Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Phàm phu ngu si không học sanh khổ thọ, lạc thọ, không khổ không lạc thọ. Đa văn Thánh đệ tử cũng sanh khổ thọ, lạc thọ, không khổ không lạc thọ. Này các Tỳ-kheo, như vậy giữa phàm phu và Thánh nhân có gì sai khác?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là căn bản của pháp, là con mắt của pháp, là sở y của pháp. Lành thay, Thế Tôn! Cúi xin nói đầy đủ, các Tỳ-kheo sau khi nghe xong sẽ lãnh thọ thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo tiếp:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì các ông mà nói.
“Này các Tỳ-kheo, phàm phu ngu si không học, vì thân xúc chạm sanh các thọ, tăng thêm các khổ đau, cho đến bị cướp mất mạng sống, sầu bi, thán oán, khóc lóc, kêu gào, tâm sanh cuồng loạn. Ngay lúc đó hai thọ tăng trưởng, là thân thọ và tâm thọ. Như có người thân bị trúng hai mũi tên độc, vô cùng đau đớn. Phàm phu ngu si không học lại cũng như vậy. Hai thọ tăng trưởng: thân thọ, tâm thọ vô cùng đau đớn, khổ sở. Vì sao? Vì phàm phu ngu si không học này vì không biết rõ, nên ở nơi ngũ dục mà phát sanh cảm xúc lạc thọ, lãnh thọ năm thứ dục lạc. Do lãnh thọ năm thứ dục lạc nên bị tham sử sai khiến. Vì xúc chạm cảm thọ khổ nên sanh sân nhuế. Vì nổi sân nhuế nên bị nhuế sử sai khiến. Nếu đối với sự tập khởi, sự diệt tận, vị ngọt, tai hại và xuất ly của hai thọ này mà không biết như thật; vì không biết như thật nên sanh cảm thọ không khổ không lạc, bị si sử sai khiến. Nó bị lạc thọ trói buộc, mãi không thể lìa; bị khổ thọ trói buộc, trọn không thể lìa; bị cảm thọ không khổ không lạc trói buộc, cuối cùng không thể lìa.
“Cái gì trói buộc? Bị tham, nhuế, si trói buộc; bị sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não trói buộc.”
“Đa văn Thánh đệ tử, thân xúc sanh khổ thọ, khổ lớn bức bách… cho đến cướp mất sanh mạng, mà không khởi lo buồn, thán oán, khóc lóc, kêu gào, loạn tâm phát cuồng. Ngay lúc đó chỉ sanh một thứ thọ, đó là thân thọ, chứ không sanh tâm thọ. Như người bị một mũi tên độc, không bị mũi tên độc thứ hai, ngay khi đó chỉ sanh có một cảm thọ, đó là thân thọ mà không sanh tâm thọ. Khi xúc chạm lạc thọ, không nhiễm dục lạc. Vì không nhiễm dục lạc nên đối với lạc thọ này, tham sử không sai khiến. Khi xúc chạm khổ thọ không sanh sân nhuế. Vì không sanh sân nhuế, nên nhuế sử không thể sai khiến. Nếu đối với sự tập khởi, sự diệt tận, vị ngọt, tai hại, sự xuất ly của hai sử này mà biết như thật; vì biết như thật cảm thọ không khổ không lạc, nên si sử không thể sai khiến được. Đối với lạc thọ được giải thoát, không bị trói buộc; khổ thọ, không khổ không lạc thọ cũng được giải thoát, không bị trói buộc.
“Không bị cái gì trói buộc? Tham, nhuế, si không trói buộc; sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não không trói buộc.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói bài kệ:
Đa văn đối khổ vui,
Không phải không cảm giác.
So với kẻ không học,
Người này thật xa khác.
Thọ lạc, không buông lung,
Gặp khổ không tăng sầu;
Khổ vui thảy đều bỏ,
Không thuận cũng không trái.
Tỳ-kheo siêng phương tiện,
Chánh trí không khuynh động,
Đối với các thọ nàyï,
Trí tuệ thường biết rõ.
Vì biết rõ các thọ,
Hiện tại sạch các lậu,
Khi chết không đọa lạc,
An trú Đại Niết-bàn.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住王舍城迦蘭陀T 0119c29竹園。
爾時，世尊告諸比丘：「愚癡無聞凡夫T 0120a01生苦樂受、不苦不樂受，多聞聖弟子亦生T 0120a02苦樂受、不苦不樂受。諸比丘！凡夫、聖人有T 0120a03何差別？」
諸比丘白佛：「世尊是法根、法眼、法T 0120a04依。善哉！世尊！唯願廣說，諸比丘聞已，當受T 0120a05奉行。」
佛告諸比丘：「愚癡無聞凡夫身觸T 0120a06生諸受，苦痛逼迫，乃至奪命，憂愁啼哭，稱T 0120a07怨號呼。」
T 0120a08佛告諸比丘：「諦聽，善思，當為汝說。諸比T 0120a09丘！愚癡無聞凡夫身觸生諸受，增諸苦T 0120a10痛，乃至奪命，愁憂稱怨，啼哭號呼，心生T 0120a11狂亂，當於爾時，增長二受，若身受、若心受。
T 0120a12「譬如士夫身被雙毒箭，極生苦痛，愚癡無T 0120a13聞凡夫亦復如是。增長二受，身受、心受，T 0120a14極生苦痛。所以者何？以彼愚癡無聞凡夫T 0120a15不了知故，於諸五欲生樂受觸，受五T 0120a16欲樂，受五欲樂故，為貪使所使；苦受觸故，T 0120a17則生瞋恚，生瞋恚故，為恚使所使。於此二T 0120a18受，若集、若滅、若味、若患、若離不如實知；T 0120a19不如實知故，生不苦不樂受，為癡使所使。T 0120a20為樂受所繫終不離，苦受所繫終不離，不T 0120a21苦不樂受所繫終不離。云何繫？謂為貪、恚、癡T 0120a22所繫，為生、老、病、死、憂、悲、惱、苦所繫。
「多聞聖弟T 0120a23子身觸生苦受，大苦逼迫，乃至奪命，不起T 0120a24憂悲稱怨、啼哭號呼、心亂發狂，當於爾時，T 0120a25唯生一受，所謂身受，不生心受。
「譬如士夫T 0120a26被一毒箭，不被第二毒箭，當於爾時，唯生T 0120a27一受，所謂身受，不生心受。為樂受觸，不T 0120a28染欲樂，不染欲樂故，於彼樂受，貪使不T 0120a29使。於苦觸受不生瞋恚，不生瞋恚故，恚T 0120b01使不使。於彼二使，集、滅、味、患、離如實知，T 0120b02如實知故，不苦不樂受癡使不使，於彼樂受T 0120b03解脫不繫，苦受、不苦不樂受解脫不繫。於何T 0120b04不繫？謂貪、恚、癡不繫，生、老、病、死、憂、悲、惱、苦不T 0120b05繫。」
爾時，世尊即說偈言：
T 0120b06
「多聞於苦樂， 非不受覺知，T 0120b07
彼於凡夫人， 其實大有聞。T 0120b08
樂受不放逸， 苦觸不增憂，T 0120b09
苦樂二俱捨， 不順亦不違。T 0120b10
比丘勤方便， 正智不傾動，T 0120b11
於此一切受， 黠慧能了知。T 0120b12
了知諸受故， 現法盡諸漏，T 0120b13
身死不墮數， 永處般涅槃。」
T 0120b14佛說此經已，諸比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0120b15 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Kalandaka’s Bamboo Park of Rājagṛha.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “Foolish, unlearned ordinary people give rise to painful feelings, pleasant feelings, and feelings that are not painful or pleasant. Well-versed noble disciples also give rise to painful feelings, pleasant feelings, and feelings that are not painful or pleasant. Monks, what’s the difference between an ordinary person and a noble person?”
SC 3The monks said to the Buddha, “The Bhagavān is the Dharma root, the Dharma eye, and the Dharma support! Excellent, Bhagavān! Please explain it in detail. After the monks hear this, they’ll accept and approve it.”
SC 4The Buddha told the monks, “For foolish, unlearned ordinary people, physical contact gives rise to feelings, and they are harassed by pains until their lives are taken. Distraught and crying, they call out and lament the injustice of it.”
SC 5The Buddha told the monks, “Listen closely, and consider it well. I will explain this for you. Monks, for foolish, unlearned ordinary people, physical contact gives rise to feelings that are increasingly painful until their lives are taken. Distraught, they call out and lament the injustice of it. Their minds become maddened. At that point, two types of feeling grow, either physical feelings or mental feelings.
SC 6“It’s like a man who’s been shot by a pair of poison arrows. It’s excruciating. Foolish, unlearned ordinary people are likewise. The growth of these two feelings, physical feelings and mental feelings, is excruciating. Why is that? Those foolish, unlearned ordinary people don’t understand. Contact with the five desires gives rise to pleasant feelings, and they experience the pleasure of the five desires. Because they feel the pleasure of the five desires, they become inclined to craving them. Because of contact with painful feelings, dislike arises. Because dislike arises, they become inclined to dislike them.
SC 7“They don’t truly know the formation, cessation, enjoyment, danger, or escape of these two types of feeling. Because they don’t truly know them, they give rise to feelings that aren’t painful or pleasant and become inclined to delusion about them.
SC 8“They are bound to pleasant feelings, painful feelings, and feelings that aren’t painful or pleasant and never escape them. What binds them? They are bound by craving, dislike, and delusion. They are bound by birth, old age, illness, death, grief, sorrow, pain, and trouble.
SC 9“For well-versed noble disciples, physical contact gives rise to painful feelings, and they’re harassed by great suffering until their lives are taken, but they don’t become sorrowful and lament the injustice of it or cry out loud. Their minds aren’t maddened by it. At that point, they only have one feeling that arises, which is the physical feeling [of pain]. The mental feeling doesn’t arise.
SC 10“It’s like a man shot with one poison arrow but not two poison arrows. At that point, he only has one feeling, which is the physical feeling [of pain]. He doesn’t have the mental feeling. When they come into contact with pleasant feelings, they aren’t defiled by desire and delight. Because they aren’t defiled by desire and delight, they aren’t inclined to crave those pleasant feelings. When they come into contact with painful feelings, dislike doesn’t arise. Because dislike doesn’t arise, they aren’t inclined to dislike them. They truly know the formation, cessation, enjoyment, danger, and escape of those two inclinations. Because they truly know them, noble disciples aren’t inclined to delusion about feelings that aren’t painful or pleasant.
SC 11“They are freed and not bound by those pleasant feelings, and they are freed and not bound by painful feelings and feelings that aren’t painful or pleasant. They aren’t bound by what? They aren’t bound by craving, dislike, and delusion, and they aren’t bound by birth, old age, illness, death, grief, sorrow, pain, and trouble.”
SC 12The Bhagavān then spoke in verse:
“It’s not that well-versed disciples
Don’t feel or understand pain and pleasure,
But there really is a great chasm
Between them and ordinary people.
They’re careful with pleasant feelings,
And contact with pain doesn’t increase their sorrow.
Detached from both pain and pleasure,
They don’t follow or avoid them.
When a monk applies this method,
His right knowledge is unshaken.
Regarding all these feelings,
His intelligence comprehends them.
Because he comprehends these feelings,
He ends the contaminants in the present life.
When he dies, he doesn’t fall repeatedly;
He abides forever in Parinirvāṇa.”
SC 13After the Buddha spoke this sūtra, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật trú trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương xá. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Phàm phu ngu si không học sanh khổ thọ, lạc thọ, không khổ không lạc thọ. Đa văn Thánh đệ tử cũng sanh khổ thọ, lạc thọ, không khổ không lạc thọ. Này các Tỳ-kheo, như vậy giữa phàm phu và Thánh nhân có gì sai khác?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là căn bản của pháp, là con mắt của pháp, là sở y của pháp. Lành thay, Thế Tôn! Cúi xin nói đầy đủ, các Tỳ-kheo sau khi nghe xong sẽ lãnh thọ thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo tiếp:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì các ông mà nói.
“Này các Tỳ-kheo, phàm phu ngu si không học, vì thân xúc chạm sanh các thọ, tăng thêm các khổ đau, cho đến bị cướp mất mạng sống, sầu bi, thán oán, khóc lóc, kêu gào, tâm sanh cuồng loạn. Ngay lúc đó hai thọ tăng trưởng, là thân thọ và tâm thọ. Như có người thân bị trúng hai mũi tên độc, vô cùng đau đớn. Phàm phu ngu si không học lại cũng như vậy. Hai thọ tăng trưởng: thân thọ, tâm thọ vô cùng đau đớn, khổ sở. Vì sao? Vì phàm phu ngu si không học này vì không biết rõ, nên ở nơi ngũ dục mà phát sanh cảm xúc lạc thọ, lãnh thọ năm thứ dục lạc. Do lãnh thọ năm thứ dục lạc nên bị tham sử sai khiến. Vì xúc chạm cảm thọ khổ nên sanh sân nhuế. Vì nổi sân nhuế nên bị nhuế sử sai khiến. Nếu đối với sự tập khởi, sự diệt tận, vị ngọt, tai hại và xuất ly của hai thọ này mà không biết như thật; vì không biết như thật nên sanh cảm thọ không khổ không lạc, bị si sử sai khiến. Nó bị lạc thọ trói buộc, mãi không thể lìa; bị khổ thọ trói buộc, trọn không thể lìa; bị cảm thọ không khổ không lạc trói buộc, cuối cùng không thể lìa.
“Cái gì trói buộc? Bị tham, nhuế, si trói buộc; bị sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não trói buộc.”
“Đa văn Thánh đệ tử, thân xúc sanh khổ thọ, khổ lớn bức bách… cho đến cướp mất sanh mạng, mà không khởi lo buồn, thán oán, khóc lóc, kêu gào, loạn tâm phát cuồng. Ngay lúc đó chỉ sanh một thứ thọ, đó là thân thọ, chứ không sanh tâm thọ. Như người bị một mũi tên độc, không bị mũi tên độc thứ hai, ngay khi đó chỉ sanh có một cảm thọ, đó là thân thọ mà không sanh tâm thọ. Khi xúc chạm lạc thọ, không nhiễm dục lạc. Vì không nhiễm dục lạc nên đối với lạc thọ này, tham sử không sai khiến. Khi xúc chạm khổ thọ không sanh sân nhuế. Vì không sanh sân nhuế, nên nhuế sử không thể sai khiến. Nếu đối với sự tập khởi, sự diệt tận, vị ngọt, tai hại, sự xuất ly của hai sử này mà biết như thật; vì biết như thật cảm thọ không khổ không lạc, nên si sử không thể sai khiến được. Đối với lạc thọ được giải thoát, không bị trói buộc; khổ thọ, không khổ không lạc thọ cũng được giải thoát, không bị trói buộc.
“Không bị cái gì trói buộc? Tham, nhuế, si không trói buộc; sanh, già, bệnh, chết, ưu, bi, khổ, não không trói buộc.”
Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói bài kệ:
Đa văn đối khổ vui,
Không phải không cảm giác.
So với kẻ không học,
Người này thật xa khác.
Thọ lạc, không buông lung,
Gặp khổ không tăng sầu;
Khổ vui thảy đều bỏ,
Không thuận cũng không trái.
Tỳ-kheo siêng phương tiện,
Chánh trí không khuynh động,
Đối với các thọ nàyï,
Trí tuệ thường biết rõ.
Vì biết rõ các thọ,
Hiện tại sạch các lậu,
Khi chết không đọa lạc,
An trú Đại Niết-bàn.
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha was staying at Kalandaka’s Bamboo Park of Rājagṛha.
SC 2It was then that the Bhagavān addressed the monks, “Foolish, unlearned ordinary people give rise to painful feelings, pleasant feelings, and feelings that are not painful or pleasant. Well-versed noble disciples also give rise to painful feelings, pleasant feelings, and feelings that are not painful or pleasant. Monks, what’s the difference between an ordinary person and a noble person?”
SC 3The monks said to the Buddha, “The Bhagavān is the Dharma root, the Dharma eye, and the Dharma support! Excellent, Bhagavān! Please explain it in detail. After the monks hear this, they’ll accept and approve it.”
SC 4The Buddha told the monks, “For foolish, unlearned ordinary people, physical contact gives rise to feelings, and they are harassed by pains until their lives are taken. Distraught and crying, they call out and lament the injustice of it.”
SC 5The Buddha told the monks, “Listen closely, and consider it well. I will explain this for you. Monks, for foolish, unlearned ordinary people, physical contact gives rise to feelings that are increasingly painful until their lives are taken. Distraught, they call out and lament the injustice of it. Their minds become maddened. At that point, two types of feeling grow, either physical feelings or mental feelings.
SC 6“It’s like a man who’s been shot by a pair of poison arrows. It’s excruciating. Foolish, unlearned ordinary people are likewise. The growth of these two feelings, physical feelings and mental feelings, is excruciating. Why is that? Those foolish, unlearned ordinary people don’t understand. Contact with the five desires gives rise to pleasant feelings, and they experience the pleasure of the five desires. Because they feel the pleasure of the five desires, they become inclined to craving them. Because of contact with painful feelings, dislike arises. Because dislike arises, they become inclined to dislike them.
SC 7“They don’t truly know the formation, cessation, enjoyment, danger, or escape of these two types of feeling. Because they don’t truly know them, they give rise to feelings that aren’t painful or pleasant and become inclined to delusion about them.
SC 8“They are bound to pleasant feelings, painful feelings, and feelings that aren’t painful or pleasant and never escape them. What binds them? They are bound by craving, dislike, and delusion. They are bound by birth, old age, illness, death, grief, sorrow, pain, and trouble.
SC 9“For well-versed noble disciples, physical contact gives rise to painful feelings, and they’re harassed by great suffering until their lives are taken, but they don’t become sorrowful and lament the injustice of it or cry out loud. Their minds aren’t maddened by it. At that point, they only have one feeling that arises, which is the physical feeling [of pain]. The mental feeling doesn’t arise.
SC 10“It’s like a man shot with one poison arrow but not two poison arrows. At that point, he only has one feeling, which is the physical feeling [of pain]. He doesn’t have the mental feeling. When they come into contact with pleasant feelings, they aren’t defiled by desire and delight. Because they aren’t defiled by desire and delight, they aren’t inclined to crave those pleasant feelings. When they come into contact with painful feelings, dislike doesn’t arise. Because dislike doesn’t arise, they aren’t inclined to dislike them. They truly know the formation, cessation, enjoyment, danger, and escape of those two inclinations. Because they truly know them, noble disciples aren’t inclined to delusion about feelings that aren’t painful or pleasant.
SC 11“They are freed and not bound by those pleasant feelings, and they are freed and not bound by painful feelings and feelings that aren’t painful or pleasant. They aren’t bound by what? They aren’t bound by craving, dislike, and delusion, and they aren’t bound by birth, old age, illness, death, grief, sorrow, pain, and trouble.”
SC 12The Bhagavān then spoke in verse:
“It’s not that well-versed disciples
Don’t feel or understand pain and pleasure,
But there really is a great chasm
Between them and ordinary people.
They’re careful with pleasant feelings,
And contact with pain doesn’t increase their sorrow.
Detached from both pain and pleasure,
They don’t follow or avoid them.
When a monk applies this method,
His right knowledge is unshaken.
Regarding all these feelings,
His intelligence comprehends them.
Because he comprehends these feelings,
He ends the contaminants in the present life.
When he dies, he doesn’t fall repeatedly;
He abides forever in Parinirvāṇa.”
SC 13After the Buddha spoke this sūtra, the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.