Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Am-la của thầy thuốc Kỳ-bà Câu-ma-la tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Xưa kia, khi Ta chưa thành Chánh giác, ở một mình nơi thanh vắng, thiền định tư duy, quán sát xem tự tâm phần nhiều hướng đến nơi nào? Tự tâm phần nhiều chạy theo năm công đức của dục quá khứ, phần ít chạy theo năm công đức của dục hiện tại, lại càng rất ít chạy theo đời vị lai. Khi Ta quán sát thấy tâm phần nhiều chạy theo năm dục quá khứ, bèn nỗ lực tìm phương tiện, tinh cần tự giữ gìn, không để chạy theo năm công đức của dục quá khứ nữa.
“Do tinh cần tự giữ, nên Ta dần dần tiếp cận được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
“Này các Tỳ-kheo, các ông cũng phần nhiều chạy theo năm công đức của dục quá khứ, còn đối với hiện tại, vị lai thì lại cũng rất ít. Hiện tại, các ông cũng nên vì tâm phần nhiều chạy theo năm công đức của dục quá khứ đó, tăng cường tự phòng hộ, không bao lâu cũng sẽ chứng đắc lậu tận, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong đời này tự tri tự tác chứng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’
Vì sao? Vì mắt thấy sắc làm nhân duyên sanh ra nội cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui; tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp xúc với pháp làm nhân duyên sanh ra nội cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui. Cho nên, các Tỳ-kheo, đối với những nhập xứ này cần phải giác tri, khi mắt kia diệt, sắc tưởng sẽ lìa; tai, mũi, lưỡi, thân, ý diệt thì pháp tưởng sẽ lìa.”
Phật nói cần phải nhận biết sáu nhập xứ rồi, liền vào thất tọa thiền.
Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo, sau khi Đức Thế Tôn đi rồi, bàn luận như vầy:
“Thế Tôn đã vì chúng ta nói gọn pháp yếu, nhưng không phân tích đầy đủ mà đã vào thất tọa thiền. Thế Tôn bảo rằng: ‘Sáu nhập xứ cần phải giác tri; khi mắt kia diệt thì sắc tưởng sẽ lìa; tai, mũi, lưỡi, thân, ý diệt thì pháp tưởng sẽ lìa.’
“Hiện tại, đối với pháp do Đức Thế Tôn đã nói gọn, chúng ta vẫn còn chưa hiểu. Nay ở trong chúng này, ai là người có trí tuệ có thể vì chúng ta, đối với pháp đã được Đức Thế Tôn nói gọn đó, mà vì chúng ta diễn nói đầy đủ nghĩa của nó?
“Họ lại nghĩ: ‘Chỉ có Tôn giả A-nan, luôn luôn hầu Đức Thế Tôn, thường được Thế Tôn và các vị phạm hạnh có trí khen ngợi. Chỉ có Tôn giả A-nan mới có thể vì chúng ta diễn nói lại nghĩa pháp đã được Đức Thế Tôn nói gọn đó. Nay, chúng ta cùng nhau đến chỗ Tôn giả A-nan hỏi về ý nghĩa quan trọng của chúng và theo những gì Tôn giả A-nan nói tất cả chúng ta sẽ phụng hành.’”
Bấy giờ, số đông chúng Tỳ-kheo, đi đến chỗ Tôn giả A-nan, cùng nhau thăm hỏi rồi ngồi qua một bên, bạch Tôn giả A-nan:
“Tôn giả, nên biết cho, Đức Thế Tôn vì chúng tôi đã nói gọn pháp yếu, (chi tiết như đã nói ở trên), xin Tôn giả vì chúng tôi nói đầy đủ nghĩa của chúng.”
Tôn giả A-nan nói với các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, tôi sẽ vì các thầy mà nói về pháp đã được Đức Thế Tôn nói gọn một cách đầy đủ nghĩa của chúng. Đức Thế Tôn đã nói tóm gọn chỉ cho việc diệt sáu nhập xứ, còn những điều khác sẽ nói là nhãn xứ diệt thì sắc tưởng sẽ lìa; và tai, mũi, lưỡi, thân, ý nhập xứ diệt, thì pháp tưởng sẽ lìa. Đức Thế Tôn nói gọn pháp này xong vào thất thiền định. Nay tôi đã vì các ông phân tích nghĩa này.”
Tôn giả A-nan nói nghĩa này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Tôn giả đã nói, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住毘舍離耆婆拘T 0053a27摩羅藥師菴羅園。
爾時，世尊告諸比丘：「我T 0053a28昔未成正覺時，獨一靜處，禪思思惟：『自心T 0053a29多向何處觀察？』自心多逐過去五欲功德，T 0053b01少逐現在五欲功德，逐未來世轉復微少；T 0053b02我觀多逐過去五欲心已，極生方便，精勤T 0053b03自護，不復令隨過去五欲功德。
「我以是精T 0053b04勤自護故，漸漸近阿耨多羅三藐三菩提。汝T 0053b05等諸比丘亦復多逐過去五欲功德，現在、未T 0053b06來亦復微少，汝今亦當以心多逐過去五T 0053b07欲功德故，增加自護，亦當不久得盡諸漏，T 0053b08無漏心解脫、慧解脫，現法自知作證：『我生已T 0053b09盡，梵行已立，所作已作，自知不受後有。』
「所T 0053b10以者何？眼見色因緣生內受，若苦、若樂、不T 0053b11苦不樂。耳、鼻、舌、身、意法因緣生內受，若苦、T 0053b12若樂、不苦不樂。是故，比丘！於彼入處當覺T 0053b13知，若眼滅，色想則離。耳、鼻、舌、身、意滅，法想則T 0053b14離。」
佛說：「當覺六入處。」言已，入室坐禪。時，有T 0053b15眾多比丘，世尊去後，作此論議：「世尊為T 0053b16我等略說法要，不廣分別，而入室坐禪。世T 0053b17尊說言：『當覺六入處，若彼眼滅，色想則離；T 0053b18耳、鼻、舌、身、意滅，法想則離。』我等今日於世尊T 0053b19略說法中猶故不解，今此眾中，誰有慧力，T 0053b20能為我等於世尊略說法中廣為我等演T 0053b21說其義？」
復作是念：「唯有尊者阿難，常侍世T 0053b22尊，常為大師之所讚歎，聰慧梵行。唯有尊T 0053b23者阿難堪能為我等於世尊略說法中演T 0053b24說其義，我等今日皆共往詣尊者阿難所，T 0053b25問其要義，如阿難所說，悉當奉持。」
爾時，眾T 0053b26多比丘往詣尊者阿難所，共相問訊已，於T 0053b27一面坐。白尊者阿難言：「尊者！當知世尊為T 0053b28我等略說法要，如上所說，具問阿難，當為T 0053b29我等廣說其義。」
尊者阿難語諸比丘：「諦聽，T 0053c01善思，於世尊略說法中，當為汝等廣說其T 0053c02義，世尊略說者，即是滅六入處有餘之說，T 0053c03故言：『眼處滅，色想則離；耳、鼻、舌、身、意入處滅，T 0053c04法想則離。』世尊略說此法已，入室坐禪，我T 0053c05今已為汝等分別說義。」
尊者阿難說此義T 0053c06已，諸比丘聞其所說，歡喜奉行。
T 0053c07 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Vesālī in Jīvaka’s Mango Grove.
At that time the Blessed One said to the monks: “Formerly, when I had not yet attained full awakening, I was meditating alone in a quiet place and thought: ‘I should examine: What direction does my own mind often incline towards? My own mind often pursued the five strands of sense pleasure of the past, it seldom pursues the five strands of sense pleasure of the present, and it very seldom keeps revolving in those of the future.
“When I had contemplated that I often pursued the five [strands] of sense pleasure of the past, I thoroughly aroused energy and effort to guard myself so that I would not again follow after the five strands of sense pleasure of the past. Because of this diligent self protection, I gradually drew closer to supreme and right awakening.
“Monks, you also often pursued the five strands of sense pleasure of the past, very seldom those of the present and the future. You should now also increasingly protect yourself, because the mind often pursued the five strands of sense pleasure of the past, and you will soon attain the destruction of the influxes, the influx-free liberation of the mind and liberation by wisdom, knowing here and now for yourself and realizing that: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.’
“Why is that? In dependence on seeing forms with the eye, feeling arises within, be it painful, pleasant, or neutral. In dependence on the ear … the nose … the tongue … the body … the mind and mental objects, feeling arises within, be it painful, pleasant, or neutral.
“Therefore, monks, you should realize that sphere wherein the eye ceases and which then is apart from a perception of forms, wherein the ear … the nose … the tongue … the body … the mind ceases and which then is apart from a perception of mental objects.”
The Buddha said: “You should realize that sphere.” Having said this, he entered his hut to sit in meditation. Then, soon after the Blessed One had left, a group of many monks had this discussion: “The Blessed One has taught us the essentials of the teaching in brief, and without analyzing it in detail he has entered his hut to sit in meditation.
“The Blessed One has said: ‘You should realize that sphere, wherein the eye ceases and which then is apart from perception of forms, wherein the ear … the nose … the tongue … the body … the mind ceases and which then is apart from perception of mental objects.’ Now we still do not understand herein the teaching which the Blessed One has taught in brief. Among this community, who now has the power of wisdom and the capability of expounding to us in detail the meaning herein of the teaching which the Blessed One has taught us in brief?”
They further thought: “The only one is the venerable Ānanda, who constantly attends on the Blessed One and who is constantly praised by the great teacher as a wise practitioner of the holy life. The venerable Ānanda is the only one who is capable of expounding to us the meaning herein of the teaching which the Blessed One has taught in brief. We should now all together approach the venerable Ānanda and ask him about its meaning. We will all respectfully remember it as [the venerable] Ānanda explains it.”
At that time the group of many monks approached the venerable Ānanda. Having exchanged polite greetings, they sat to one side and said to the venerable Ānanda: “Venerable, you should know that the Blessed One has taught us the essentials of the teaching in brief … as said above … we together ask that Ānanda would explain to us in detail its meaning.”
The venerable Ānanda said to the monks: “Listen and pay proper attention, I shall herein explain in detail to you the meaning of the teaching the Blessed One has taught in brief. What the Blessed One has taught in brief was in regard to the cessation of the six sense-spheres. On purpose saying more than that [single expression], he said: ‘The sphere wherein the eye ceases and which then is apart from perception of forms, wherein the ear … the nose … the tongue … the body … the mind sense-sphere ceases and which then is apart from perception of mental objects.’ Of this teaching, which the Blessed One had taught in brief when he entered his hut to sit in meditation, I have now analyzed its meaning for you.”
When the venerable Ānanda had explained its meaning, hearing what he had said the monks were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Am-la của thầy thuốc Kỳ-bà Câu-ma-la tại Tỳ-xá-ly. Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Xưa kia, khi Ta chưa thành Chánh giác, ở một mình nơi thanh vắng, thiền định tư duy, quán sát xem tự tâm phần nhiều hướng đến nơi nào? Tự tâm phần nhiều chạy theo năm công đức của dục quá khứ, phần ít chạy theo năm công đức của dục hiện tại, lại càng rất ít chạy theo đời vị lai. Khi Ta quán sát thấy tâm phần nhiều chạy theo năm dục quá khứ, bèn nỗ lực tìm phương tiện, tinh cần tự giữ gìn, không để chạy theo năm công đức của dục quá khứ nữa.
“Do tinh cần tự giữ, nên Ta dần dần tiếp cận được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.
“Này các Tỳ-kheo, các ông cũng phần nhiều chạy theo năm công đức của dục quá khứ, còn đối với hiện tại, vị lai thì lại cũng rất ít. Hiện tại, các ông cũng nên vì tâm phần nhiều chạy theo năm công đức của dục quá khứ đó, tăng cường tự phòng hộ, không bao lâu cũng sẽ chứng đắc lậu tận, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong đời này tự tri tự tác chứng: ‘Ta, sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’
Vì sao? Vì mắt thấy sắc làm nhân duyên sanh ra nội cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui; tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp xúc với pháp làm nhân duyên sanh ra nội cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui. Cho nên, các Tỳ-kheo, đối với những nhập xứ này cần phải giác tri, khi mắt kia diệt, sắc tưởng sẽ lìa; tai, mũi, lưỡi, thân, ý diệt thì pháp tưởng sẽ lìa.”
Phật nói cần phải nhận biết sáu nhập xứ rồi, liền vào thất tọa thiền.
Bấy giờ, có số đông Tỳ-kheo, sau khi Đức Thế Tôn đi rồi, bàn luận như vầy:
“Thế Tôn đã vì chúng ta nói gọn pháp yếu, nhưng không phân tích đầy đủ mà đã vào thất tọa thiền. Thế Tôn bảo rằng: ‘Sáu nhập xứ cần phải giác tri; khi mắt kia diệt thì sắc tưởng sẽ lìa; tai, mũi, lưỡi, thân, ý diệt thì pháp tưởng sẽ lìa.’
“Hiện tại, đối với pháp do Đức Thế Tôn đã nói gọn, chúng ta vẫn còn chưa hiểu. Nay ở trong chúng này, ai là người có trí tuệ có thể vì chúng ta, đối với pháp đã được Đức Thế Tôn nói gọn đó, mà vì chúng ta diễn nói đầy đủ nghĩa của nó?
“Họ lại nghĩ: ‘Chỉ có Tôn giả A-nan, luôn luôn hầu Đức Thế Tôn, thường được Thế Tôn và các vị phạm hạnh có trí khen ngợi. Chỉ có Tôn giả A-nan mới có thể vì chúng ta diễn nói lại nghĩa pháp đã được Đức Thế Tôn nói gọn đó. Nay, chúng ta cùng nhau đến chỗ Tôn giả A-nan hỏi về ý nghĩa quan trọng của chúng và theo những gì Tôn giả A-nan nói tất cả chúng ta sẽ phụng hành.’”
Bấy giờ, số đông chúng Tỳ-kheo, đi đến chỗ Tôn giả A-nan, cùng nhau thăm hỏi rồi ngồi qua một bên, bạch Tôn giả A-nan:
“Tôn giả, nên biết cho, Đức Thế Tôn vì chúng tôi đã nói gọn pháp yếu, (chi tiết như đã nói ở trên), xin Tôn giả vì chúng tôi nói đầy đủ nghĩa của chúng.”
Tôn giả A-nan nói với các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, tôi sẽ vì các thầy mà nói về pháp đã được Đức Thế Tôn nói gọn một cách đầy đủ nghĩa của chúng. Đức Thế Tôn đã nói tóm gọn chỉ cho việc diệt sáu nhập xứ, còn những điều khác sẽ nói là nhãn xứ diệt thì sắc tưởng sẽ lìa; và tai, mũi, lưỡi, thân, ý nhập xứ diệt, thì pháp tưởng sẽ lìa. Đức Thế Tôn nói gọn pháp này xong vào thất thiền định. Nay tôi đã vì các ông phân tích nghĩa này.”
Tôn giả A-nan nói nghĩa này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Tôn giả đã nói, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Vesālī in Jīvaka’s Mango Grove.
At that time the Blessed One said to the monks: “Formerly, when I had not yet attained full awakening, I was meditating alone in a quiet place and thought: ‘I should examine: What direction does my own mind often incline towards? My own mind often pursued the five strands of sense pleasure of the past, it seldom pursues the five strands of sense pleasure of the present, and it very seldom keeps revolving in those of the future.
“When I had contemplated that I often pursued the five [strands] of sense pleasure of the past, I thoroughly aroused energy and effort to guard myself so that I would not again follow after the five strands of sense pleasure of the past. Because of this diligent self protection, I gradually drew closer to supreme and right awakening.
“Monks, you also often pursued the five strands of sense pleasure of the past, very seldom those of the present and the future. You should now also increasingly protect yourself, because the mind often pursued the five strands of sense pleasure of the past, and you will soon attain the destruction of the influxes, the influx-free liberation of the mind and liberation by wisdom, knowing here and now for yourself and realizing that: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of any further existence.’
“Why is that? In dependence on seeing forms with the eye, feeling arises within, be it painful, pleasant, or neutral. In dependence on the ear … the nose … the tongue … the body … the mind and mental objects, feeling arises within, be it painful, pleasant, or neutral.
“Therefore, monks, you should realize that sphere wherein the eye ceases and which then is apart from a perception of forms, wherein the ear … the nose … the tongue … the body … the mind ceases and which then is apart from a perception of mental objects.”
The Buddha said: “You should realize that sphere.” Having said this, he entered his hut to sit in meditation. Then, soon after the Blessed One had left, a group of many monks had this discussion: “The Blessed One has taught us the essentials of the teaching in brief, and without analyzing it in detail he has entered his hut to sit in meditation.
“The Blessed One has said: ‘You should realize that sphere, wherein the eye ceases and which then is apart from perception of forms, wherein the ear … the nose … the tongue … the body … the mind ceases and which then is apart from perception of mental objects.’ Now we still do not understand herein the teaching which the Blessed One has taught in brief. Among this community, who now has the power of wisdom and the capability of expounding to us in detail the meaning herein of the teaching which the Blessed One has taught us in brief?”
They further thought: “The only one is the venerable Ānanda, who constantly attends on the Blessed One and who is constantly praised by the great teacher as a wise practitioner of the holy life. The venerable Ānanda is the only one who is capable of expounding to us the meaning herein of the teaching which the Blessed One has taught in brief. We should now all together approach the venerable Ānanda and ask him about its meaning. We will all respectfully remember it as [the venerable] Ānanda explains it.”
At that time the group of many monks approached the venerable Ānanda. Having exchanged polite greetings, they sat to one side and said to the venerable Ānanda: “Venerable, you should know that the Blessed One has taught us the essentials of the teaching in brief … as said above … we together ask that Ānanda would explain to us in detail its meaning.”
The venerable Ānanda said to the monks: “Listen and pay proper attention, I shall herein explain in detail to you the meaning of the teaching the Blessed One has taught in brief. What the Blessed One has taught in brief was in regard to the cessation of the six sense-spheres. On purpose saying more than that [single expression], he said: ‘The sphere wherein the eye ceases and which then is apart from perception of forms, wherein the ear … the nose … the tongue … the body … the mind sense-sphere ceases and which then is apart from perception of mental objects.’ Of this teaching, which the Blessed One had taught in brief when he entered his hut to sit in meditation, I have now analyzed its meaning for you.”
When the venerable Ānanda had explained its meaning, hearing what he had said the monks were delighted and received it respectfully.