14. Thích-đề-hoàn-nhân vấn

Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật ở tại nước Ma-kiệt-đà, trong hang Nhân-đà-bà-la, núi Tỳ-la, phía Bắc thôn Am-bà-la.

Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân phát khởi thiện tâm vi diệu, muốn đến thăm Phật: “Nay ta hãy đi đến chỗ Thế Tôn”.

Khi ấy, Chư Thiên Đao-lị hay rằng Thích Đề-hoàn Nhân phát khởi thiện tâm vi diệu muốn đi đến chỗ Phật, bèn tỳm gặp Đế Thích, tâu rằng:

“Lành thay, Đế Thích! Ngài phát khởi thiện tâm vi diệu muốn đến Như Lai. Chúng tôi cũng rất vui sướng nếu được theo hầu ngài đi đến chỗ Thế Tôn.”

Thích Đề-hoàn Nhân liền nói với thần chấp nhạc là Ban-giá-dực rằng:

“Ta nay muốn đi đến chỗ Thế Tôn. Ngươi có thể đi theo. Chư thiên Đao-lị này cũng muốn theo ta đến chỗ Phật.”

Đáp: “Thưa vâng”.

Rồi Ban-giá-dực cầm cây đàn lưu ly, ở trong chúng, trước mặt Đế Thích, gảy đàn cúng dường.

Rồi Thích Đề-hoàn Nhân, Chư Thiên Đao-lị, cùng Ban-giá-dực, hốt nhiên biến mất khỏi Pháp đường. Trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi cánh tay họ đến phía Bắc nước Ma-kiệt-đà, trong núi Tỳ-đà.

Bấy giờ Thế Tôn nhập hỏa diệm tam-muội, khiến cho cả núi Tỳ-đà đồng một màu lửa. Khi ấy, người trong nước thấy vậy, bảo nhau rằng:

“Núi Tỳ-đà này đồng một màu lửa. Phải chăng là do thần lực của Chư Thiên?”

Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân nói với Ban-giá-dực rằng:

“Đức Như Lai, Chí Chân, rất khó được gặp. Nhưng Ngài lại rũ lòng đi xuống chỗ thanh vắng này, lặng lẽ không tiếng động, làm bạn với muông thú. Chỗ này thường có các đại thiên thần thị vệ Thế Tôn. Ngươi hãy đi trước tấu đàn lưu ly để làm vui lòng Thế Tôn. Ta cùng chư Thiên sẽ đến sau.”

Đáp: “Kính vâng”.

Rồi ông cầm đàn lưu ly đi đến Phật trước. Cách Phật không xa, ông tấu đàn lưu ly, và hát lên bài kệ rằng:

Bạt-đà ơi, kính lễ phụ thân nàng.
Phụ thân nàng đẹp rực rỡ,
Sinh ra nàng cát tường
Mà tâm ta rất thương yêu.
Vốn do nhân duyên nhỏ,
Dục tâm sinh trong đó;
Càng ngày càng lớn thêm.
Như cúng dường La-hán.
Thích tử chuyên bốn thiền,
Thường ưa chốn thanh vắng,
Chánh ý cầu cam lồ;
Tâm niệm ta cũng vậy.
Đức Năng Nhân phát đạo tâm,
Tất muốn thành Chánh giác;
Như tôi nay cũng vậy,
Ước ao hội họp với người con gái ấy.
Tâm tôi đã đắm đuối,
Yêu thương không dứt được.
Muốn bỏ, không thể bỏ,
Như voi bị móc câu kềm chế.
Như nóng bức mà gặp gió mát;
Như khát mà gặp con suối lạnh;
Như người nhập Niết-bàn;
Như nước rưới tắt lửa;
Như bịnh, gặp lương y;
Đói, gặp thức ăn ngon,
No đủ, khoái lạc sanh;
Như La-hán an trú Pháp.
Như voi bị câu móc kềm chặt,
Mà vẫn chưa khứng phục,
Bươn chạy, khó chế ngự,
Buông lung chẳng chịu dừng.
Cũng như ao trong mát,
Mặt nước phủ đầy hoa;
Voi mệt, nóng, vào tắm,
Toàn thân cảm mát rượi.
Những gì trước, sau, tôi bố thí,
Cúng dường các La-hán;
Và phước báo tôi có trong đời;
Thảy mong được cùng nàng.
Nàng chết, tôi cùng chết;
Không nàng, sống làm gì?
Chẳng thà tôi chết đi,
Còn hơn sống không nàng.
Chúa tể trời Đao-lị,
Thích chúa, nay cho tôi ước nguyện.
Tôi đã ca ngợi người đủ lễ tiết.
Xin người suy xét kỹ.

Khi ấy, Thế Tôn xuất khỏi tam-muội, nói với Ban-giá-dực rằng:

“Hay lắm! Hay lắm, Ban-giá-dực! Ngươi đã có thể bằng âm thanh thanh tịnh hòa với đàn lưu ly mà tán thán Như Lai. Tiếng của đàn và giọng của ngươi không dài, không ngắn, buồn và thương uyển chuyển, làm rung động lòng người. Khúc đàn mà ngươi tấu hàm đủ các ý nghĩa. Nó nói đến sự trói buộc của dục, và cũng nói đến phạm hạnh, cũng nói đến Sa-môn, cũng nói đến Niết-bàn.”

Khi ấy Ban-giá-dực bạch Phật rằng:

“Con nhớ lại, thủa xưa khi Thế Tôn vừa mới thành Đạo dưới gốc cây A-du-ba-đà ni-câu-luật, bên dòng sông Ni-liên-thiền, thôn Uất-tỳ-la; lúc ấy có người con trai của Thiên đại tướng là Thi-hán-đà và con gái của Chấp nhạc Thiên vương đang cùng ở một chỗ, họ cùng ưa muôn nhau. Con khi ấy thấy được tâm tư họ, bèn làm một bài tụng. Bài tụng ấy nói đến sự trói buộc của dục; và cũng nói đến phạm hạnh, cũng nói Sa-môn, cũng nói Niết-bàn. Vị Thiên nữ kia khi nghe bài kệ của con, đưa mắt lên cười và nói với con rằng: ‘Ban-giá-dực, tôi chưa hề gặp Như Lai. Ở trên Pháp đường của trời Đao-lị tôi đã từng nghe Chư Thiên xưng tán Như Lai, có công đức như vậy, năng lực như vậy. Ông hằng có lòng thành tín, thân cận Như Lai. Nay tôi muốn cùng ông làm bạn.’ Thế Tôn, con sau khi nói chuyện với nàng một lần ấy, rồi không nói chuyện thêm lần nào nữa.”

Lúc bấy giờ Thích Đề-hoàn Nhân nghĩ như vầy: ‘Ban-giá-dực này đã làm vui lòng Thế Tôn rồi, nay ta hãy nghĩ đến người ấy”. Rồi Thiên đế Thích tức thì nghĩ đến người ấy. Lúc ấy Ban-giá-dực lại có ý nghĩ như vầy: “Thiên Đế Thích đang nghĩ đến ta”. Tức thì ông cầm cây đàn lưu ly đi đến chỗ Đế Thích. Đế Thích bảo rằng:

“Ngươi mang danh ta cùng ý của trời Đao-lị đến thăm hỏi Thế Tôn: ‘Đi đứng có nhẹ nhàng không? Lui tới có khỏe mạnh không?’”

Ban-giá-dực vâng lời chỉ giáo của Đế Thích, đi đến chỗ Thế Tôn, đầu mặt lễ chân Phật, rồi đứng sang một bên, bạch Thế Tôn rằng:

“Thích Đề-hoàn Nhân và Chư Thiên Đao-lị sai con đến thăm Thế Tôn, hỏi Ngài đi đứng có nhẹ nhàng không? Lui tới có khỏe mạnh không?”

Thế Tôn trả lời:

“Mong Đế Thích của ngươi và Chư Thiên Đao-lị thọ mạng lâu dài, khoái lạc, không bịnh. Sở dĩ như vậy là vì chư Thiên, người đời, A-tu-la, và các chúng sanh khác đều ham sống lâu, an lạc, không bịnh hoạn.”

Bấy giờ Đế Thích lại suy nghĩ: “Chúng ta nên đến lễ viếng Thế Tôn”. Tức thì ông cùng với Chư Thiên Đao-lị đi đến chỗ Phật, đầu mặt lễ chân Phật, rồi đứng sang một bên. Khi ấy, Đế Thích bạch Phật rằng:

“Không biết nay con có thể ngồi cách Thế Tôn bao xa?”

Phật bảo Đế Thích:

“Thiên chúng các ngươi nhiều. Nhưng ai gần Ta thì ngồi.”

Khi ấy, hang Nhân-đà-la mà Thế Tôn đang ở tự nhiên trở nên rộng rãi, không bị ngăn ngại. Bấy giờ Đế Thích cùng Chư Thiên Đao-lị và Ban-giá-dực đều lễ chân Phật, rồi ngồi sang một bên. Đế Thích bạch Phật:

“Một thời, Phật ở tại nhà một người Bà-la-môn ở nước Xá-vệ. Lúc bấy giờ Thế Tôn nhập hỏa diệm tam-muội. Con khi ấy nhân có chút việc, cỡi xe báu nghìn căm, đi đến chỗ Tỳ-lâu-lặc Thiên vương. Bay ngang không trung, trông thấy một Thiên nữ chắp tay đứng trước Thế Tôn. Con liền nói với Thiên nữ ấy rằng: ‘Khi Thế Tôn ra khỏi tam-muội, nàng hãy xưng tên ta mà thăm hỏi Thế Tôn, đi đứng có nhẹ nhàng không, lui tới có khỏe mạnh không?’ Không biết Thiên nữ ấy sau đó có chuyển đạt tâm tư ấy giùm con không?”

Phật nói:

“Ta có nhớ. Thiên nữ ấy sau đó có xưng tên ngươi mà thăm hỏi Ta. Ta ra khỏi thiền định mà còn nghe tiếng xe của ngươi.”

Đế Thích bạch Phật:

“Thủa xưa, nhân có chút duyên sự, con cùng Chư Thiên Đao-lị tập họp tại Pháp đường. Các vị thiên thần cố cựu khi ấy đều nói rằng: ‘Nếu Như Lai xuất hiện ở đời, thì Thiên chúng gia tăng, mà chúng A-tu-la giảm thiểu.’ Nay con chính tự thân gặp Thế Tôn, tự thân biết, tự thân chứng nghiệm, rằng Như Lai xuất hiện ở đời thì các Thiên chúng gia tăng, mà chúng A-tu-la giảm thiểu.

“Có Cù-di Thích nữ này, theo Thế Tôn tu hành phạm hạnh, thân hoại mạng chung, sanh lên cung trời Đao-lị, làm con của con. Chư thiên Đao-lị đều khen: ‘Cù-di con cả của trời có công đức lớn, có uy lực lớn.’

Lại có ba Tỳ-kheo khác theo Thế Tôn tịnh tu phạm hạnh, thân hoại mạng chung, sanh trong hàng các thần chấp nhạc thấp kém, hằng ngày đến để con sai khiến. Cù-di thấy vậy, làm bài kệ chọc tức rằng:

Ông là đệ tử Phật;
Khi tôi là tại gia,
Cúng dường ông cơm áo,
Lễ bái rất cung kính.
Các ông là những ai?
Tự thân được Phật dạy.
Lời dạy đấng Tịnh nhãn,
Mà ngươi không suy xét.
Ta xưa lễ kính ngươi,
Nghe Phật pháp vô thượng,
Sinh trời Tam Thập Tam,
Làm con trời Đế Thích.
Các ông sao không xét,
Công đức mà tôi có.
Trước vốn là thân gái,
Nay là con Đế Thích.
Trước vốn cùng các ông
Đồng tu nơi phạm hạnh;
Nay riêng sinh chỗ thấp,
Để cho tôi sai khiến.
Xưa ông hành vi xấu,
Nên nay chịu báo này.
Riêng sinh chỗ ti tiện,
Để cho ta sai khiến.
Sinh chỗ bất tịnh này,
Bị người khác xúc phạm.
Nghe vậy, hãy nhàm chán
Chỗ đáng nhàm tởm này.
Từ nay hãy siêng năng,
Chớ để làm tôi người.
Hai ông siêng tinh tấn,
Tư duy Pháp Như Lai.
Xả bỏ điều mê luyến,
Hãy quán, dục bất tịnh,
Dục trói, không chân thật,
Chỉ lừa dối thế gian.
Như voi bứt xiềng xích,
Siêu việt trời Đao-lị.
Đế Thích, trời Đao-lị,
Tập pháp trên giảng đường.
Kia với sức dũng mãnh,
Siêu việt trời Đao-lị.
Thích khen chưa từng có.
Chư thiên cũng thấy qua.
Đấy con nhà họ Thích,
Siêu việt trời Đao-lị.
Đã chán dục trói buộc;
Cù-di nói như vậy.
Nước Ma-kiệt có Phật,
Hiệu là Thích-ca Văn.
Người kia vốn thất ý;
Nay phục hồi chánh niệm.
Một trong số ba người,
Vẫn làm thần Chấp nhạc.
Hai người thấy Ðạo đế,
Siêu việt trời Đao-lị.
Pháp Thế Tôn đã dạy,
Đệ tử không hoài nghi.
Cũng đồng thời nghe Pháp;
Hai người hơn người kia.
Tự mình thấy thù thắng,
Đều sinh trời Quang Âm.
Con quan sát họ rồi,
Nên nay đến chỗ Phật.

Đế Thích bạch Phật:

“Kính mong Thế Tôn bỏ chút thời gian, giải quyết cho con một điều nghi ngờ.”

Phật nói:

“Ngươi cứ hỏi, Ta sẽ giải thích cho từng điều một.”

Bấy giờ Đế Thích liền bạch Phật rằng:

“Chư Thiên, người thế gian, Càn-thát-bà, A-tu-la cùng các chúng sanh khác, tất cả tương ưng với kết phược gì mà cho đến thù địch nhau, dao gậy nhắm vào nhau?”

Phật nói với Đế Thích:

“Sự phát sanh của oán kết đều do tham lam, tật đố. Vì vậy, chư Thiên, người thế gian, cùng các chúng sanh khác dùng dao gậy nhắm vào nhau.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn. Oán kết sanh do bởi tham lam, tật đố; khiến cho chư Thiên, người đời, A-tu-la và các chúng sanh khác, sử dụng dao gậy đối với nhau. Con nay nghe lời Phật dạy, lưới nghi đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu sự phát sanh của tham lam và tật đố, do đâu mà chúng khởi lên; do bởi nhân duyên gì; cái gì làm nguyên thủ; từ cái gì mà có, do cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Sự phát sanh của tham lam, tật đố, tất cả đều do bởi yêu và ghét; yêu ghét là nhân; yêu ghét là nguyên thủ; từ đó mà có, từ đó mà không.”

Bấy giờ, Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn. Tham lam, tật đố phát sanh do bởi yêu ghét; yêu ghét là nhân; yêu ghét làm duyên; yêu ghét làm nguyên thủ; từ đó mà có, từ đó mà không. Con nay nghe lời Phật dạy, mê hoặc đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu yêu ghét do dâu mà sanh; do bởi nhân gì, duyên gì; cái gì làm nguyên thủ; từ cái gì mà có, do cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Yêu ghét phát sanh ở nơi dục; do nhân là dục, do duyên là dục; dục là nguyên thủ, từ đó mà có; không cái này thì nó không.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, yêu ghét phát sanh ở nơi dục; do nhân là dục, do duyên là dục; dục là nguyên thủ, từ đó mà có; không cái này thì nó cũng không. Con nay nghe lời Phật dạy, mê hoặc đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu dục này do dâu mà sanh; do bởi nhân gì, duyên gì; cái gì làm nguyên thủ, do cái gì mà có, do cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Ái do tầm sanh; do nhân là tầm, duyên là tầm; tầm làm nguyên thủ, từ đó mà có; cái đó không thì nó không.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, ái do tầm sanh; do nhân là tầm, do duyên là tầm; tầm là nguyên thủ, từ đó mà có; không cái này thì nó không. Con nay nghe lời Phật dạy, mê hoặc đã được dứt bỏ, không còn nghi ngờ nữa. Nhưng con không hiểu tầm do đâu mà sanh; do bởi nhân gì, duyên gì; cái gì làm nguyên thủ, do cái gì mà có, do cái gì mà không?”

Phật bảo Đế Thích:

“Tầm phát sanh do nơi điệu hý; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó mà có, cái đó không thì không.

“Này Đế Thích, nếu không có điệu hý thì không có tầm. Không có tầm thì không có dục. Không có dục thì không có yêu ghét. Không có yêu ghét thì không có tham lam, tật đố. Nếu không có tham lam, tật đó thì tất cả chúng sanh không tàn hại lẫn nhau.

“Này Đế Thích, chỉ duyên điệu hý làm gốc; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó có tầm. Từ tầm có dục. Từ dục có yêu ghét. Từ yêu ghét có tham lam, tật đố. Do tham lam, tật đố mà chúng sanh tàn hại lẫn nhau.”

Đế Thích bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, do điệu hý mà có tầm; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó có tầm. Từ tầm có dục. Từ dục có yêu ghét. Từ yêu ghét có tham lam, tật đố. Do tham lam, tật đố, chúng sanh tàn hại lẫn nhau. Nếu vốn không có điệu hý thì không có tầm. Không có tầm thì không có dục. Không có dục thì không có yêu ghét. Không có yêu ghét thì không có tham lam tật đố. Nếu không có tham lam tật đố thì tất cả chúng sanh không tàn hại lẫn nhau. Nhưng tầm do điệu hý sanh; nhân điệu hý, duyên điệu hý; điệu hý làm nguyên thủ, từ đó có tầm. Từ tầm có dục. Từ dục có yêu ghét. Từ yêu ghét có tham lam, tật đố. Do tham lam, tật đố, chúng sanh tàn hại lẫn nhau. Con nay nghe những điều Phật dạy, mê hoặc đã trừ, không còn nghi ngờ gì nữa.”

Rồi Đế Thích bạch Phật:

“Hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên con đường diệt trừ điệu hý chăng? Hay không ở trên con đường diệt trừ điệu hý?”

Phật nói:

“Không phải hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên con đường diệt trừ điệu hý. Sở dĩ như vậy, này Đế Thích, vì thế gian có nhiều chủng loại giới khác nhau. Mỗi chúng sanh y trên giới của mình, ôm giữ chặt cứng, không thể dứt bỏ; cho rằng điều của mình là thật, ngoài ra là dối. Vì vậy, Đế Thích, không phải hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên con đường diệt trừ điệu hý.”

Đế Thích liền bạch Phật:

“Thật vậy, Thế Tôn, thế gian có nhiều chủng loại giới khác nhau. Mỗi chúng sanh y trên giới của mình, ôm giữ chặt cứng, không thể dứt bỏ; cho rằng điều của mình là thật, ngoài ra là dối. Vì vậy, không phải hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn đều ở trên con đường diệt trừ điệu hý. Con nay nghe những điều Phật dạy, mê hoặc đã trừ, không còn nghi ngờ gì nữa.”

Đế Thích lại bạch Phật:

“Trong chừng mực nào là con đường diệt trừ điệu hý?”

Phật bảo Đế Thích:

“Điệu hý có ba; một là miệng, hai là tầm, ba là cầu. Sau khi xả bỏ nhừng lời nói nào do miệng người nói mà hại mình, hại người, hại cả hai; và nói những gì không hại mình, không hại người, không hại cả hai; Tỳ kheo biết nói đúng thời, đúng như những điều được nói, chuyên niệm không tán loạn. Sau khi xả bỏ những điều được tưởng mà hại mình, hại người, hại cả hai; với những gì được tưởng mà không hại mình, không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết thời, đúng như những điều được tưởng, chuyên niệm không tán loạn. Đế Thích, cầu cũng hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ cầu ấy, đúng những gì được tỳm cầu, không hại mình, không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết thời đúng như những gì được tỳm cầu chuyên niệm không tán loạn.”

Bấy giờ, Đế Thích bạch Phật:

“Con nghe những điều Phật dạy, không còn hồ nghi nữa.”

Lại hỏi:

“Trong chừng mực nào thì gọi là xả tâm của Hiền Thánh?”

Phật nói với Đế Thích:

“Xả tâm có ba: một là hỷ thân, hai là ưu thân, ba là xả thân. Đế Thích; hỷ thân nào mà hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ hỷ ấy, như điều được hoan hỷ, không hại mình, không hại người, không hại cả hai; Tỳ-kheo biết đúng thời, chuyên niệm không tán loạn, liền được gọi là thọ giới cụ túc. Đế Thích, ưu thân nào mà hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ ưu ấy, như điều ưu tư, không hại mình, không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết đúng thời, chuyên niệm không tán loạn, liền được gọi là thọ giới cụ túc. Lại nữa, Đế Thích, xả thân nào mà hại mình, hại người, hại cả hai; sau khi xả bỏ xả thân ấy, như điều được xả, không hại mình, không hại người, không hại cả hai, Tỳ-kheo biết đúng thời, chuyên niệm không tán loạn, liền được gọi là thọ giới cụ túc.”

Đế Thích bạch Phật:

“Con nghe những điều Phật dạy, không còn hồ nghi nữa.”

Lại bạch Phật:

“Trong chừng mực nào thì được gọi là sự đầy đủ các căn của bậc Hiền Thánh?”

Phật bảo Đế Thích:

“Con mắt biết sắc, Ta nói có hai: đáng thân cận và không đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm ý biết pháp, Ta nói có hai: đáng thân cận và không đáng thân cận.”

Đế Thích bạch Phật:

“Thế Tôn, Như Lai nói vắn tắt mà không phân biệt rộng rãi. Theo chỗ hiểu biết đầy đủ của con thì như thế này: ‘Mắt biết sắc, Ta nói có hai: đáng thân cận và không đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý biết pháp, Ta nói có hai: đáng thân cận và không đáng thân cận. Thế Tôn, như con mắt quán sát sắc, mà pháp thiện không tổn giảm, pháp bất thiện tăng. Mắt thấy sắc như thế, Ta nói không đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý biết pháp, mà pháp thiện tổn giảm, pháp bất thiện tăng trưởng, Ta nói không đáng thân cận. Như mắt biết sắc mà pháp thiện tăng trưởng, pháp bất thiện giảm; sự biết sắc của mắt như vậy, Ta nói đáng thân cận. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý biết pháp, mà pháp thiện tăng trưởng, pháp bất thiện tổn giảm, Ta nói đáng thân cận’.”

Phật bảo Đế Thích:

“Lành thay, lành thay, đó gọi là sự đầy đủ các căn của Hiền Thánh.”

Đế Thích bạch Phật:

“Con nghe những điều Phật nói, không còn hồ nghi nữa.’

Lại bạch Phật:

“Trong chừng mực nào Tỳ-kheo được nói là cứu cánh, cứu cánh phạm hạnh, cứu cánh an ổn, cứu cánh vô dư?”

Phật bảo Đế Thích:

“Thân bị khổ bởi ái đã diệt tận, là cứu cánh, cứu cánh phạm hạnh, cứu cánh an ổn, cứu cánh vô dư.”

Đế Thích bạch Phật:

“Những mối hoài nghi mà con ôm ấp lâu dài nay đã được Như Lai mở bày, không còn gì nghi ngờ nữa.”

Phật nói với Đế Thích:

“Trước đây ngươi có bao giời đi đến các Sa-môn, Bà-la-môn hỏi ý nghĩa này chưa?”

Đế Thích bạch Phật:

“Con nhớ lại, thủa xưa, con đã từng đến Sa-môn, Bà-la-môn để hỏi nghĩa này. Xưa, có một thời, chúng con tập họp tại giảng đường, cùng các Thiên chúng bàn luận: ‘Như Lai sẽ ra xuất hiện ở đời chăng? Chưa xuất hiện ở đời chăng?’ Rồi chúng con cùng suy tỳm, không thấy có Như Lai xuất hiện ở đời. Mỗi vị trở về cung điện của mình, hưởng thụ ngũ dục. Thế Tôn, về sau, con lại thấy các đại thiên thần sau khi tự thỏa mãn với ngũ dục, dần dần từng vị mạng chung. Lúc ấy, bạch Thế Tôn, con rất kinh sợ, lông tóc dựng đứng. Khi gặp các Sa-môn, Bà-la-môn sống nơi thanh vắng, lìa bỏ gia đình, lìa bỏ dục lạc, con bèn tỳm đến hỏi họ rằng: ‘Thế nào là cứu cánh?’ Con hỏi ý nghĩa ấy, nhưng họ không thể trả lời. Đã không thể trả lời, họ hỏi ngược lại con: ‘Ông là ai?’ Con liền đáp: ‘Tôi là Thích Đề-hoàn Nhân.’ Kia lại hỏi: ‘Ông là Thích nào?’Con đáp: ‘Tôi là Thiên đế Thích. Trong lòng có mối nghi nên đến hỏi.’ Rồi con và vị ấy theo chỗ thấy biết của mình cùng giải thích ý nghĩa. Vị kia nghe con nói, lại nhận làm đệ tử của con. Nay con là đệ tử Phật, chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo, không còn đọa cõi dữ; tái sanh tối đa bảy lần tất thành đạo quả. Cúi mong Thế Tôn thọ ký con là Tư-đà-hàm.”

Nói xong, Đế Thích lại làm bài tụng:

Do kia nhiễm uế tưởng,
Khiến con sanh nghi ngờ.
Cùng chư Thiên, lâu dài
Suy tỳm đến Như Lai.
Gặp những người xuất gia
Thường ở nơi thanh vắng,
Tưởng là Phật Thế Tôn,
Con đến cúi đầu lễ.
Con đến và hỏi họ
‘Thế nào là cứu cánh?’
Hỏi, nhưng không thể đáp,
Dấu đạo đi về đâu.
Ngày nay đấng Vô Đẳng,
Mà con đợi từ lâu,
Đã quán sát, đã hành,
Tâm đã chánh tư duy.
Đấng Tịnh Nhãn đã biết
Sở hành của tâm con
Và nghiệp đã tu lâu dài,
Cúi mong thọ ký con.
Quy mạng đấng Chí Tôn,
Đấng siêu việt tam giới,
Đã bứt gai ân ái.
Kính lễ đấng Nhật quang.

Phật bảo Đế Thích:

“Ngươi có nhớ trước đây có khi nào ngươi có hỷ lạc, cảm nghiệm lạc chăng?”

Đế Thích đáp:

“Đúng vậy, Thế Tôn. Con nhớ hỷ lạc, cảm nghiệm lạc mà con có trước đây. Thế Tôn, xưa có lần con đánh nhau với A-tu-la. Khi đó con chiến thắng, A-tu-la bại trận. Con trở về với sự hoan hỷ, cảm nghiệm lạc. Nhưng hoan hỷ ấy, cảm nghiệm lạc ấy duy chỉ là hỷ lạc của dao gậy uế ác, là hỷ lạc của đấu tranh. Nay hỷ lạc, cảm nghiệm lạc mà con có được ở nơi Phật không phải là hỷ lạc của dao gậy, của đấu tranh.”

Phật hỏi Đế Thích:

“Hỷ lạc, cảm nghiệm lạc mà ngươi có hiện nay, trong đó muốn tỳm cầu những kết quả công đức gì?”

Bấy giờ, Đế Thích bạch Phật:

“Con ở trong hỷ lạc, cảm nghiệm lạc, muốn tỳm cầu năm kết quả công đức. Những gì là năm? Rồi Đế Thích liền đọc bài kệ:

Nếu sau này con chết,
Xả bỏ tuổi thọ trời,
Đầu thai không lo lắng,
Khiến tâm con hoan hỷ.
Phật độ người chưa độ;
Hay nói đạo chơn chánh;
Ở trong pháp chánh giác,
Con cần tu phạm hạnh.
Sống với thân trí tuệ,
Tâm tự thấy chơn đế;
Chứng đạt điều cần chứng,
Do thế sẽ giải thoát.
Nhưng phải siêng tu hành,
Tu tập chơn trí Phật.
Dù chưa chứng đạo quả;
Công đức vẫn hơn trời.
Các cõi trời thần diệu,
A-ca-ni, vân vân;
Cho đến thân cuối cùng,
Con sẽ sanh nơi ấy.
Nay con ở nơi này,
Được thân trời thanh tịnh;
Lại được tuổi thọ tăng;
Tịnh Nhãn, con tự biết.

Nói bài kệ xong, Đế Thích bạch Phật:

“Con ở trong hỷ lạc, cảm nghiệm lạc, mà được năm kết quả công đức như vậy.”

Bấy giờ Đế Thích nói với Chư Thiên Đao-lị:

“Các ngươi ở trên trời Đao-lị đã cung kính hành lễ trước Phạm Đồng tử. Nay trước Phật lại cũng hành lễ cung kính như vậy, há không tốt đẹp sao?”

Nói xong, phút chốc Phạm Đồng tử bỗng xuất hiện giữa hư không, đứng bên trên các Thiên chúng, hướng về phía Đế Thích mà đọc bài kệ rằng:

Thiên vương hành thanh tịnh,
Nhiều lợi ích chúng sanh;
Ma-kiệt, chúa Đế Thích,
Hỏi Như Lai ý nghĩa.

Bấy giờ, Phạm Đồng tử sau khi nói kệ, bỗng nhiên biến mất. Khi ấy Đế Thích rời chỗ ngồi đứng dậy, lễ dưới chân Thế Tôn, đi quanh Phật ba vòng, rồi lui về. Chư thiên Đao-lị cùng Ban-giá-dực cũng lễ dưới chân Phật rồi lui về.

Thiên đế Thích đi trước một đỗi, quay lại nói với Ban-giá-dực:

“Lành thay, lành thay! Ngươi đã đi trước đến gảy đàn trước Phật cho vui vẻ, sau đó ta mới cùng Chư Thiên Đao-lị đến sau. Ta nay bổ ngươi vào địa vị của cha ngươi, làm thượng thủ trong các Càn-thát-bà, và sẽ gả Bạt-đà con gái của vua Càn-thát-bà cho ngươi làm vợ.”

Khi Thế Tôn nói pháp này, tám vạn bốn nghìn Chư Thiên xa lìa trần cấu, con mắt Chánh pháp phát sanh đối với các pháp.

Bấy giờ Thích Đề-hoàn Nhân, Chư Thiên Đao-lị và Ban-giá-dực sau khi nghe những điều Phật dạy hoan hỷ phụng hành.

SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying north of the village of Āmbara of Magadha in the Indrasāla cave on Mount Vaidehaka.

Lord Śakra Visits the Buddha

SC 2It was then that Śakra the Lord of Gods had a wonderful thought to come and see the Buddha: “Now, I will go to the Bhagavān!”

SC 3When the Trāyastriṃśa gods heard that Śakra the Lord of Gods had a wonderful thought to visit the Buddha, they immediately went to Lord Śakra and said, “Excellent, Lord Śakra! You’ve had a wonderful thought to visit the Tathāgata. We’d also like to go with you to visit the Bhagavān.”

SC 4Śakra the Lord of Gods then told the gandharva Pañcaśikha, “Now, I’m going to visit the Bhagavān. You can come with me and these Trāyastriṃśa gods to visit the Buddha.”

SC 5Pañcaśikha replied, “Very well.” Then Pañcaśikha took his cymophane lute and strummed it at the front of that assembly of Trāyastriṃśa gods as an offering.

SC 6Śakra the Lord of Gods, the Trāyastriṃśa gods, and Pañcaśikha then suddenly disappeared from up in the Dharma [Meeting] Hall. In the time it takes a strong man to flex his arm, they arrived on Mount Vaidehaka in the north of Magadha.

SC 7At the time, the Bhagavān had entered the samādhi of blazing fire, and Mount Vaidehaka looked like one giant flame. The people in the countryside saw its appearance and said, “Mount Vaidehaka looks like one giant flame. Is this due to the power of gods that are arriving?”

SC 8Śakra the Lord of Gods told Pañcaśikha, “The Tathāgata, the Arhat, is so hard to see, but we can go down to this place of seclusion that’s quiet without voices, where the animals gather. There, the Bhagavān is constantly attended to by great spirits and gods. You can take the lead and play music with your cymophane lute to delight the Bhagavān. I and the gods will be right behind you!”

SC 9Pañcaśikha replied, “Very well.” He did as he was instructed, going first to visit the Bhagavān with his cymophane lute in hand. When he was not far away from the Buddha, he played his lute and sang these lyrics:

“Bhadrā, I bow to your father;
Your father is so dignified!
I’m so lucky you were born,
My heart desires you so much!

For some reason in the past,
The desire to be born here arose in you.
It developed and grew larger,
Like an offering to an arhat!

The Śākyan son focused on four dhyānas,
Always happy living in seclusion.
He pursued immortality with the right attitude;
My thoughts are focused in the same way!

Śākyamuni set his heart on enlightenment,
Sure he’d achieve correct awakening.
Now, if I were to pursue that woman,
I’d be sure to join with her, too!

My heart is stained by attachment;
I haven’t renounced the love of beauty.
I’d like to renounce it, but I can’t,
I’m like an elephant led by a hook.

It’s like a cool wind when it’s hot,
Like finding a cool spring when thirsty,
Like someone choosing Nirvāṇa,
Or like water dousing a fire.

It’s like someone sick finding a doctor
Or a starving person getting a fine meal.
They’re filled with happiness
Like an arhat enjoying the Dharma.

It’s like an elephant that’s hooked deeply
But still refuses to submit.
Charging around and hard to control,
The reckless don’t stop themselves.

It’s like a refreshing lake
Covered by assorted water lilies.
Hot and tired elephants bathe there,
Cooling off their whole bodies.

I’ll give gifts, one after another,
As support for the arhats.
This world’s rewards for such merit
Will all be given as gifts to her.

When you die, I’ll die with you.
How could I live on with you gone?
I would rather die myself;
It’s impossible to exist without you.

Lord of the Trāyastriṃśa Heaven!
Śakra, grant me my wish now!
You’ve an honorable character;
You’ll consider it well.”

SC 10The Bhagavān then roused from his samādhi and told Pañcaśikha, “Good, Pañcaśikha, good! You’re able to praise the Tathāgata with your clear voice and harmonious cymophane lute. The sound of both your lute and voice are neither long or short. Their compassion and gracefulness moves people’s hearts. Your song is replete with many meanings and explains the bonds of desire, the religious life, the ascetic, and Nirvāṇa!”

SC 11Pañcaśikha then said to the Buddha, “I remember when the Bhagavān became a Buddha sitting beneath the Ajapāla Nigrodha tree on the bank of the Nairañjanā River in Uruvilvā. The great god general’s son Sikhaddi and the gandharva king’s daughter had a rendezvous just to enjoy themselves. I saw the way they were feeling at the time and composed this song. The lyrics explain the bond of desire, and they explain the religious life, the ascetic, and Nirvāṇa.

SC 12“After she heard my song, the goddess raised her eyes, smiled, and said to me, ‘Pañcaśikha, I’ve never seen a Tathāgata, but I heard the other gods in the Trāyastriṃśa Dharma Meeting Hall praising the virtues and abilities possessed by the Tathāgata. You’ve always been faithful and close to the Tathāgata. I think I’d like to be friends with you.’ Bhagavān, after speaking with her that one time, I never spoke with her again.”

SC 13Śakra the Lord of Gods then had this thought, “Now that Pañcaśikha has finished playing his music, I’d better keep him in mind.” Lord Śakra then remembered him.

SC 14Pañcaśikha again thought, “Now Lord Śakra will remember me!” He then took his cymophane lute and went to Lord Śakra.

SC 15Lord Śakra told him, “Praise the intent of the Trāyastriṃśa gods in my name. Go exchange these greetings with the Bhagavān, ‘Has your daily life been easy? Are you in good health?’”

SC 16Pañcaśikha accepted Lord Śakra’s instructions and went to the Bhagavān. He bowed his head at his feet and stood to one side. He said to the Bhagavān, “Śakra the Lord of Gods and the Trāyastriṃśa gods have sent me to exchange greetings with the Bhagavān: ‘Has your daily life been easy? Are you in good health?’”

The Bhagavān replied, “May you, Lord Śakra, and the Trāyastriṃśa gods have long, happy, and untroubled lives. Why is that? The hosts of gods, worldly people, and asuras are all cherish their life spans, happiness, and lack of trouble.”

SC 17Lord Śakra again thought, “We ought to approach the Bhagavān and bow to him.” He then went to the Bhagavān with the Trāyastriṃśa gods. They bowed at the Buddha’s feet and withdrew to stand to one side. Lord Śakra then said to the Buddha, “Don’t mind us, Bhagavān. Should we sit nearby or at a distance?”

The Buddha told Lord Śakra, “Your host of gods is large, but they can sit nearby.”

SC 18The Bhagavān then made the Indrasāla Cave enlarge itself so that none of them were obstructed by it. Lord Śakra, the Trāyastriṃśa gods, and Pañcaśikha all bowed at the Buddha’s feet and sat to one side.

The Story of Gopaka and the Disciples

SC 19Lord Śakra said to the Buddha, “One time, the Buddha was staying at a priest’s residence in Śrāvastī. At the time, the Bhagavān had entered the samādhi of blazing fire. For some reason, I was riding my thousand-spoked treasure chariot to visit Virūḍhaka. As I went by in the sky, I saw a goddess standing with her palms together in front of the Bhagavān. I immediately said to that goddess, ‘If the Bhagavān rouses from samādhi, you should exchange these greetings with the Bhagavān in my name: “Has your daily life been easy? Are you in good health?”’ I wondered later if she had conveyed this thought for me. Bhagavān, do you recall if she did?”

SC 20The Buddha said, “I do remember it. That goddess immediately put the question to me with her goddess’s voice, and I roused from samādhi. It was like the sound of a woman’s chariot.”

SC 21Lord Śakra said to the Buddha, “In the past, I held a meeting for some reason with the Trāyastriṃśa gods in the Dharma [Meeting] Hall. Those gods back then had said, ‘If a Tathāgata arises in the world, the host of gods will increase and the host of asuras will diminish!’ Now that I see the Bhagavān in person, I personally see and know it myself. I’ve realized it myself: ‘The Tathāgata, the Arhat, has arisen in the world, and the host of gods are increasing, and the host of asuras are diminishing!’

SC 22“Here, there was the Śākyan woman Gopikā who had purely cultivated the Bhagavān’s religious life. She was born in the Trāyastriṃśa Heaven’s palace as my son after her body broke up and her life ended. The Trāyastriṃśa gods all praised him, ‘The great godling Gopaka has great virtue and majesty!’

SC 23“There were another three monks who had purely cultivated the Bhagavān’s religious life. They were born as inferior gandharva spirits after their bodies broke up and their lives ended. Every day, they came to serve us as messengers. When Gopaka saw them, he harassed them with these verses:

“‘Were you disciples of the Buddha
When I was living at home in the past?
I gave offerings of clothing and food,
Bowing, venerating, and paying respect.

What were your human names when you
Personally received the Buddha’s teaching?
Those teachings were of pure vision,
But there’s something you didn’t observe.

In the past, I paid respects to you
And heard the higher Dharma from the Buddha.
When born in the Trāyastriṃśa Heaven,
I became Lord Śakra’s son.

What didn’t you observe?
The virtues that I had possessed.
Formerly of a woman’s body,
Now I’m Lord Śakra’s son.

All of you were together in the past,
Cultivating the same religious life.
Now, you are alone in inferior places,
Serving all of us here as messengers.

In the past, you hid bad conduct,
So now you’ve gotten this reward.
You are alone in inferior places,
Serving all of us here as messengers.

You’re born in this impure place,
That for others is an insult.
Hearing that will trouble you,
For this place of yours is troublesome.

If you’re diligent from now on,
You won’t become servants again!’
Two of them diligently made effort,
Thinking of the Tathāgata’s Dharma.

Discarding their attachments,
They observed: ‘Desire is impure conduct.
The bond of desire isn’t real;
It tricks the people of the world.’

Like elephants free of leg bonds,
They leapt to the Trāyastriṃśa Heaven
While Śakra and the Trāyastriṃśa gods
Gathered up in the Dharma Meeting Hall.

They were courageous and strong,
Leaping to the Trāyastriṃśa Heaven.
Śakra lauded them as never before,
And the gods also saw them pass away:

‘These are the Śākya disciples
Who leapt to the Trāyastriṃśa Heaven!
They tired of being fettered by desire.’
[Gopaka] spoke these words:

‘There’s a Buddha in Magadha
Whose name is Śākyamuni.
Those disciples were disappointing,
But later regained their mindfulness.

One person out of these three
Therefore became a gandharva.
The other two saw the truth of the path
And leapt to the Trāyastriṃśa Heaven.

The Dharma the Bhagavān teaches
Isn’t doubted by these disciples.
They heard the same Dharma together,
But two of them were better than one.

Their vision being much better,
They were born as Ābhāsvara gods.
When I observed them,
They were going to the Buddha.’”

The Origin of Enmity and Conflict

SC 24Lord Śakra said to the Buddha, “If you have a moment, I would like to clarify a doubt of mine.”

The Buddha said, “Go ahead and ask your questions. I will explain them for you, one by one.”

SC 25Lord Śakra then asked the Buddha, “What bonds do gods, worldly men, gandharvas, asuras, and other sentient beings all associate with that they become enemies and take up arms against each other?”

The Buddha told Śakra, “The arising of the bond of enmity has its origin in greed and jealousy. Therefore, it leads gods, worldly people, asuras, and other sentient beings to take up arms against one another.”

SC 26Lord Śakra then said to the Buddha, “Indeed, it is, Bhagavān! The arising of the bond of enmity has its origin in greed and jealousy. Therefore, it leads gods, worldly people, asuras, and other sentient beings to take up arms against one another. Now that I’ve heard the Buddha’s explanation, a snare of doubt has been removed. I won’t wonder about it anymore.

SC 27“But I don’t understand the arising of this greed and jealousy. Where do they come from? What are their causes and conditions? What’s their source? From what do they come to exist? From what do they cease to exist?”

The Buddha told Lord Śakra, “The arising of greed and jealousy have their origin in love and hate. Love and hate are their causes and conditions. Love and hate are their source. From them, they come to exist. In their absence, they cease to exist.”

SC 28Lord Śakra then said to the Buddha, “Indeed, it is, Bhagavān! The arising of greed and jealousy have their origin in love and hate. Love and hate are their causes and conditions. Love and hate are their source. From them, they come to exist. In their absence, they cease to exist. Now that I’ve heard the Buddha’s explanation, my confusion is completely removed. I won’t wonder about it anymore.

SC 29“But I don’t understand the arising of love and hate. What are their causes and conditions? What is their source? From what do they come to exist? From what do they cease to exist?”

The Buddha told Lord Śakra, “The arising of love and hate has its origin in desire. Desire is their cause and condition. Desire is their source. From this, they come to exist. In its absence, they cease to exist.”

SC 30Lord Śakra then said to the Buddha, “Indeed, it is, Bhagavān! The arising of love and hate has its origin in desire. Desire is their cause and condition. Desire is their source. From this, they come to exist. In its absence, they cease to exist. Now that I’ve heard the Buddha’s explanation, my confusion is completely removed. I won’t wonder about it anymore.

SC 31“But I don’t understand the arising of desire. What are its causes and conditions? What is its source? From what does it come to exist? From what does it cease to exist?”

The Buddha told Lord Śakra, “Craving arises from conception. Conception is its cause and condition. Conception is its source. From this, it comes to exist. In its absence, it ceases to exist.”

SC 32Lord Śakra then said to the Buddha, “Indeed, it is, Bhagavān! Craving arises from conception. Conception is its cause and condition. Conception is its source. From this, it comes to exist. In its absence, it ceases to exist. Now that I’ve heard the Buddha’s explanation[, my confusion is completely removed.] I won’t wonder about it anymore.

SC 33“But I don’t understand the arising of conception. What is its cause and condition? What it its source? From what does it come to exist? From what does it cease to exist?”

SC 34The Buddha told Lord Śakra, “The conception that gives rise to it has its origin in error. Error is its cause and condition. Error is its source. From this, it comes to exist. In its absence, it ceases to exist.

SC 35“Śakra, if there’s no error, then there’s no conception. Without conception, there’s no desire. Without desire, there’s no love or hate. Without love or hate, there’s no greed or jealousy. If there’s no greed and jealousy, then sentient beings wouldn’t hurt each other.

SC 36“Śakra, it’s only the condition of error that’s the root of this. Error is its cause and condition. Error is its source. From this, there is conception. From conception, there is desire. From desire, there is love and hate. From love and hate, there is greed and jealousy. Because of greed and jealousy, sentient beings are led to hurt each other.”

SC 37Lord Śakra then said to the Buddha, “Indeed, it is, Bhagavān! Error is the origin of conception. Error is its cause and condition. Error is its source. From this, there is conception. Error is the origin of its existence. In the absence of error, it ceases to exist.

SC 38“If there were no error in the first place, then there wouldn’t be conception. Without conception, there wouldn’t be desire. Without desire, there wouldn’t be love and hate. Without love and hate, there wouldn’t be greed and jealousy. If there were no greed and jealousy, then sentient beings wouldn’t hurt each other.

SC 39“It’s only because of error that conception arises. Error is its cause and condition. Error is its source. From this, there is conception. From conception, there is desire. From desire, there is love and hate. From love and hate, there is greed and jealousy. It’s because of greed and jealousy that all sentient beings are led to hurt each other. Now that I’ve heard the Buddha’s explanation, my confusion is completely removed. I won’t wonder about it anymore.”

The Nature of Error

SC 40Lord Śakra again asked the Buddha, “Do all the ascetics and priests on the path to cessation completely eliminate error, or is error not eliminated on the path to cessation?”

The Buddha addressed Lord Śakra, “Not all the ascetics and the priests on the path of cessation completely eliminate error. Why is this? Lord Śakra, the world has a variety of realms, and sentient beings depend on their own realms, firmly defending them. They aren’t able to abandon them. They say, ‘Mine is true; the rest is false.’ Therefore, Lord Śakra, not all the ascetics and priests on the path to cessation entirely eliminate error.”

SC 41Lord Śakra then said to the Buddha, “Indeed, it is, Bhagavān! The world has a variety of sentient beings, and each depends on their own realm, firmly defending it. They aren’t able to abandon them. They say, ‘Mine is true; the rest is false.’ Therefore, not all the ascetics and priests on the path to cessation entirely eliminate error. Hearing the Buddha’s words, my confusion is completely eliminated. I won’t wonder about it anymore.”

SC 42Lord Śakra again asked the Buddha, “How many kinds of error are there on the path to cessation?”

SC 43The Buddha told Lord Śakra, “There are three kinds of error: First is speech, second are concepts, and third are pursuits. Speech is words that harm oneself, harm others, and harm both oneself and others. When these words are abandoned, one’s words don’t harm oneself, don’t harm others, and don’t harm both oneself and others. When that’s known, a monk’s words are such that he focuses his attention and isn’t distracted.

SC 44[Some] concepts also harm oneself, harm others, and harm both oneself and others. Abandoning these concepts, one’s conception is such that it doesn’t harm oneself, don’t harm others, and don’t harm oneself and others. When he knows this, the monk’s conception is such that he focuses his attention and isn’t distracted.

SC 45“Lord Śakra, pursuits also harm oneself, harm others, and harm both oneself and others. Abandoning these pursuits, one’s pursuits are such that they don’t harm oneself, don’t harm others, and don’t harm both oneself and others. When he knows this, the monk’s pursuits are such that he focuses his attention and isn’t distracted.”

SC 46Śakra the Lord of Gods then said, “Having heard the Buddha’s explanation, I won’t wonder about this anymore.”

Noble Detachment

SC 47He also asked the Buddha, “How many kinds of noble detachment are there?”

SC 48The Buddha addressed Lord Śakra, “There are three kinds of detachment. One is the body of joy, second is the body of sorrow, and third is the body of equanimity. Lord Śakra, that body of joy harms oneself, harms others, and harms both oneself and others. After becoming detached from this joy, such joy as that doesn’t harm oneself, doesn’t harm others, and doesn’t harm both oneself and others. When he knows this, the monk focuses his attention and doesn’t lose it. That’s called accepting the complete precepts.

SC 49“Lord Śakra, that body of sorrow harms oneself, harms others, and harms both oneself and others. After becoming detached from this sorrow, such sorrow as that doesn’t harm oneself, doesn’t harm others, and doesn’t harm oneself and others. When he knows this, the monk focuses his attention and doesn’t lose it. That’s called accepting the complete precepts.

SC 50“Furthermore, Lord Śakra, that body of equanimity harms oneself, harms others, and harms both oneself and others. After becoming detached from this equanimity, such equanimity as that doesn’t harm oneself, doesn’t harm others, and doesn’t harm both oneself and others. When he knows this, the monk focuses his attention and doesn’t lose it. That’s called accepting the complete precepts.”

SC 51Lord Śakra said to the Buddha, “Having heard the Buddha’s explanation, I won’t wonder about this anymore.”

Perfection of the Sense Faculties

SC 52He also asked the Buddha, “How many things are called ‘the noble Vinaya’s perfection of the faculties’?”

SC 53The Buddha told Lord Śakra, “The eye perceives form, which I say are of two kinds: approachable and unapproachable. The ear … sounds … nose … odors … tongue … flavors … body … touches … mind … notions, which I say are of two kinds: approachable and unapproachable.”

SC 54Lord Śakra said to the Buddha, “Bhagavān, without a detailed discernment of this concise statement by the Tathāgata, I don’t fully understand, ‘The eye perceives form, which I say are of two kinds: approachable and unapproachable. The ear … sounds … nose … odors … tongue … flavors … body … touches … mind … notions, which I say are of two kinds: approachable and unapproachable.’

SC 55“Bhagavān, when skillful qualities decrease and unskillful qualities increase as the eye observes forms, I would say this is the same as the eye perceiving forms that are unapproachable. When skillful qualities decrease and unskillful qualities increase as the ear … sounds … nose … odors … tongue … flavors … body … touches … mind … notions, I would say they are unapproachable.

SC 56“Bhagavān, when skillful qualities increase and unskillful qualities decrease as the eye sees form, I would say this is the same as the eye perceiving forms are that approachable. When skillful qualities increase and unskillful qualities decrease as the ear … sounds … nose … odors … tongue … flavors … body … touches … mind … notions, I would say they are approachable.”

SC 57The Buddha told Lord Śakra, “Good, good! This is called ‘the noble Vinaya’s perfection of the faculties’.”

SC 58Lord Śakra said to the Buddha, “Hearing the Buddha’s explanation, I won’t wonder about this anymore.”

The Ultimate Goal

SC 59Again, he asked the Buddha, “How many things does a monk call ‘the ultimate goal, the ultimate goal of the religious life, the ultimate goal of peace, and the ultimate goal that has no remainder’?”

The Buddha told Lord Śakra, “To personally extinguish the suffering caused by craving is the ultimate goal, the ultimate goal of the religious life, the ultimate goal peace, and the ultimate goal without remainder.”

SC 60Lord Śakra said to the Buddha, “In the long night of the past, I was caught in a snare of doubt. Now, the Buddha has released me from that doubt.”

The Buddha Questions Lord Śakra

SC 61The Buddha told Lord Śakra, “Haven’t you visited ascetics and priests to ask about this subject?”

SC 62Lord Śakra said to the Buddha, “I remember that once I visited an ascetic or priest to inquire about this subject. One time, I and the assembly of gods had gathered in the meeting hall and discussed ‘Will a Tathāgata arise in the world? Has he arisen yet?’

SC 63“We looked for him, but we didn’t see a Tathāgata that had arisen in the world. Each of us returned to the palace and entertained ourselves with the five desires. Bhagavān, after that I watched the great spirits and gods freely partake of the five desires, and gradually each of their lives ended.

SC 64“At that point, Bhagavān, I felt great apprehension, and my hair stood on end. Then I saw an ascetic or priest dwelling in quietude who had left home and parted with desire. I went quickly to him and asked, ‘What is called the ultimate goal?’

SC 65“I asked about this subject, but he couldn’t answer me. Since he didn’t know, he countered by asking me, ‘Who are you?’

“I immediately replied, ‘I am Śakra the Lord of Gods.’

SC 66“Again, he asked, ‘How are you Śakra?’

“I then answered, ‘I am the Lord God Śakra. I have a doubt in my mind, so I came here to ask you about it.’

SC 67“Then the two of us came to an understanding, discussing the meaning of being Śakra. He would ask, I would answer, and then he would become my disciple. But I’m a disciple of the Buddha, and I’ve attained the path of stream entry. I won’t fall to other destinies, and I’ll surely achieve the fruit of the path in not more than seven rebirths. Please, Bhagavān, describe to me how to become a once-returner!”

SC 68After describing this conversation, Śakra also spoke these verses:

“From that defiled notion,
My misgivings arose as a result.
During the long night with the gods,
We went looking for the Tathāgata.

Meeting the renunciants
Always dwelling in quietude,
I said, ‘This is the Buddha, the Bhagavān!’
Going and bowing to them, I asked:

‘I’ve come to ask a question,
“What is the ultimate goal?”’
Asked that, they can’t answer
About the destination of the path.

This unequalled sage today
Is who I’ve been seeking for so long.
Already, I’ve investigated my conduct;
My mind is thinking correctly!

Indeed, the noble one already knew
The intentions in my mind;
I’ve cultivated them during the long night.
Please describe it with the pure eye!

Homage to the highest of humans,
The incomparable sage of three realms!
Cutting the thorns of attachment and craving,
I bow to the sunlight of the sage!”

SC 69The Buddha asked Lord Śakra, “Do you recall a time in the past when you felt joy and happiness?”

Lord Śakra answered, “Yes, Bhagavān, I recall a time in the past when I felt joy and happiness. Bhagavān, it was when once I did battle with the asuras, and they retreated when I was victorious. When I returned, I rejoiced and was happy. I imagined that joy and happiness to be separate from the defiled joy and happiness of evil weapons or battle, but now I’ve attained joy and happiness from the Buddha, which lacks any of the pleasures of weaponry and conflict.”

SC 70The Buddha told Lord Śakra, “Now that you’ve experienced this joy and happiness, what fruits of virtue are you going to pursue?”

Lord Śakra said to the Buddha, “From that joy and happiness, I’m going to pursue five fruits of virtue. What are the five?”

SC 71He then spoke in verse:

“After the end of my life
When I discard this life in heaven,
Dwelling in a womb untroubled
Will make me feel glad.

The Buddha saves those yet to be saved;
He teaches the correct and true path.
In the Completely Awakened One’s teaching,
I’ll need to cultivate the religious life.

I will personally live with wisdom;
My heart’s view will be the right truth.
I’ll comprehend what arose in the past;
Here, I’ll be liberated for a long time.

I’ll just cultivate the practice diligently;
I’ll develop the Buddha’s real knowledge.
Even if I don’t obtain realization of the path,
The virtue will still be of a higher heaven.

There are gods of sublime heavens
Such as those in Akaniṣṭha;
When I reach my last incarnation,
It’ll surely be in those places.

Now, I’m here in this place,
Having gotten a heavenly pure body.
But I’ll obtain a longer life,
I know it myself using the pure eye.”

SC 72After speaking these verses, he said to the Buddha, “I want to obtain the fruits of these five virtues from this joy and happiness.”

Conclusion

SC 73Lord Śakra then said to the Trāyastriṃśa gods, “You’ve venerated in front of Brahmā Kumāra above the Trāyastriṃśa heaven before. Wouldn’t it be excellent to also venerate in front of the Buddha?”

SC 74Soon after he said this, Brahmā Kumāra instantly appeared standing in the sky above the host of gods. He spoke this verse to Lord Śakra:

“The god king’s practice is pure;
It blesses many sentient beings.
Lord Śakra of Magadha
Asked the Tathāgata about his meaning.”

SC 75After saying this verse, Brahmā Kumāra instantly disappeared. Lord Śakra then rose from his seat, bowed at the Buddha’s feet, circled him three times, withdrew, and walked away. The Trāyastriṃśa gods and Pañcaśikha also bowed at the Buddha’s feet, withdrew, and walked away.

SC 76After they walked a little while, Lord Śakra looked over to Pañcaśikha and said, “Good, good! Earlier, you went to the Buddha first and played music by strumming your lute, then later I and the gods arrived behind you. Now I know you will succeed your father’s place as the highest of gandharvas. You shall marry Bhadrā, the gandharva king’s daughter!”

SC 77When the Bhagavān spoke this teaching, 84,000 gods had their dust and defilements removed, and the Dharma vision arose in them.

SC 78When Śakra the Lord of Gods, the Trāyastriṃśa gods, and Pañcaśikha heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.