Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Ta sẽ vì các ông diễn nói hai pháp. Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ. Hai pháp đó là gì? Nhãn và sắc là hai: tai và âm thanh, mũi và mùi, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp là hai. Đó gọi là hai pháp.
“Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào nói như vầy: ‘Đây chẳng phải là hai. Hai pháp mà Sa-môn Cù-đàm nói, đó thật sự không phải là hai.’ Người kia nói hai pháp theo ý của mình, đấy chỉ có trên ngôn thuyết; khi hỏi đến thì sẽ không biết, khiến sẽ tăng thêm nghi hoặc cho họ, vì đây chẳng phải là cảnh giới của họ. Vì sao? Vì duyên vào mắt và sắc sanh ra nhãn thức, cả ba hòa hợp duyên lại thành xúc, duyên vào xúc sanh ra cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui. Nếu không biết như thật về sự tập khởi của cảm thọ, về sự diệt tận của cảm thọ, về vị ngọt của cảm thọ, về sự tai hại của cảm thọ, về sự xuất ly cảm thọ này, thì sẽ gieo trồng tham dục nơi thân xúc, sẽ gieo trồng sân nhuế nơi thân xúc, sẽ gieo trồng giới thủ về thân xúc, sẽ gieo trồng ngã kiến nơi thân xúc; cũng gieo trồng và làm tăng trưởng các ác pháp bất thiện. Thuần một tụ khổ lớn như vậy, đều từ sự tập khởi mà sanh ra. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý và pháp làm nhân duyên sanh ra ý thức. Cả ba chúng hòa hợp sanh ra xúc, nói chi tiết như trên.
“Lại nữa, khi nhãn duyên vào sắc sanh ra nhãn thức, cả ba chúng hòa hợp sanh ra xúc và xúc làm duyên sanh ra cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui. Khi đã biết về sự tập khởi của cảm thọ, về sự diệt tận của cảm thọ, về vị ngọt của cảm thọ, về sự tai hại của cảm thọ, về sự xuất ly của cảm thọ như vậy rồi, thì sẽ không gieo trồng tham dục nơi thân xúc, sẽ không gieo trồng sân nhuế nơi thân xúc, sẽ không gieo trồng giới thủ nơi thân xúc, sẽ không gieo trồng ngã kiến về thân xúc, sẽ không gieo trồng các pháp ác bất thiện. Như vậy các pháp ác bất thiện sẽ bị tiêu diệt và thuần một tụ khổ lớn cũng bị tiêu diệt. Đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý và pháp lại cũng như vậy.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給T 0054a02孤獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「當為汝等演T 0054a03說二法。諦聽，善思。何等為二？眼、色為二。耳T 0054a04聲、鼻香、舌味、身觸、意法為二，是名二法。
「若T 0054a05有沙門、婆羅門作如是說：『是非二者，沙門T 0054a06瞿曇所說二法，此非為二。』彼自以意說二T 0054a07法者，但有言說，聞已不知，增其疑惑，以T 0054a08非其境界故。
「所以者何？緣眼、色，眼識生，T 0054a09三事和合，緣觸觸生受，若苦、若樂、不苦不樂。T 0054a10若於此受集、受滅、受味、受患、受離不如實知T 0054a11者，種貪欲身觸、種瞋恚身觸、種戒取身觸、T 0054a12種我見身觸，亦種殖增長諸惡不善法。如T 0054a13是純大苦集皆從集生，如是耳、鼻、舌、身，意、T 0054a14法緣，生意識，三事和合觸……」廣說如上。
「復次，T 0054a15眼緣色，生眼識，三事和合觸，觸緣受，若苦、T 0054a16若樂、不苦不樂，於此諸受集、滅、味、患、離如T 0054a17是知。如是知已，不種貪欲身觸、不種瞋恚T 0054a18身觸、不種戒取身觸、不種我見身觸、不T 0054a19種諸惡不善法。如是諸惡不善法滅，純大T 0054a20苦聚滅。耳、鼻、舌、身、意法亦復如是。」
佛說此T 0054a21經已，諸比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0054a22 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “I will expound to you two things, listen and pay proper attention. What are the two? The eye and forms are two, the ear and sounds … the nose and odours … the tongue and flavours … the body and tangibles … the mind and mental objects are two. These are called two things.
“Suppose a recluse or brahmin speaks like this: ‘These are not two. The things declared by the recluse Gotama as being two, they are not two’, and he proclaims two things according to his own ideas. Yet, on being questioned about what he says, he will not know, and be increasingly bewildered, because this is not within his domain. Why is that?
“In dependence on the eye and forms, eye-consciousness arises. In dependence on the coming together of these three things there is contact. From contact arises feeling, be it painful, pleasant, or neutral.
“He does not understand as it really is the arising of these feelings, the cessation of feelings, the gratification of feelings, the danger in feelings, and the escape from feelings.
“He breeds the bodily knot of lustful desires, he breeds the bodily knot of anger, he breeds the bodily knot of clinging to rules, and he breeds the bodily knot of the view of self, and he breads and increases evil and unwholesome states. In this way the entire great mass of dukkha completely arises from it.
“In the same way in dependence on the ear [and sounds] … the nose [and odours] … the tongue [and flavours] … the body [and tangibles] … the mind and mental objects, mind-consciousness arises. [In dependence on] the coming together of these three things there is contact … to be recited in full as above.
“Again, in dependence on the eye and forms, eye-consciousness arises. The coming together of these three things is contact. In dependence on contact there is feeling, be it painful, pleasant, or neutral. One understands in this way the arising of these feelings, their cessation, their gratification, their danger, and the escape from them.
“Having understood it in this way, one does not breed the bodily knot of lustful desires, does not breed the bodily knot of anger, does not breed the bodily knot of clinging to rules, does not breed the bodily knot of the view of self, and does not breed evil and unwholesome states. In this way evil and unwholesome states cease and the entire great mass of dukkha ceases.
“[In dependence] on the ear [and sounds] … the nose [and odours] … the tongue [and flavours] … the body [and tangibles] … the mind and mental objects it is also like this.
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Ta sẽ vì các ông diễn nói hai pháp. Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ. Hai pháp đó là gì? Nhãn và sắc là hai: tai và âm thanh, mũi và mùi, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp là hai. Đó gọi là hai pháp.
“Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào nói như vầy: ‘Đây chẳng phải là hai. Hai pháp mà Sa-môn Cù-đàm nói, đó thật sự không phải là hai.’ Người kia nói hai pháp theo ý của mình, đấy chỉ có trên ngôn thuyết; khi hỏi đến thì sẽ không biết, khiến sẽ tăng thêm nghi hoặc cho họ, vì đây chẳng phải là cảnh giới của họ. Vì sao? Vì duyên vào mắt và sắc sanh ra nhãn thức, cả ba hòa hợp duyên lại thành xúc, duyên vào xúc sanh ra cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui. Nếu không biết như thật về sự tập khởi của cảm thọ, về sự diệt tận của cảm thọ, về vị ngọt của cảm thọ, về sự tai hại của cảm thọ, về sự xuất ly cảm thọ này, thì sẽ gieo trồng tham dục nơi thân xúc, sẽ gieo trồng sân nhuế nơi thân xúc, sẽ gieo trồng giới thủ về thân xúc, sẽ gieo trồng ngã kiến nơi thân xúc; cũng gieo trồng và làm tăng trưởng các ác pháp bất thiện. Thuần một tụ khổ lớn như vậy, đều từ sự tập khởi mà sanh ra. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý và pháp làm nhân duyên sanh ra ý thức. Cả ba chúng hòa hợp sanh ra xúc, nói chi tiết như trên.
“Lại nữa, khi nhãn duyên vào sắc sanh ra nhãn thức, cả ba chúng hòa hợp sanh ra xúc và xúc làm duyên sanh ra cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui. Khi đã biết về sự tập khởi của cảm thọ, về sự diệt tận của cảm thọ, về vị ngọt của cảm thọ, về sự tai hại của cảm thọ, về sự xuất ly của cảm thọ như vậy rồi, thì sẽ không gieo trồng tham dục nơi thân xúc, sẽ không gieo trồng sân nhuế nơi thân xúc, sẽ không gieo trồng giới thủ nơi thân xúc, sẽ không gieo trồng ngã kiến về thân xúc, sẽ không gieo trồng các pháp ác bất thiện. Như vậy các pháp ác bất thiện sẽ bị tiêu diệt và thuần một tụ khổ lớn cũng bị tiêu diệt. Đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý và pháp lại cũng như vậy.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “I will expound to you two things, listen and pay proper attention. What are the two? The eye and forms are two, the ear and sounds … the nose and odours … the tongue and flavours … the body and tangibles … the mind and mental objects are two. These are called two things.
“Suppose a recluse or brahmin speaks like this: ‘These are not two. The things declared by the recluse Gotama as being two, they are not two’, and he proclaims two things according to his own ideas. Yet, on being questioned about what he says, he will not know, and be increasingly bewildered, because this is not within his domain. Why is that?
“In dependence on the eye and forms, eye-consciousness arises. In dependence on the coming together of these three things there is contact. From contact arises feeling, be it painful, pleasant, or neutral.
“He does not understand as it really is the arising of these feelings, the cessation of feelings, the gratification of feelings, the danger in feelings, and the escape from feelings.
“He breeds the bodily knot of lustful desires, he breeds the bodily knot of anger, he breeds the bodily knot of clinging to rules, and he breeds the bodily knot of the view of self, and he breads and increases evil and unwholesome states. In this way the entire great mass of dukkha completely arises from it.
“In the same way in dependence on the ear [and sounds] … the nose [and odours] … the tongue [and flavours] … the body [and tangibles] … the mind and mental objects, mind-consciousness arises. [In dependence on] the coming together of these three things there is contact … to be recited in full as above.
“Again, in dependence on the eye and forms, eye-consciousness arises. The coming together of these three things is contact. In dependence on contact there is feeling, be it painful, pleasant, or neutral. One understands in this way the arising of these feelings, their cessation, their gratification, their danger, and the escape from them.
“Having understood it in this way, one does not breed the bodily knot of lustful desires, does not breed the bodily knot of anger, does not breed the bodily knot of clinging to rules, does not breed the bodily knot of the view of self, and does not breed evil and unwholesome states. In this way evil and unwholesome states cease and the entire great mass of dukkha ceases.
“[In dependence] on the ear [and sounds] … the nose [and odours] … the tongue [and flavours] … the body [and tangibles] … the mind and mental objects it is also like this.
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.