Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la ở tại núi Kỳ-xà-quật. Vào buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Tôn giả Câu-hi-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, cùng chào hỏi và nói những lời tốt đẹp làm hài lòng, rồi ngồi qua một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Tôi có những việc muốn hỏi, Nhân giả có rảnh thì giờ vì tôi mà nói cho không?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Tùy theo những gì Nhân giả hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là vô minh, vậy thế nào là vô minh? Ai có vô minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Vô minh là không biết; không biết tức là vô minh. Không biết những gì? Không biết như thật về sắc; không biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về con đường đưa đến sự diệt tận của sắc. Không biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; không biết như thật về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về con đường đưa đến sự diệt tận của thức. Này Ma-ha Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, mà không biết như thật, không biết, không thấy, không có vô gián đẳng, ngu si, mờ tối, thì gọi là vô minh. Ai thành tựu những điều này, gọi là vô minh.
Lại hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Thế nào là minh? Ai có minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Gọi minh là biết, biết tức là minh.”
Lại hỏi:
“Biết những gì?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Biết như thật về sắc; biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về con đường đưa đến sự đoạn tận của sắc. Biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; biết như thật về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về con đường đưa đến sự diệt tận của thức. Này Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, như thật biết, thấy, sáng tỏ, có giác, có tuệ, có vô gián đẳng, thì đó gọi là minh. Ai thành tựu những điều này thì gọi là người có minh.”
Sau khi hai vị Chánh sĩ này, mỗi người nghe những điều được nói, tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy về chỗ ở của mình.
如是我聞：
一時，佛住王舍城迦蘭陀T 0064c21竹園。時，尊者舍利弗、尊者摩訶拘絺羅在T 0064c22耆闍崛山。
時，摩訶拘絺羅晡時從禪起，詣T 0064c23尊者舍利弗所，共相問訊，種種相娛悅已，T 0064c24却坐一面。
時，尊者摩訶拘絺羅語舍利弗T 0064c25言：「欲有所問，寧有少暇為我說不？」
舍利T 0064c26弗言：「仁者且問，知者當說。」
摩訶拘絺羅問T 0064c27舍利弗言：「所謂無明，復云何為無明？誰有T 0064c28此無明？」
舍利弗答言：「無明者謂不知，不知者T 0064c29是無明。」
「何所不知？」
「謂色不如實知，色集、色滅、T 0065a01色滅道跡不如實知。受、想、行、識不如實T 0065a02知，識集、識滅、識滅道跡不如實知。摩訶T 0065a03拘絺羅！於此五受陰不如實知、不知、不見、T 0065a04不無間等、愚、闇、不明，是名無明，成就此T 0065a05者，名有無明。」
又問舍利弗：「云何為明？誰T 0065a06有此明？」
舍利弗言：「所謂明者是知，知者是T 0065a07明。」
又問：「何所知？」
舍利弗言：「色如實知，色集、T 0065a08色滅、色滅道跡如實知。受、想、行、識如實知，T 0065a09識集、識滅、識滅道跡如實知。拘絺羅！於此五T 0065a10受陰如實知、見、明、覺、慧、無間等，是名為明，T 0065a11成就此法者，是名有明。」
是二正士各聞所T 0065a12說，展轉隨喜，從坐而起，各還本處。
T 0065a13 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time the venerable Sāriputta and the venerable Mahākoṭṭhita were on Mount Vulture Peak.
Then, in the afternoon the venerable Mahākoṭṭhita rose from meditation and approached the venerable Sāriputta. Having exchanged polite greetings and in various ways expressed their mutual delight, the venerable Mahākoṭṭhita withdrew to sit at one side and then said to the venerable Sāriputta: “I would like to ask a question. Would you have a little free time for me to speak?”
Sāriputta said: “Friend, you can just ask, on knowing it I shall reply.”
Mahākoṭṭhita asked Sāriputta: “Regarding ignorance: What, again, is ignorance? Who has this ignorance?”
Sāriputta replied: “One who is ignorant is reckoned not to understand, one who does not understand is ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he not understand?”
Sāriputta said: “That is, he does not understand as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form, T 65a and he does not understand as it really is the path leading to the cessation of bodily form. He does not understand as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness … the cessation of consciousness, and he does not understand as it really is the path leading to the cessation of consciousness.
“Mahākoṭṭhita, not understanding these five aggregates of clinging as they really are, not understanding them, not seeing them, not comprehending them, being stupid, dull, and without understanding in this respect—this is called ignorance. One who fulfils this condition is called ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked Sāriputta again: “What is knowledge? Who has this knowledge?”
Sāriputta said: “Regarding one who is knowledgeable, he understands. One who understands is knowledgeable.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he understand?”
Sāriputta said: “He understands as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form, and he understands as it really is the path leading to the cessation of bodily form. He understands as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness… the cessation of consciousness, and he understands as it really is the path leading to the cessation of consciousness.
“Mahākoṭṭhita, understanding these five aggregates of clinging as they really are, seeing them, understanding them, realizing them, having wisdom in regard to them, comprehending them—this is called being knowledgeable. One who fulfils this condition is called knowledgeable.”
The two worthy ones kept on delighting in hearing what each other had said, rose from their seats and returned to their respective former dwellings.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Trúc, khu Ca-lan-đà trong thành Vương xá. Bấy giờ Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la ở tại núi Kỳ-xà-quật. Vào buổi chiều, sau khi từ thiền tịnh dậy, Tôn giả Câu-hi-la đến chỗ Tôn giả Xá-lợi-phất, cùng chào hỏi và nói những lời tốt đẹp làm hài lòng, rồi ngồi qua một bên, hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Tôi có những việc muốn hỏi, Nhân giả có rảnh thì giờ vì tôi mà nói cho không?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Tùy theo những gì Nhân giả hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Tôn giả Ma-ha Câu-hi-la hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Gọi là vô minh, vậy thế nào là vô minh? Ai có vô minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Vô minh là không biết; không biết tức là vô minh. Không biết những gì? Không biết như thật về sắc; không biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về con đường đưa đến sự diệt tận của sắc. Không biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; không biết như thật về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về con đường đưa đến sự diệt tận của thức. Này Ma-ha Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, mà không biết như thật, không biết, không thấy, không có vô gián đẳng, ngu si, mờ tối, thì gọi là vô minh. Ai thành tựu những điều này, gọi là vô minh.
Lại hỏi Tôn giả Xá-lợi-phất:
“Thế nào là minh? Ai có minh này?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Gọi minh là biết, biết tức là minh.”
Lại hỏi:
“Biết những gì?”
Tôn giả Xá-lợi-phất đáp:
“Biết như thật về sắc; biết như thật về sự tập khởi của sắc, về sự diệt tận của sắc, về con đường đưa đến sự đoạn tận của sắc. Biết như thật về thọ, tưởng, hành, thức; biết như thật về sự tập khởi của thức, về sự diệt tận của thức, về con đường đưa đến sự diệt tận của thức. Này Câu-hi-la, đối với năm thọ ấm này, như thật biết, thấy, sáng tỏ, có giác, có tuệ, có vô gián đẳng, thì đó gọi là minh. Ai thành tựu những điều này thì gọi là người có minh.”
Sau khi hai vị Chánh sĩ này, mỗi người nghe những điều được nói, tùy hỷ lẫn nhau, từ chỗ ngồi đứng dậy về chỗ ở của mình.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time the venerable Sāriputta and the venerable Mahākoṭṭhita were on Mount Vulture Peak.
Then, in the afternoon the venerable Mahākoṭṭhita rose from meditation and approached the venerable Sāriputta. Having exchanged polite greetings and in various ways expressed their mutual delight, the venerable Mahākoṭṭhita withdrew to sit at one side and then said to the venerable Sāriputta: “I would like to ask a question. Would you have a little free time for me to speak?”
Sāriputta said: “Friend, you can just ask, on knowing it I shall reply.”
Mahākoṭṭhita asked Sāriputta: “Regarding ignorance: What, again, is ignorance? Who has this ignorance?”
Sāriputta replied: “One who is ignorant is reckoned not to understand, one who does not understand is ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he not understand?”
Sāriputta said: “That is, he does not understand as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form, T 65a and he does not understand as it really is the path leading to the cessation of bodily form. He does not understand as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness … the cessation of consciousness, and he does not understand as it really is the path leading to the cessation of consciousness.
“Mahākoṭṭhita, not understanding these five aggregates of clinging as they really are, not understanding them, not seeing them, not comprehending them, being stupid, dull, and without understanding in this respect—this is called ignorance. One who fulfils this condition is called ignorant.”
Mahākoṭṭhita asked Sāriputta again: “What is knowledge? Who has this knowledge?”
Sāriputta said: “Regarding one who is knowledgeable, he understands. One who understands is knowledgeable.”
Mahākoṭṭhita asked again: “What does he understand?”
Sāriputta said: “He understands as it really is bodily form … the arising of bodily form … the cessation of bodily form, and he understands as it really is the path leading to the cessation of bodily form. He understands as it really is feeling … perception … formations … consciousness … the arising of consciousness… the cessation of consciousness, and he understands as it really is the path leading to the cessation of consciousness.
“Mahākoṭṭhita, understanding these five aggregates of clinging as they really are, seeing them, understanding them, realizing them, having wisdom in regard to them, comprehending them—this is called being knowledgeable. One who fulfils this condition is called knowledgeable.”
The two worthy ones kept on delighting in hearing what each other had said, rose from their seats and returned to their respective former dwellings.