 84,000 people then became free of dust and defilement right there on their seats, and their vision of the Dharma was purified. They were like a white cloth ready to accept a dye. They saw the Dharma and obtained its fruit truly and without pretense, and they became confident. They said to the Buddha, ‘We’d like to cultivate the pure religious practice in the Tathāgata’s teaching!’

SC 166“The Buddha said, ‘Welcome, monks! My Dharma is pure and free. Cultivating it will bring an end to suffering.’

SC 167“Those 84,000 people then were given the full precepts. They hadn’t had those precepts long before the Tathāgata taught them three subjects: First was miraculous abilities, second was observing others’ minds, and third was admonishment. They then attained the freedom of the uncontaminated heart, and unshakable knowledge arose in them.

SC 168“Another 84,000 people heard that the Buddha was in the deer preserve and had turned the unsurpassed Dharma wheel that couldn’t be turned by ascetics or priests, gods such as Māra and Brahmā, or any other worldly person. They then went to Bandhuvatī to visit Buddha Vipaśyin, bowed their heads at his feet, and withdrew to sit to one side.”

SC 169The Buddha then spoke in verse:

To help someone whose head is on fire,
One looks quickly for a way to extinguish it.
Those people were likewise;
They went quickly to the Tathāgata.

SC 170“The Buddha taught the Dharma in the same way. Then, there were 168,000 people in Bandhuvatī who formed a great assembly of monks. The monks Tiṣya and Khaṇḍa rose up into the sky over that great assembly, and fire and water issued from their bodies. They performed such miracles and then taught the subtle Dharma for the assembly.

SC 171“The Tathāgata then thought to himself, ‘Now, there’s a great assembly of 168,000 monks in this city. They ought to travel from place to place in pairs for six years. When they return to the city, I’ll teach them the full precepts.’

SC 172“The Śuddhāvāsa gods then knew what the Tathāgata was thinking. In the time it takes a strong man to flex his arm, they disappeared from their heaven and instantly reappeared in front of the Bhagavān. They bowed their heads at his feet and withdrew to stand to one side. That instant, they said to the Buddha, ‘So it is, Bhagavān! There’s a great assembly of monks in this city. They ought to travel from place to place in pairs for six years. When they return to the city, teach them the full precepts. We will keep them safe and prevent anyone from taking advantage of them.’

“When he heard what the gods said, the Tathāgata silently accepted it.

SC 173“The Śuddhāvāsa gods saw the Buddha silently give his consent. They bowed at the Buddha’s feet and instantly disappeared, returning to their heaven above. Not long after they left, the Buddha told the monks, ‘Now, there’s a great assembly of monks in the city. You ought to each go out traveling and teaching. After six years, return and gather for the teaching of the precepts.’

“After accepting the Buddha’s teaching, the monks then took their robes and bowls, bowed to the Buddha, and departed.”

SC 174The Buddha then spoke in verse:

“All that Buddha’s assembly was undisturbed,
Being without desire or attachments.
Majestic like garuḍa birds,
They took off like cranes from a lake.

SC 175“A year later, the Śuddhāvāsa gods told the monks, ‘Since you’ve been traveling a year has passed. Five years remain. Remember, after six years have passed, you are to return to the city for the teaching of the precepts.’

SC 176“In this way, the sixth year arrived, and the gods again told them, ‘A full six years have passed. You should return for the teaching of the precepts.’

SC 177After hearing what the gods said, the monks gathered up their robes and bowls and returned to Bandhuvatī. They went to Buddha Vipaśyin in the deer preserve, bowed their heads at his feet, and withdrew to sit to one side.”

SC 178The Buddha then spoke in verse:

“Like well-trained elephants that do
Whatever the handler wishes,
That great assembly was likewise
As they returned as instructed.

SC 179“That Tathāgata then rose into the air above the great assembly in a cross-legged sitting posture and taught them the Precepts Sūtra: ‘Tolerance is best. The Buddha teaches that Nirvāṇa is the highest. One doesn’t become an ascetic by cutting off their hair and beard and then harming others.’

SC 180“They hadn’t gone far from the Buddha when the Śuddhāvāsa gods spoke these verses:

“‘The Tathāgata’s great wisdom
Is sublime and uniquely venerable.
He perfected calm observation
And achieved the supreme, complete awakening.

Out of pity for all beings,
He achieving awakening in the world.
Using the four truths,
He taught his disciples:

Suffering, suffering’s cause,
The truth of its cessation,
And the noble eightfold path
Arrive at the place of safety.

Buddha Vipaśyin
Appeared in the world;
In the midst of a great assembly,
He was as dazzling as the sun.’

SC 181“After reciting these verses, they instantly disappeared.”

SC 182The Bhagavān then told the monks, “I thought to myself, ‘Once, I was on Mount Gṛdhrakūṭa at Rājagṛha, and this thought occurred to me, “I’ve been born everywhere but the Śuddhāvāsa Heaven. If I were born in that heaven, I wouldn’t return to this world.”’

SC 183“Monks, I’ve also had this thought: ‘I want to go up to the Avṛha Heaven above.’ In the time it takes for a strong man to flex his arm, I then disappeared here and appeared in that heaven.

SC 184“When they saw me arrive, the gods there bowed their heads and stood to one side. They said to me, ‘We were disciples of Tathāgata Vipaśyin. We were reborn here because that Buddha’s instruction. We recite the history of that buddha as well as that of Buddha Śikhin, Buddha Viśvabhū, Buddha Krakucchanda, Buddha Kanakamuni, Buddha Kāśyapa, and Buddha Śākyamuni. They were our teachers. We were reborn here because of their training.’

SC 185“They also recited the history of buddhas, those gods who were born … in the Akaniṣṭha Heaven. It was the same there.”

SC 186The Buddha then spoke in verse:

“In the time it takes a strong man
To flex his arm for a moment,
I used my miraculous abilities
To go to the Avṛha Heaven.

I was the seventh great sage
To defeat the two Māras;
When the Atapa gods saw me,
They saluted and venerated me.

Like the pārijāta tree,
The Śākya teacher was famous far and wide.
Having all the signs and excellencies,
I arrived at the Sudarśana Heaven.

I was like a lotus flower
With no water clinging to it.
The Bhagavān was undefiled
When he arrived at Mahāsudarśana.

I was like the sun at daybreak,
Clear, without specks or blurriness.
Bright like the autumn moon,
I visited Akaniṣṭha once.

These are the five dwelling places
Of purified sentient beings
Born there because of their hearts were pure;
I visited the unafflicted.

Those pure hearts who are born there
Were disciples of buddhas.
They discarded defiled clinging,
Were happy clinging to nothing.

Seeing the Dharma with certainty,
Those disciples of Vipaśyin
With pure hearts welcomed
A visit from the great sage of humans.

The disciples of Buddha Śikhin
Were unsullied and unconditioned.
They welcomed with pure hearts
A visit from the sage who left existence.

The disciples of Viśvabhū
Fully possessed the faculties.
With pure hearts, they visited me
Like the sun shining in the sky.

The disciples of Krakucchanda
Had renounced their desires.
With pure hearts, they visited me
Resplendent with sublime light.

The disciples of Kanakamuni
Were unsullied and unconditioned.
With pure hearts, they visited me
Bright like the full moon.

The disciples of Kāśyapa
Fully possessed the faculties.
With pure hearts, they visited me
As though thinking of the northern sky.

Those undisturbed great sages
Were supreme in miraculous abilities.
With steadfast minds,
They were disciples of those buddhas.

Those pure hearts reborn
Who were disciples of buddhas,
They venerated the Tathāgata
And fully informed the sage of humans:

‘Such were their births that achieved the path,
Their names, surnames, and types of tribes,
The profound teachings they saw and knew,
And their achievement of unsurpassed awakening.

Dwelling in quietude, their monks
Were freed from dust and defilement.
Earnest and not neglectful,
They broke the bonds of existence.’

These were the buddhas’
Histories from beginning to end.
The Tathāgata of the Śākyas
Has expounded them.”

SC 187After he had taught this Sūtra of the Great Legend, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.