MN9: Kinh Chánh Tri Kiến — Bước Đầu Học Phật

MN9

Kinh Chánh Tri Kiến ★

Sammādiṭṭhisutta

Như vầy tôi nghe.

SC 1Một thời Thế Tôn ở Sāvatthi (Xá-vệ), tại Jetavana (Kỳ-đà Lâm), vườn ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Ðộc). Lúc bấy giờ, Tôn giả Sāriputta (Xá-lợi-phất) gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo”.—“ Hiền giả”, các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta nói như sau

SC 2—Chư Hiền, chánh tri kiến, chánh tri kiến, được gọi là như vậy. Chư Hiền, cho đến như thế nào, một Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

SC 3—Chúng tôi từ xa đến để được hiểu ý nghĩa lời nói ấy từ Tôn giả Sāriputta. Thật lành thay, nếu Tôn giả Sāriputta giảng cho ý nghĩa lời nói ấy. Sau khi nghe Tôn giả Sāriputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ trì.

SC 4—Chư Hiền, vậy hãy nghe, hãy khéo tác ý. Ta sẽ giảng.

SC 5—Thưa vâng, Hiền giả!—Các Tỷ-kheo vâng đáp Tôn giả Sāriputta.

SC 6Tôn giả Sāriputta nói như sau

(Thiện và bất thiện)

SC 7—Chư Hiền, khi Thánh đệ tử tuệ tri được bất thiện và tuệ tri được căn bổn bất thiện, tuệ tri được thiện và tuệ tri được căn bổn thiện, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

SC 8Chư Hiền, thế nào là bất thiện, thế nào là căn bổn bất thiện, thế nào là thiện, thế nào là căn bổn thiện? Chư Hiền, sát sanh là bất thiện, lấy của không cho là bất thiện, tà hạnh trong các dục là bất thiện, nói láo là bất thiện, nói hai lưỡi là bất thiện, ác khẩu là bất thiện, nói phù phiếm là bất thiện, tham dục là bất thiện, sân là bất thiện, tà kiến là bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là bất thiện.

SC 9Và chư Hiền, thế nào là căn bổn bất thiện? Tham là căn bổn bất thiện, sân là căn bổn bất thiện, si là căn bổn bất thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn bất thiện.

SC 10Và này chư Hiền, thế nào là thiện? Từ bỏ sát sanh là thiện, từ bỏ lấy của không cho là thiện, từ bỏ tà hạnh trong các dục là thiện, từ bỏ nói láo là thiện, từ bỏ nói hai lưỡi là thiện, từ bỏ ác khẩu là thiện, từ bỏ nói phù phiếm là thiện, không tham dục là thiện, không sân là thiện, chánh tri kiến là thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là thiện.

SC 11Chư Hiền, thế nào là căn bổn thiện? Không tham là căn bổn thiện, không sân là căn bổn thiện, không si là căn bổn thiện. Chư Hiền, như vậy gọi là căn bổn thiện.

SC 12Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri bất thiện như vậy, tuệ tri căn bổn bất thiện như vậy, tuệ tri thiện như vậy, tuệ tri căn bổn thiện như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là”, đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

(Thức ăn)

—Lành thay, Hiền giả!

SC 13Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sāriputta và hỏi thêm Tôn giả Sāriputta câu hỏi như sau

SC 14—Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

SC 15—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn, tuệ tri tập khởi của thức ăn, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn, và tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

SC 16Chư Hiền, thế nào là thức ăn, thế nào là tập khởi của thức ăn, thế nào là đoạn diệt của thức ăn, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn? Chư Hiền, có bốn loại thức ăn này, khiến các loài chúng sanh đã sanh được an trú hay các loài hữu tình sẽ sanh được hỗ trợ cho sanh. Thế nào là bốn? Ðoàn thực, loại thô hay loại tế, xúc thực là thứ hai, tư niệm thực là thứ ba, thức thực là thứ tư. Từ tập khởi của ái có tập khởi của thức ăn, từ đoạn diệt của ái có đoạn diệt của thức ăn. Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn, tức là: Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh Niệm, Chánh Ðịnh.

SC 17Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức ăn như vậy, tuệ tri tập khởi của thức ăn như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức ăn như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức ăn như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là”, đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

(Tứ diệu đế)

—Lành thay, Hiền giả!

SC 18Các Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sāriputta liền hỏi thêm Tôn giả Sāriputta câu hỏi như sau

SC 19—Này Hiền giả, có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

SC 20—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ, tuệ tri Tập khởi của khổ, tuệ tri Ðoạn diệt của khổ, tuệ tri Con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

SC 21Chư Hiền, thế nào là Khổ, thế nào là Tập khởi của khổ, thế nào là Ðoạn diệt của khổ, thế nào là Con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ? Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, sầu bi khổ ưu não là khổ, cầu không được là khổ, tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Chư Hiền, như vậy gọi là Khổ.

SC 22Chư Hiền, thế nào là Tập khởi của khổ? Chính là ái đưa đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và tham hướng đến tái sanh, cùng khởi hỷ dục và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Chư Hiền, như vậy gọi là Tập khởi của khổ.

SC 23Chư Hiền, thế nào là Ðoạn diệt của khổ? Ðó là sự đoạn diệt, ly tham, không có dư tàn, sự quăng bỏ, sự từ bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp khát ái ấy.

SC 24Chư Hiền, thế nào là Con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ? Chính là Thánh Ðạo Tám Ngành đưa đến khổ diệt, tức là Chánh tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 25Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri Khổ như vậy, tuệ tri Tập khởi của khổ như vậy, tuệ tri Ðoạn diệt của khổ như vậy, tuệ tri con Ðường đưa đến đoạn diệt của khổ như vậy, khi ấy vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, … (như trên) … và thành tựu diệu pháp này.

(Già và chết)

SC 26—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử … (như trên) … thành tựu diệu pháp này?

SC 27—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết, tuệ tri tập khởi của già chết, tuệ tri đoạn diệt của già chết, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết, chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, … (như trên) … và thành tựu diệu pháp này.

SC 28Chư Hiền, thế nào là già chết, thế nào là tập khởi của già chết, thế nào là đoạn diệt của già chết, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của già chết? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào, trong từng mỗi loại hữu tình, sự già cả, suy lão, rụng răng, tóc bạc da nhăn, tuổi thọ ngày một hao mòn, bại hoại các căn; chư Hiền, như vậy gọi là già. Chư Hiền thế nào là chết? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết. Già như vậy và chết như vậy, chư Hiền, như vậy gọi là già chết. Từ sự tập khởi của sanh, có sự tập khởi của già chết, từ sự đoạn diệt của sanh, có sự đoạn diệt của già chết. Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của già chết, tức là: Chánh Tri kiến … (như trên) … Chánh Ðịnh.

SC 29Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri già chết như vậy, tuệ tri tập khởi của già chết như vậy, tuệ tri đoạn diệt của già chết như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của già chết như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên … (như trên)…, và thành tựu diệu pháp này.

(Sanh)

SC 30—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 31—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sanh, tuệ tri tập khởi của sanh, tuệ tri đoạn diệt của sanh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sanh, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến … (như trên) … và thành tựu diệu pháp này.

SC 32Chư Hiền, thế nào là sanh, thế nào là tập khởi của sanh, thế nào là đoạn diệt của sanh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự sanh, hiện khởi, xuất hiện, hiện diện, hiện hành các uẩn, tụ đắc các xứ; Chư Hiền, như vậy gọi là sanh. Từ sự tập khởi của hữu có sự tập khởi của sanh, từ sự đoạn diệt của hữu, có sự đoạn diệt của sanh, và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của sanh, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 33Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri được sanh như vậy, tuệ tri được tập khởi của sanh như vậy, tuệ tri được đoạn diệt của sanh như vậy, tuệ tri được con đường đưa đến đoạn diệt của sanh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … (như trên) … như vậy … (như trên) … và thành tựu diệu pháp này.

(Hữu)

SC 34—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có pháp môn nào khác…?

SC 35—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu, tuệ tri tập khởi của hữu, tuệ tri đoạn diệt của hữu, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh tri kiến … (như trên) … và thành tựu diệu pháp này.

SC 36Chư Hiền, thế nào là hữu, thế nào là tập khởi của hữu, thế nào là đoạn diệt của hữu, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu? Chư Hiền, có ba hữu này: dục hữu, sắc hữu, vô sắc hữu. Từ tập khởi của thủ, có tập khởi của hữu; từ đoạn diệt của thủ có đoạn diệt của hữu và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của hữu, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 37Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hữu như vậy, tuệ tri tập khởi của hữu như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hữu như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hữu như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Thủ)

SC 38—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 39- Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri tập khởi của thủ, tuệ tri đoạn diệt của thủ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 40Chư Hiền, thế nào là thủ, thế nào là tập khởi của thủ, thế nào là đoạn diệt của thủ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ? Chư Hiền, có bốn thủ này: dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ, ngã luận thủ. Từ tập khởi của ái, có tập khởi của thủ; từ đoạn diệt của ái, có đoạn diệt của thủ; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thủ, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 41Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thủ như vậy, tuệ tri tập khởi của thủ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thủ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thủ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên và thành tựu diệu pháp này.

(Ái)

SC 42—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có pháp môn nào khác…?

SC 43—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái, tuệ tri tập khởi của ái, tuệ tri đoạn diệt của ái, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 44Chư Hiền, thế nào là ái, thế nào là tập khởi của ái, thế nào là đoạn diệt của ái, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của ái? Chư Hiền, có sáu loại ái này: sắc ái, thanh ái, hương ái, vị ái, xúc ái, pháp ái. Từ tập khởi của thọ, có tập của ái, từ đoạn diệt của thọ, có đoạn diệt của ái, và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của ái, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 45Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri ái như vậy, tuệ tri tập khởi của ái như vậy, tuệ tri đoạn diệt của ái như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của ái như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp.

(Thọ)

SC 46—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 47—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ, tuệ tri tập khởi của thọ, tuệ tri đoạn diệt của thọ, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 48Chư Hiền, thế nào là thọ, thế nào là tập khởi của thọ, thế nào là đoạn diệt của thọ, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ? Chư Hiền, có sáu loại thọ này: thọ do nhãn xúc sanh, thọ do nhĩ xúc sanh, thọ do tỷ xúc sanh, thọ do thiệt xúc sanh, thọ do thân xúc sanh, thọ do ý xúc sanh. Từ tập khởi của xúc, có tập khởi của thọ; từ đoạn diệt của xúc, có đoạn diệt của thọ; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thọ, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 49Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thọ như vậy, tuệ tri tập khởi của thọ như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thọ như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thọ như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Xúc)

SC 50—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 51—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc, tuệ tri tập khởi của xúc, tuệ tri đoạn diệt của xúc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 52Chư Hiền, thế nào là xúc, thế nào là tập khởi của xúc, thế nào là đoạn diệt của xúc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc? Chư Hiền, có sau loại xúc này: nhãn xúc, nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc. Từ tập khởi của sáu nhập, có tập khởi từ xúc; từ đoạn diệt của sáu nhập, có đoạn diệt của xúc, và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của xúc, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri xúc như vậy, tuệ tri tập khởi của xúc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của xúc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của xúc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Nhập)

SC 53—Lành thay, Hiền giả … câu hỏi như sau: Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 54—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập, tuệ tri tập khởi của sáu nhập, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 55Chư Hiền, thế nào là sáu nhập, thế nào là tập khởi của sáu nhập, thế nào là đoạn diệt của sáu nhập, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập? Chư Hiền, có sáu nhập này: nhãn nhập, nhĩ nhập, tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập, ý nhập. Từ tập khởi của danh sắc có tập khởi của sáu nhập; từ đoạn diệt của danh sắc có đoạn diệt của sáu nhập; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 56Chư Hiền, khi nào vị Thánh đệ tử tuệ tri sáu nhập như vậy, tuệ tri tập khởi của sáu nhập như vậy, tuệ tri đoạn diệt của sáu nhập như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của sáu nhập như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu hạnh pháp này.

(Danh sắc)

SC 57—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 58—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc, tuệ tri tập khởi của danh sắc, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 59Chư Hiền, thế nào là danh sắc, thế nào là tập khởi của danh sắc, thế nào là đoạn diệt của danh sắc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc? Thọ, tưởng, tư, xúc, tác ý, chư Hiền, như vậy gọi là danh; bốn đại và sắc do bốn đại tạo thành, chư Hiền, như vậy gọi là sắc; như vậy đây là danh và đây là sắc, Chư Hiền, như vậy gọi là danh sắc. Từ tập khởi của thức, có tập khởi của danh sắc; từ đoạn diệt của thức, có đoạn diệt của danh sắc; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 60Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri danh sắc như vậy, tuệ tri tập khởi của danh sắc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của danh sắc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của danh sắc như vậy, khi ấy, vị ấy, đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Thức)

SC 61—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 62—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức, tuệ tri tập khởi của thức, tuệ tri đoạn diệt của thức, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 63Chư Hiền, thế nào là thức, thế nào là tập khởi của thức, thế nào là đoạn diệt của thức, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của thức? Chư Hiền, có sáu loại thức này: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Từ tập khởi của hành, có tập khởi của thức; từ đoạn diệt của hành có đoạn diệt của thức; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của thức, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 64Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri thức như vậy, tuệ tri tập khởi của thức như vậy, tuệ tri đoạn diệt của thức như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của thức như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Hành)

SC 65—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 66—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành, tuệ tri tập khởi của hành, tuệ tri đoạn diệt của hành, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến … và thành tựu diệu pháp này.

SC 67Chư Hiền, thế nào là hành, thế nào là tập khởi của hành, thế nào là đoạn diệt của hành, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của hành? Chư Hiền, có ba loại hành này: thân hành, ngữ hành, tâm hành. Từ tập khởi của vô minh, có tập khởi của hành; từ đoạn diệt của vô minh, có đoạn diệt của hành; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của hành, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 68Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri hành như vậy, tuệ tri tập khởi của hành như vậy, tuệ tri đoạn diệt của hành như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của hành như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Vô minh)

SC 69—Lành thay, Hiền giả … (như trên) … Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác…?

SC 70—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh, tuệ tri tập khởi của vô minh, tuệ tri đoạn diệt của vô minh, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh, khi ấy, Thánh đệ tử có chánh tri kiến … (như trên) … và thành tựu diệu pháp này.

SC 71Chư Hiền, thế nào là vô minh, thế nào là tập khởi của vô minh, thế nào là đoạn diệt của vô minh, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh? Sự không tuệ tri về khổ, không tuệ tri về khổ tập, không tuệ tri về khổ diệt, không tuệ tri về con đường đưa đến khổ diệt, Chư Hiền, như vậy gọi là vô minh. Từ tập khởi của lậu hoặc, có tập khởi của vô minh; từ đoạn diệt của lậu hoặc, có đoạn diệt của vô minh; và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh, tức là: Chánh Tri kiến … Chánh Ðịnh.

SC 72Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri vô minh như vậy, tuệ tri tập khởi của vô minh như vậy, tuệ tri đoạn diệt của vô minh như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của vô minh như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên … và thành tựu diệu pháp này.

(Lậu hoặc)

—Lành thay, Hiền giả!

SC 73Các vị Tỷ-kheo ấy, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời nói Tôn giả Sāriputta, liền hỏi thêm Tôn giả Sāriputta câu hỏi như sau

SC 74—Này Hiền giả, có thể có pháp môn nào khác, nhờ pháp môn này Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này?

SC 75—Chư Hiền, có thể có. Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc. Chư Hiền, khi ấy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

SC 76Chư Hiền, thế nào là lậu hoặc, thế nào là tập khởi của lậu hoặc, thế nào là đoạn diệt của lậu hoặc, thế nào là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc? Chư Hiền, có ba lậu hoặc này: dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Từ tập khởi của vô minh có tập khởi của lậu hoặc; từ đoạn diệt của vô minh có đoạn diệt của lậu hoặc và Thánh Ðạo Tám Ngành này là con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc, tức là: Chánh Tri kiến, Chánh Tư duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh tấn, Chánh Niệm, Chánh Ðịnh.

SC 77Chư Hiền, khi nào Thánh đệ tử tuệ tri lậu hoặc như vậy, tuệ tri tập khởi của lậu hoặc như vậy, tuệ tri đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, tuệ tri con đường đưa đến đoạn diệt của lậu hoặc như vậy, khi ấy, vị ấy đoạn trừ tất cả tham tùy miên, tẩy sạch sân tùy miên, nhổ tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là”, đoạn trừ vô minh, khiến minh khởi lên, diệt tận khổ đau ngay trong hiện tại. Chư Hiền, như vậy Thánh đệ tử có chánh tri kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin Pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này.

SC 78Tôn giả Sāriputta thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời giảng của Tôn giả Sāriputta.

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:

“āvuso bhikkhave”ti.

“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.

Āyasmā sāriputto etadavoca:

“‘Sammādiṭṭhi sammādiṭṭhī’ti, āvuso, vuccati.

Kittāvatā nu kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?

“Dūratopi kho mayaṁ, āvuso, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ.

Sādhu vatāyasmantaṁyeva sāriputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho.

Āyasmato sāriputtassa sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.

“Tena hi, āvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.

Āyasmā sāriputto etadavoca:

“Yato kho, āvuso, ariyasāvako akusalañca pajānāti, akusalamūlañca pajānāti, kusalañca pajānāti, kusalamūlañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, akusalaṁ, katamaṁ akusalamūlaṁ, katamaṁ kusalaṁ, katamaṁ kusalamūlaṁ?

Pāṇātipāto kho, āvuso, akusalaṁ, adinnādānaṁ akusalaṁ, kāmesumicchācāro akusalaṁ, musāvādo akusalaṁ, pisuṇā vācā akusalaṁ, pharusā vācā akusalaṁ, samphappalāpo akusalaṁ, abhijjhā akusalaṁ, byāpādo akusalaṁ, micchādiṭṭhi akusalaṁ—

idaṁ vuccatāvuso akusalaṁ.

Katamañcāvuso, akusalamūlaṁ?

Lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ—

idaṁ vuccatāvuso, akusalamūlaṁ.

Katamañcāvuso, kusalaṁ?

Pāṇātipātā veramaṇī kusalaṁ, adinnādānā veramaṇī kusalaṁ, kāmesumicchācārā veramaṇī kusalaṁ, musāvādā veramaṇī kusalaṁ, pisuṇāya vācāya veramaṇī kusalaṁ, pharusāya vācāya veramaṇī kusalaṁ, samphappalāpā veramaṇī kusalaṁ, anabhijjhā kusalaṁ, abyāpādo kusalaṁ, sammādiṭṭhi kusalaṁ—

idaṁ vuccatāvuso, kusalaṁ.

Katamañcāvuso, kusalamūlaṁ?

Alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ—

idaṁ vuccatāvuso, kusalamūlaṁ.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ akusalaṁ pajānāti, evaṁ akusalamūlaṁ pajānāti, evaṁ kusalaṁ pajānāti, evaṁ kusalamūlaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:

“siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?

“Siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako āhārañca pajānāti, āhārasamudayañca pajānāti, āhāranirodhañca pajānāti, āhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamo panāvuso, āhāro, katamo āhārasamudayo, katamo āhāranirodho, katamā āhāranirodhagāminī paṭipadā?

Cattārome, āvuso, āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā, sambhavesīnaṁ vā anuggahāya.

Katame cattāro?

Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ.

Taṇhāsamudayā āhārasamudayo, taṇhānirodhā āhāranirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto, sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ āhāraṁ pajānāti, evaṁ āhārasamudayaṁ pajānāti, evaṁ āhāranirodhaṁ pajānāti, evaṁ āhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:

“siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?

“Siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako dukkhañca pajānāti, dukkhasamudayañca pajānāti, dukkhanirodhañca pajānāti, dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, dukkhaṁ, katamo dukkhasamudayo, katamo dukkhanirodho, katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā?

Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā—

idaṁ vuccatāvuso, dukkhaṁ.

Katamo cāvuso, dukkhasamudayo?

Yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—

kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā—

ayaṁ vuccatāvuso, dukkhasamudayo.

Katamo cāvuso, dukkhanirodho?

Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo—

ayaṁ vuccatāvuso, dukkhanirodho.

Katamā cāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā?

Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi—

ayaṁ vuccatāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ dukkhaṁ pajānāti, evaṁ dukkhasamudayaṁ pajānāti, evaṁ dukkhanirodhaṁ pajānāti, evaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:

“siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?

“Siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako jarāmaraṇañca pajānāti, jarāmaraṇasamudayañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, jarāmaraṇaṁ, katamo jarāmaraṇasamudayo, katamo jarāmaraṇanirodho, katamā jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā?

Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko—

ayaṁ vuccatāvuso, jarā.

Katamañcāvuso, maraṇaṁ?

Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālaṅkiriyā khandhānaṁ bhedo, kaḷevarassa nikkhepo, jīvitindriyassupacchedo—

idaṁ vuccatāvuso, maraṇaṁ.

Iti ayañca jarā idañca maraṇaṁ—

idaṁ vuccatāvuso, jarāmaraṇaṁ.

Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ jarāmaraṇaṁ pajānāti, evaṁ jarāmaraṇasamudayaṁ pajānāti, evaṁ jarāmaraṇanirodhaṁ pajānāti, evaṁ jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako jātiñca pajānāti, jātisamudayañca pajānāti, jātinirodhañca pajānāti, jātinirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamā panāvuso, jāti, katamo jātisamudayo, katamo jātinirodho, katamā jātinirodhagāminī paṭipadā?

Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo, āyatanānaṁ paṭilābho—

ayaṁ vuccatāvuso, jāti.

Bhavasamudayā jātisamudayo, bhavanirodhā jātinirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jātinirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ jātiṁ pajānāti, evaṁ jātisamudayaṁ pajānāti, evaṁ jātinirodhaṁ pajānāti, evaṁ jātinirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako bhavañca pajānāti, bhavasamudayañca pajānāti, bhavanirodhañca pajānāti, bhavanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamo panāvuso, bhavo, katamo bhavasamudayo, katamo bhavanirodho, katamā bhavanirodhagāminī paṭipadā?

Tayome, āvuso, bhavā—

kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.

Upādānasamudayā bhavasamudayo, upādānanirodhā bhavanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ bhavaṁ pajānāti, evaṁ bhavasamudayaṁ pajānāti, evaṁ bhavanirodhaṁ pajānāti, evaṁ bhavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti.

Ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako upādānañca pajānāti, upādānasamudayañca pajānāti, upādānanirodhañca pajānāti, upādānanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, upādānaṁ, katamo upādānasamudayo, katamo upādānanirodho, katamā upādānanirodhagāminī paṭipadā?

Cattārimāni, āvuso, upādānāni—

kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.

Taṇhāsamudayā upādānasamudayo, taṇhānirodhā upādānanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upādānanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ upādānaṁ pajānāti, evaṁ upādānasamudayaṁ pajānāti, evaṁ upādānanirodhaṁ pajānāti, evaṁ upādānanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako taṇhañca pajānāti, taṇhāsamudayañca pajānāti, taṇhānirodhañca pajānāti, taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamā panāvuso, taṇhā, katamo taṇhāsamudayo, katamo taṇhānirodho, katamā taṇhānirodhagāminī paṭipadā?

Chayime, āvuso, taṇhākāyā—

rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.

Vedanāsamudayā taṇhāsamudayo, vedanānirodhā taṇhānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo taṇhānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ taṇhaṁ pajānāti, evaṁ taṇhāsamudayaṁ pajānāti, evaṁ taṇhānirodhaṁ pajānāti, evaṁ taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako vedanañca pajānāti, vedanāsamudayañca pajānāti, vedanānirodhañca pajānāti, vedanānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamā panāvuso, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā?

Chayime, āvuso, vedanākāyā—

cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.

Phassasamudayā vedanāsamudayo, phassanirodhā vedanānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ vedanaṁ pajānāti, evaṁ vedanāsamudayaṁ pajānāti, evaṁ vedanānirodhaṁ pajānāti, evaṁ vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako phassañca pajānāti, phassasamudayañca pajānāti, phassanirodhañca pajānāti, phassanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamo panāvuso, phasso, katamo phassasamudayo, katamo phassanirodho, katamā phassanirodhagāminī paṭipadā?

Chayime, āvuso, phassakāyā—

cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.

Saḷāyatanasamudayā phassasamudayo, saḷāyatananirodhā phassanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo phassanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ phassaṁ pajānāti, evaṁ phassasamudayaṁ pajānāti, evaṁ phassanirodhaṁ pajānāti, evaṁ phassanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako saḷāyatanañca pajānāti, saḷāyatanasamudayañca pajānāti, saḷāyatananirodhañca pajānāti, saḷāyatananirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, saḷāyatanaṁ, katamo saḷāyatanasamudayo, katamo saḷāyatananirodho, katamā saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā?

Chayimāni, āvuso, āyatanāni—

cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ.

Nāmarūpasamudayā saḷāyatanasamudayo, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ saḷāyatanaṁ pajānāti, evaṁ saḷāyatanasamudayaṁ pajānāti, evaṁ saḷāyatananirodhaṁ pajānāti, evaṁ saḷāyatananirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako nāmarūpañca pajānāti, nāmarūpasamudayañca pajānāti, nāmarūpanirodhañca pajānāti, nāmarūpanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, nāmarūpaṁ, katamo nāmarūpasamudayo, katamo nāmarūpanirodho, katamā nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā?

Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro—

idaṁ vuccatāvuso, nāmaṁ;

cattāri ca mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ—

idaṁ vuccatāvuso, rūpaṁ.

Iti idañca nāmaṁ idañca rūpaṁ—

idaṁ vuccatāvuso, nāmarūpaṁ.

Viññāṇasamudayā nāmarūpasamudayo, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ nāmarūpaṁ pajānāti, evaṁ nāmarūpasamudayaṁ pajānāti, evaṁ nāmarūpanirodhaṁ pajānāti, evaṁ nāmarūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako viññāṇañca pajānāti, viññāṇasamudayañca pajānāti, viññāṇanirodhañca pajānāti, viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamaṁ panāvuso, viññāṇaṁ, katamo viññāṇasamudayo, katamo viññāṇanirodho, katamā viññāṇanirodhagāminī paṭipadā?

Chayime, āvuso, viññāṇakāyā—

cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ.

Saṅkhārasamudayā viññāṇasamudayo, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ viññāṇaṁ pajānāti, evaṁ viññāṇasamudayaṁ pajānāti, evaṁ viññāṇanirodhaṁ pajānāti, evaṁ viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako saṅkhāre ca pajānāti, saṅkhārasamudayañca pajānāti, saṅkhāranirodhañca pajānāti, saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katame panāvuso, saṅkhārā, katamo saṅkhārasamudayo, katamo saṅkhāranirodho, katamā saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā?

Tayome, āvuso, saṅkhārā—

kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro.

Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo, avijjānirodhā saṅkhāranirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ saṅkhāre pajānāti, evaṁ saṅkhārasamudayaṁ pajānāti, evaṁ saṅkhāranirodhaṁ pajānāti, evaṁ saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṁ—

siyā panāvuso …pe…

“siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako avijjañca pajānāti, avijjāsamudayañca pajānāti, avijjānirodhañca pajānāti, avijjānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamā panāvuso, avijjā, katamo avijjāsamudayo, katamo avijjānirodho, katamā avijjānirodhagāminī paṭipadā?

Yaṁ kho, āvuso, dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ—

ayaṁ vuccatāvuso, avijjā.

Āsavasamudayā avijjāsamudayo, āsavanirodhā avijjānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo avijjānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ avijjaṁ pajānāti, evaṁ avijjāsamudayaṁ pajānāti, evaṁ avijjānirodhaṁ pajānāti, evaṁ avijjānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

“Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ uttari pañhaṁ apucchuṁ:

“siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti?

“Siyā, āvuso.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako āsavañca pajānāti, āsavasamudayañca pajānāti, āsavanirodhañca pajānāti, āsavanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhammaṁ.

Katamo panāvuso, āsavo, katamo āsavasamudayo, katamo āsavanirodho, katamā āsavanirodhagāminī paṭipadāti?

Tayome, āvuso, āsavā—

kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.

Avijjāsamudayā āsavasamudayo, avijjānirodhā āsavanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āsavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṁ āsavaṁ pajānāti, evaṁ āsavasamudayaṁ pajānāti, evaṁ āsavanirodhaṁ pajānāti, evaṁ āsavanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṁ pahāya, paṭighānusayaṁ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṁ samūhanitvā, avijjaṁ pahāya vijjaṁ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti—

ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṁ saddhamman”ti.

Idamavocāyasmā sāriputto.

Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.

Sammādiṭṭhisuttaṁ niṭṭhitaṁ navamaṁ.

SC 1Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was dwelling at Sāvatthi, in Jeta‘s Grove, at Anāthapiṇḍika‘s Park. There Venerable Sāriputta addressed the monks: “Venerable monks!” “Venerable,” those monks replied to Venerable Sāriputta. Venerable Sāriputta said this:

SC 2“Venerables, it is said, ‘Right perspective, right perspective.’ Venerables, how does a noble disciple have right perspective, how is his perspective upright,¹ how is he possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how is he one who has arrived at this true Dhamma?”

SC 3“Venerable, we might come from far away to learn the meaning of this statement in the presence of Venerable Sāriputta. It would be excellent if Venerable Sāriputta would make evident the meaning of this statement. After hearing it from Venerable Sāriputta, the monks will remember it.” “Therefore, Venerables, listen and carefully pay attention. I will speak.” “Yes, Venerable,” those monks replied to Venerable Sāriputta. Venerable Sāriputta said this:

SC 4“Venerables, when a noble disciple understands the unwholesome, understands the root of the unwholesome, understands the wholesome, understands the root of the wholesome – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is the unwholesome? What is the root of the unwholesome? What is the wholesome? What is the root of the wholesome?

SC 5“Venerables, killing living beings is unwholesome. Theft is unwholesome. Sexual misconduct is unwholesome. False speech is unwholesome. Malicious speech is unwholesome. Harsh speech is unwholesome. Frivolous prattle is unwholesome. Covetousness is unwholesome. Ill will is unwholesome. Wrong perspective is unwholesome. Venerables, this is called ‘the unwholesome.’ And, Venerables, what is the root of the unwholesome? Greed is a root of the unwholesome, hatred is a root of the unwholesome, delusion is a root of the unwholesome – Venerables, this is called ‘the root of the unwholesome.’

SC 6“And, Venerables, what is the wholesome? Abstinence from killing living beings is wholesome. Abstinence from theft is wholesome. Abstinence from sexual misconduct is wholesome. Abstinence from false speech is wholesome. Abstinence from malicious speech is wholesome. Abstinence from harsh speech is wholesome. Abstinence from frivolous prattle is wholesome. Non-covetousness is wholesome. Non-ill will is wholesome. Right perspective is wholesome. Venerables, this is called ‘the wholesome.’ And, Venerables, what is the root of the wholesome? Non-greed is a root of the wholesome, non-hatred is a root of the wholesome, non-delusion is a root of the wholesome – Venerables, this is called ‘the root of the wholesome.’

SC 7“Venerables, when a noble disciple understands the unwholesome in this way, understands the root of the unwholesome in this way, understands the wholesome in this way, and understands the root of the wholesome in this way, then having completely abandoned the subconscious tendency towards passion, having removed the subconscious tendency towards aversion, having destroyed the subconscious tendency towards the conceit ‘I exist,’ having abandoned ignorance, having given rise to knowledge,² he has made an immediately visible end of dissatisfaction³ – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 8“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 9“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands nutriment,⁴ understands the origin of nutriment, understands the cessation of nutriment, and understands the practice which leads to the cessation of nutriment – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is nutriment? What is the origin of nutriment? What is the cessation of nutriment? What is the practice which leads to the cessation of nutriment? Venerables, there are these four nutriments for beings who have come to be, or for assisting those who seek existence. What four? Physical food, whether coarse or subtle; sense-contact is the second; mental volition is the third; and consciousness is the fourth. From the arising of craving there is the arising of nutriment; from the cessation of craving there is the cessation of nutriment. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of nutriment – namely, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 10“Venerables, when a noble disciple understands nutriment in this way, understands the origin of nutriment in this way, understands the cessation of nutriment in this way, and understands the practice which leads to the cessation of nutriment in this way, then having completely abandoned the subconscious tendency towards passion… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 11“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 12“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands dissatisfaction, understands the origin of dissatisfaction, understands the cessation of dissatisfaction, and understands the practice which leads to the cessation of dissatisfaction – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is dissatisfaction? What is the origin of dissatisfaction? What is the cessation of dissatisfaction? What is the practice which leads to the cessation of dissatisfaction?

SC 13“Birth is dissatisfaction, decay is dissatisfaction, dying is dissatisfaction; sorrow, lamentation, pain, depression, and anguish are dissatisfaction; not getting what one wants is dissatisfaction; briefly, the five aggregates when affected by clinging are dissatisfaction. Venerables, this is called ‘dissatisfaction.’

SC 14“And, Venerables, what is the origin of dissatisfaction? That craving which is productive of further existence, is accompanied by delight and passion, and seeks delight in various ways⁵ – that is, craving for sensuality, craving for existence, and craving for avoiding existence.⁶ Venerables, this is called ‘the origin of dissatisfaction.’

SC 15“And, Venerables, what is the cessation of dissatisfaction? The remainderless cessation, giving up, relinquishment, and release of that craving through dispassion, without any further attachment to it. Venerables, this is called ‘the cessation of dissatisfaction.’

SC 16“And, Venerables, what is the practice which leads to the cessation of dissatisfaction? It is just this Noble Eightfold Path – that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration. Venerables, this is called ‘the practice which leads to the cessation of dissatisfaction.’

SC 17“Venerables, when a noble disciple understands dissatisfaction in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 18“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 19“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands decay and dying, understands the origin of decay and dying, understands the cessation of decay and dying, and understands the practice which leads to the cessation of decay and dying – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is decay and dying? What is the origin of decay and dying? What is the cessation of decay and dying? What is the practice which leads to the cessation of decay and dying?

SC 20“The decay, decrepitude, broken teeth, gray hair, and wrinkled skin of those beings amidst a group of beings; the dwindling of vitality; the weakening of one‘s faculties – Venerables, this is called ‘decay.’ And, Venerables, what is dying? The falling, shifting away, dissolution, disappearance, mortality, and dying of those beings from a group of beings; the completion of the lifetime; the dissolution of the aggregates; the laying-down of the body; the severance of the life-faculty – Venerables, this is called ‘dying.’ Thus, that is decay and that is dying – Venerables, this is called ‘decay and dying.’ From the arising of birth, there is the arising of decay and dying; from the cessation of birth, there is the cessation of decay and dying. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of decay and dying; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 21“Venerables, when a noble disciple understands decay and dying in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 22“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 23“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands birth, understands the origin of birth, understands the cessation of birth, and understands the practice which leads to the cessation of birth – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is birth? What is the origin of birth? What is the cessation of birth? What is the practice which leads to the cessation of birth?

SC 24“The birth, appearance, descent, or production of those beings amidst a group of beings; the manifestation of the aggregates; the acquisition of the sense-bases – Venerables, this is called ‘birth.’ From the arising of existence, there is the arising of birth; from the cessation of existence, there is the cessation of birth. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of birth; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 25“Venerables, when a noble disciple understands birth in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 26“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 27“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands existence, understands the origin of existence, understands the cessation of existence, and understands the practice which leads to the cessation of existence – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is existence? What is the origin of existence? What is the cessation of existence? What is the practice which leads to the cessation of existence?

SC 28“Venerables, these are the three kinds of existence: sensual existence, material existence, and immaterial existence. From the arising of attachment, there is the arising of existence; from the cessation of attachment, there is the cessation of existence. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of existence; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 29“Venerables, when a noble disciple understands existence in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 30“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 31“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands attachment, understands the origin of attachment, understands the cessation of attachment, and understands the practice which leads to the cessation of attachment – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is attachment? What is the origin of attachment? What is the cessation of attachment? What is the practice which leads to the cessation of attachment?

SC 32“Venerables, these are the four kinds of attachment: attachment to sensuality, attachment to perspectives, attachment to habitual practices, and attachment to the idea of a soul. From the arising of craving, there is the arising of attachment; from the cessation of craving, there is the cessation of attachment. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of attachment; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 33“Venerables, when a noble disciple understands attachment in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 34“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 35“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands craving, understands the origin of craving, understands the cessation of craving, and understands the practice which leads to the cessation of craving – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is craving? What is the origin of craving? What is the cessation of craving? What is the practice which leads to the cessation of craving?

SC 36“Venerables, these are the six categories of craving: craving for visible objects, craving for sounds, craving for fragrances, craving for flavors, craving for tangible objects, and craving for mental phenomena. From the arising of feeling there is the arising of craving; from the cessation of feeling, there is the cessation of craving. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of craving; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 37“Venerables, when a noble disciple understands craving in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 38“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 39“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands feeling, understands the origin of feeling, understands the cessation of feeling, and understands the practice which leads to the cessation of feeling – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is feeling? What is the origin of feeling? What is the cessation of feeling? What is the practice which leads to the cessation of feeling?

SC 40“Venerables, these are the six categories of feeling: feeling born from eye-contact, feeling born from ear-contact, feeling born from nose-contact, feeling born from tongue-contact, feeling born from body-contact, and feeling born from mind-contact. From the arising of sense-contact, there is the arising of feeling; from the cessation of sense-contact, there is the cessation of feeling. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of feeling; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 41“Venerables, when a noble disciple understands feeling in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 42“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 43“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands sense-contact, understands the origin of sense-contact, understands the cessation of sense-contact, and understands the practice which leads to the cessation of sense-contact – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is sense-contact? What is the origin of sense-contact? What is the cessation of sense-contact? What is the practice which leads to the cessation of sense-contact?

SC 44“Venerables, these are the six categories of sense-contact: eye-contact, ear-contact, nose-contact, tongue-contact, body-contact, and mind-contact. From the arising of the sixfold sense-base, there is the arising of sense-contact; from the cessation of the sixfold sense-base, there is the cessation of sense-contact. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of sense-contact; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 45“Venerables, when a noble disciple understands sense-contact in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 46“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 47“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands the sixfold sense-base, understands the origin of sense-contact, understands the cessation of the sixfold sense-base, and understands the practice which leads to the cessation of the sixfold sense-base – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is the sixfold sense-base? What is the origin of the sixfold sense-base? What is the cessation of the sixfold sense-base? What is the practice which leads to the cessation of the sixfold sense-base?

SC 48“Venerables, these are the six sense-bases: the eye sense-base, the ear sense-base, the nose sense-base, the tongue sense-base, the body sense-base, and the mind sense-base. From the arising of mind and body, there is the arising of the sixfold sense-base; from the cessation of mind and body, there is the cessation of the sixfold sense-base. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of the sixfold sense-base; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 49“Venerables, when a noble disciple understands the sixfold sense-base in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 50“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 51“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands mind and body, understands the origin of mind and body, understands the cessation of mind and body, and understands the practice which leads to the cessation of mind and body – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is mind and body? What is the origin of mind and body? What is the cessation of mind and body? What is the practice which leads to the cessation of mind and body?

SC 52“Feeling, identification, volition, sense-contact, and attention – Venerables, this is called ‘mind.’ The four great elements,⁷ and the physical form which is composed of the four great elements – Venerables, this is called ‘body.’ Thus, this is ‘body’ and this is ‘mind’ – Venerables, this is called ‘body and mind.’ From the arising of consciousness, there is the arising of mind and body; from the cessation of consciousness, there is the cessation of mind and body. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of mind and body; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 53“Venerables, when a noble disciple understands mind and body in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 54“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 55“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands consciousness, understands the origin of consciousness, understands the cessation of consciousness, and understands the practice which leads to the cessation of consciousness – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is consciousness? What is the origin of consciousness? What is the cessation of consciousness? What is the practice which leads to the cessation of consciousness?

SC 56“Venerables, these are the six categories of consciousness: eye-consciousness, ear-consciousness, nose-consciousness, tongue-consciousness, body-consciousness, and mind-consciousness. From the arising of formations, there is the arising of consciousness; from the cessation of formations, there is the cessation of consciousness. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of consciousness; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 57“Venerables, when a noble disciple understands consciousness in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 58“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 59“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands formations, understands the origin of formations, understands the cessation of formations, and understands the practice which leads to the cessation of formations – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what are formations? What is the origin of formations? What is the cessation of formations? What is the practice which leads to the cessation of formations?

SC 60“Venerables, these are the three kinds of formations: bodily formation, verbal formation, and mental formation. From the arising of ignorance, there is the arising of formations; from the cessation of ignorance, there is the cessation of formations. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of formations; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 61“Venerables, when a noble disciple understands consciousness in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 62“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 63“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands ignorance, understands the origin of ignorance, understands the cessation of ignorance, and understands the practice which leads to the cessation of ignorance – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what is ignorance? What is the origin of ignorance? What is the cessation of ignorance? What is the practice which leads to the cessation of ignorance?

SC 64“Venerables, when there is no knowledge of dissatisfaction, no knowledge of the origin of dissatisfaction, no knowledge of the cessation of dissatisfaction, no knowledge of the practice which leads to the cessation of dissatisfaction – Venerables, this is called ‘ignorance.’ From the arising of the taints,⁸ there is the arising of ignorance; from the cessation of the taints, there is the cessation of ignorance. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of ignorance; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 65“Venerables, when a noble disciple understands ignorance in this way… he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 66“Excellent, Venerable!” After delighting and rejoicing in Venerable Sāriputta‘s speech, they asked Venerable Sāriputta a further question: “But, Venerable, can there be another way that a noble disciple has right perspective, has upright perspective, is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, and has arrived at this true Dhamma?”

SC 67“There can be, Venerables. Venerables, when a noble disciple understands the taints, understands the origin of the taints, understands the cessation of the taints, and understands the practice which leads to the cessation of the taints – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma. But, Venerables, what are the taints? What is the origin of the taints? What is the cessation of the taints? What is the practice which leads to the cessation of the taints?

SC 68“Venerables, these are the three kinds of taints: the taint of sensuality, the taint of existence, and the taint of ignorance. From the arising of ignorance, there is the arising of the taints; from the cessation of ignorance, there is the cessation of the taints. And it is just this Noble Eightfold Path that is the practice which leads to the cessation of the taints; that is, right perspective, right intention, right speech, right conduct, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

SC 69“Venerables, when a noble disciple understands the taints in this way, understands the origin of the taints in this way, understands the cessation of the taints in this way, and understands the practice which leads to the cessation of the taints in this way, then having completely abandoned the subconscious tendency towards passion, having removed the subconscious tendency towards aversion, having destroyed the subconscious tendency towards the conceit ‘I exist,’ having abandoned ignorance, having given rise to knowledge, he has made an immediately visible end of dissatisfaction – this, Venerables, is how a noble disciple has right perspective, how his perspective is upright, how he is possessed of certainty and confidence in the Dhamma, how he is one who has arrived at this true Dhamma.”

SC 70This is what Venerable Sāriputta said. Satisfied, those monks delighted in Venerable Sāriputta‘s speech.