Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, tại thành Vương xá.
Bấy giờ có Tỳ-kheo tên là A-nậu-la-độ ở núi Kỳ-xà-quật. Lúc ấy, có số đông người xuất gia ngoại đạo, đến chỗ A-nậu-la-độ. Sau khi họ đã chào hỏi thăm nhau, rồi ngồi sang một bên và, bạch với A-nậu-la-độ:
“Chúng tôi có điều muốn hỏi. Ngài có rảnh mà giải thích cho chúng tôi không?”
A-nậu-la-độ nói với các ngoại đạo:
“Tùy theo điều muốn hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Các ngoại đạo lại hỏi:
“Thế nào, Tôn giả, Như Lai sau khi chết tồn tại chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Như Thế Tôn đã nói, điều này thuộc vô ký.”
Lại hỏi:
“Như Lai sau khi chết không tồn tại chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Như Thế Tôn đã nói, điều này thuộc vô ký.”
Lại hỏi:
“Như Lai sau khi chết tồn tại và không tồn tại; chẳng phải tồn tại, chẳng phải không tồn tại chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Như Thế Tôn đã nói, điều này thuộc vô ký.”
Lại hỏi A-nậu-la-độ:
“Thế nào, Tôn giả, Như Lai sau khi chết là tồn tại chăng? Bảo rằng vô ký. Như Lai sau khi chết không tồn tại chăng? Bảo rằng vô ký. Như Lai sau khi chết là cũng tồn tại, cũng không tồn tại; chẳng phải tồn tại, chẳng phải không tồn tại chăng? Bảo rằng vô ký. Thế nào, Tôn giả, Sa-môn Cù-đàm không biết, không thấy chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Đức Thế Tôn chẳng phải không biết, chẳng phải không thấy.”
Bấy giờ, các ngoại đạo không hài lòng về những gì mà Tôn giả A-nậu-la-độ đã nói, bèn chỉ trích, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Tôn giả A-nậu-la-độ chờ cho các ngoại đạo đi rồi, đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng sang một bên, đem những gì các ngoại đạo đã hỏi trình lên tất cả cho Phật:
“Bạch Thế Tôn, họ đã hỏi như vậy và con đáp như vậy, nói như vậy, có phù hợp với Chánh pháp không? Con không mắc tội hủy báng Thế Tôn chăng? Là thuận theo pháp hay là trái với pháp? Không khiến cho khi có người đến cật vấn mà bị bế tắc chăng?”
Phật bảo A-nậu-la-độ:
“Nay Ta hỏi ngươi, theo những gì Ta hỏi mà trả lời. Này A-nậu-la-độ, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Là vô thường.”
“Thọ, tưởng, hành, thức là thường hay là vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Nói chi tiết như kinh Diệm-ma-ca, cho đến, thức là Như Lai chăng? Đáp là không.
Phật bảo A-nậu-la-độ:
“Nói như vậy là nói lời phù hợp, chẳng phải hủy báng Như Lai, chẳng phải vượt qua thứ lớp, như những lời của Như Lai nói theo các pháp tùy thuận không ai có thể đến cật vấn chê trách được. Vì sao? Vì đối với sắc, Ta biết như thật về sắc, về sự tập khởi của sắc, về sự đoạn tận của sắc, về con đường đưa đến sự diệt tận của sắc. Này A-nậu-la-độ, nếu bỏ qua những điều Như Lai giải thích mà bảo là Như Lai không biết, không thấy, thì đây chẳng phải là lời nói chính xác.”
Phật nói kinh này xong, A-nậu-la-độ nghe những gì Đức Phật đã dạy, vui mừng thực hành theo.
如是我聞：
一時，佛住王舍城迦蘭陀竹T 0032c03園。爾時，有比丘名阿［少／兔］羅度，住耆闍崛山。
T 0032c04時，有眾多外道出家往詣阿［少／兔］羅度所，共T 0032c05相問訊。共相問訊已，於一面住，白阿［少／兔］羅T 0032c06度言：「欲有所問，寧有閑暇為解釋不？」
阿T 0032c07［少／兔］羅度語諸外道言：「隨所欲問，知者當T 0032c08答。」
諸外道復問：「云何？尊者！如來死後為有T 0032c09耶？」
阿［少／兔］羅度言：「如世尊說，此是無記。」
又問：T 0032c10「如來死後為無耶？」
阿［少／兔］羅度言：「如世尊T 0032c11說，此亦無記。」
又問：「如來死後有無耶？非有T 0032c12非無耶？」
阿［少／兔］羅度言：「如世尊說，此亦無記。」
T 0032c13復問阿［少／兔］羅度言：「云何？尊者！如來死後有T 0032c14耶？說言無記。死後無耶？說言無記。死後T 0032c15有無耶？非有非無耶？說言無記。云何？尊者！T 0032c16沙門瞿曇為不知、不見耶？」
阿［少／兔］羅度言：「世T 0032c17尊非不知、非不見。」
時，諸外道於阿［少／兔］羅度T 0032c18所說，心不喜悅，呵罵已，從座起去。
時，阿T 0032c19［少／兔］羅度知諸外道去已，往詣佛所，稽首佛T 0032c20足，於一面住，以諸外道所問，向佛廣說，T 0032c21白佛言：「世尊！彼如是問，我如是答，為T 0032c22順諸法說耶？得無謗世尊耶？為順法T 0032c23耶？為違法耶？無令他來難詰，墮呵責處T 0032c24耶？」
佛告阿［少／兔］羅度言：「我今問汝，隨所問T 0032c25答。阿［少／兔］羅度！色為常耶？為無常耶？」
答言：T 0032c26「無常。」
「受、想、行、識，為常、無常耶？」
答言：「無常。T 0032c27世尊！」
如焰摩迦契經廣說，乃至「識是如來T 0032c28耶？」
答曰：「不也。」
佛告阿［少／兔］羅度：「作如是說T 0032c29者，隨順諸記，不謗如來，非為越次；如T 0033a01如來說，諸次法說，無有能來難詰訶責者。T 0033a02所以者何？我於色如實知，色集、色滅、色滅道T 0033a03跡如實知。阿［少／兔］羅度！若捨如來所作，無知T 0033a04無見說者，此非等說。」
佛說此經已，阿［少／兔］羅T 0033a05度聞佛所說，歡喜奉行。
T 0033a06 T 0032c04This have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time a monk called Anurādha was staying on Mount Vulture Peak.
Then a group of many heterodox wanderers approached Anurādha and exchanged greetings. Having exchanged greetings and standing at one side, they said to Anurādha: “We would like to ask a question. Would you have free time to explain it?”
T 0032c09T 0032c07Anurādha said to the heterodox [wanderers]: “Ask according to your wish, on knowing it I shall reply.”
The heterodox [wanderers] asked again: “How is it, venerable one, does the Tathāgata exist after death?”
Anurādha said: “According to the teaching of the Blessed One, this is [left] undeclared.”
T 0032c13They asked again: “Does the Tathāgata not exist after death?”
Anurādha said: “According to the teaching of the Blessed One, this is also [left] undeclared.”
They asked again: “Does the Tathāgata exist and not exist after death? Does he neither exist nor not exist [after death]?”
Anurādha said: “According to the teaching of the Blessed One, this is also [left] undeclared.”
They again asked Anurādha: “How is this, venerable one? [Being asked]: ‘Does the Tathāgata exist after death?’, you reply that this is [left] undeclared. [Being asked]: ‘Does he not exist after death?’, you reply that this is [left] undeclared. [Being asked]: ‘Does he exist and not exist after death? Does he neither exist nor not exist?’, you reply that this is [left] undeclared. How is this, venerable one, is the recluse Gotama without knowledge and without vision?”
Anurādha said: “The Blessed One is not without knowledge, he is not without vision.”
Then the minds of the heterodox [wanderers] did not delight in what Anurādha had said. Having blamed him, they rose from their seats and left.
T 0032c19When Anurādha knew that the heterodox [wanderers] had left, he approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet and, standing at one side, told the Buddha fully what he had been asked by the heterodox [wanderers]. He said to the Buddha:
“Blessed One, having been asked in this way, on replying in this way, have I been speaking in line with the teachings? Have I not gotten into misrepresenting the Blessed One? Is this in line with the Dharma or is this in violation of the Dharma? On being closely questioned by others who have come, will this not cause me to fall into an occasion for criticism?”
The Buddha said to Anurādha: “I will now ask you, answer according to my questions. Anurādha, is bodily form permanent or is it impermanent?”
[Anurādha] replied: “It is impermanent.”
[The Buddha asked again]: “Is feeling … perception … formations … consciousness permanent or is it impermanent?”
[Anurādha] replied: “It is impermanent, Blessed One.”
As spoken fully in the Discourse to Yamaka, up to: “Is consciousness the Tathāgata?”
[Anurādha] replied: “No.”
The Buddha said to Anurādha: “One who speaks in this way is in accordance and in line with all that has been declared [by me], he does not misrepresent the Tathāgata and does not come to be [speaking] out of order. He speaks as the Tathāgata speaks and is in order with all teachings. On being closely questioned by others who have come, there is nothing capable of being criticized. Why is that?
“I understand bodily form as it really is, I understand the arising of bodily form … the cessation of bodily form … the path to the cessation of bodily form as it really is. [Feeling … perception … formations … consciousness is also like this].
“Anurādha, if one leaves behind what the Tathāgata has done and claims he is without knowledge and without vision, then this is not correctly spoken.”
When the Buddha had spoken this discourse, Anurādha, hearing what the Buddha had said, was delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, tại thành Vương xá.
Bấy giờ có Tỳ-kheo tên là A-nậu-la-độ ở núi Kỳ-xà-quật. Lúc ấy, có số đông người xuất gia ngoại đạo, đến chỗ A-nậu-la-độ. Sau khi họ đã chào hỏi thăm nhau, rồi ngồi sang một bên và, bạch với A-nậu-la-độ:
“Chúng tôi có điều muốn hỏi. Ngài có rảnh mà giải thích cho chúng tôi không?”
A-nậu-la-độ nói với các ngoại đạo:
“Tùy theo điều muốn hỏi, nếu biết tôi sẽ trả lời.”
Các ngoại đạo lại hỏi:
“Thế nào, Tôn giả, Như Lai sau khi chết tồn tại chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Như Thế Tôn đã nói, điều này thuộc vô ký.”
Lại hỏi:
“Như Lai sau khi chết không tồn tại chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Như Thế Tôn đã nói, điều này thuộc vô ký.”
Lại hỏi:
“Như Lai sau khi chết tồn tại và không tồn tại; chẳng phải tồn tại, chẳng phải không tồn tại chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Như Thế Tôn đã nói, điều này thuộc vô ký.”
Lại hỏi A-nậu-la-độ:
“Thế nào, Tôn giả, Như Lai sau khi chết là tồn tại chăng? Bảo rằng vô ký. Như Lai sau khi chết không tồn tại chăng? Bảo rằng vô ký. Như Lai sau khi chết là cũng tồn tại, cũng không tồn tại; chẳng phải tồn tại, chẳng phải không tồn tại chăng? Bảo rằng vô ký. Thế nào, Tôn giả, Sa-môn Cù-đàm không biết, không thấy chăng?”
A-nậu-la-độ nói:
“Đức Thế Tôn chẳng phải không biết, chẳng phải không thấy.”
Bấy giờ, các ngoại đạo không hài lòng về những gì mà Tôn giả A-nậu-la-độ đã nói, bèn chỉ trích, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Tôn giả A-nậu-la-độ chờ cho các ngoại đạo đi rồi, đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng sang một bên, đem những gì các ngoại đạo đã hỏi trình lên tất cả cho Phật:
“Bạch Thế Tôn, họ đã hỏi như vậy và con đáp như vậy, nói như vậy, có phù hợp với Chánh pháp không? Con không mắc tội hủy báng Thế Tôn chăng? Là thuận theo pháp hay là trái với pháp? Không khiến cho khi có người đến cật vấn mà bị bế tắc chăng?”
Phật bảo A-nậu-la-độ:
“Nay Ta hỏi ngươi, theo những gì Ta hỏi mà trả lời. Này A-nậu-la-độ, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Là vô thường.”
“Thọ, tưởng, hành, thức là thường hay là vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Nói chi tiết như kinh Diệm-ma-ca, cho đến, thức là Như Lai chăng? Đáp là không.
Phật bảo A-nậu-la-độ:
“Nói như vậy là nói lời phù hợp, chẳng phải hủy báng Như Lai, chẳng phải vượt qua thứ lớp, như những lời của Như Lai nói theo các pháp tùy thuận không ai có thể đến cật vấn chê trách được. Vì sao? Vì đối với sắc, Ta biết như thật về sắc, về sự tập khởi của sắc, về sự đoạn tận của sắc, về con đường đưa đến sự diệt tận của sắc. Này A-nậu-la-độ, nếu bỏ qua những điều Như Lai giải thích mà bảo là Như Lai không biết, không thấy, thì đây chẳng phải là lời nói chính xác.”
Phật nói kinh này xong, A-nậu-la-độ nghe những gì Đức Phật đã dạy, vui mừng thực hành theo.
T 0032c04This have I heard. At one time the Buddha was staying at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. At that time a monk called Anurādha was staying on Mount Vulture Peak.
Then a group of many heterodox wanderers approached Anurādha and exchanged greetings. Having exchanged greetings and standing at one side, they said to Anurādha: “We would like to ask a question. Would you have free time to explain it?”
T 0032c09T 0032c07Anurādha said to the heterodox [wanderers]: “Ask according to your wish, on knowing it I shall reply.”
The heterodox [wanderers] asked again: “How is it, venerable one, does the Tathāgata exist after death?”
Anurādha said: “According to the teaching of the Blessed One, this is [left] undeclared.”
T 0032c13They asked again: “Does the Tathāgata not exist after death?”
Anurādha said: “According to the teaching of the Blessed One, this is also [left] undeclared.”
They asked again: “Does the Tathāgata exist and not exist after death? Does he neither exist nor not exist [after death]?”
Anurādha said: “According to the teaching of the Blessed One, this is also [left] undeclared.”
They again asked Anurādha: “How is this, venerable one? [Being asked]: ‘Does the Tathāgata exist after death?’, you reply that this is [left] undeclared. [Being asked]: ‘Does he not exist after death?’, you reply that this is [left] undeclared. [Being asked]: ‘Does he exist and not exist after death? Does he neither exist nor not exist?’, you reply that this is [left] undeclared. How is this, venerable one, is the recluse Gotama without knowledge and without vision?”
Anurādha said: “The Blessed One is not without knowledge, he is not without vision.”
Then the minds of the heterodox [wanderers] did not delight in what Anurādha had said. Having blamed him, they rose from their seats and left.
T 0032c19When Anurādha knew that the heterodox [wanderers] had left, he approached the Buddha, paid respect with his head at the Buddha’s feet and, standing at one side, told the Buddha fully what he had been asked by the heterodox [wanderers]. He said to the Buddha:
“Blessed One, having been asked in this way, on replying in this way, have I been speaking in line with the teachings? Have I not gotten into misrepresenting the Blessed One? Is this in line with the Dharma or is this in violation of the Dharma? On being closely questioned by others who have come, will this not cause me to fall into an occasion for criticism?”
The Buddha said to Anurādha: “I will now ask you, answer according to my questions. Anurādha, is bodily form permanent or is it impermanent?”
[Anurādha] replied: “It is impermanent.”
[The Buddha asked again]: “Is feeling … perception … formations … consciousness permanent or is it impermanent?”
[Anurādha] replied: “It is impermanent, Blessed One.”
As spoken fully in the Discourse to Yamaka, up to: “Is consciousness the Tathāgata?”
[Anurādha] replied: “No.”
The Buddha said to Anurādha: “One who speaks in this way is in accordance and in line with all that has been declared [by me], he does not misrepresent the Tathāgata and does not come to be [speaking] out of order. He speaks as the Tathāgata speaks and is in order with all teachings. On being closely questioned by others who have come, there is nothing capable of being criticized. Why is that?
“I understand bodily form as it really is, I understand the arising of bodily form … the cessation of bodily form … the path to the cessation of bodily form as it really is. [Feeling … perception … formations … consciousness is also like this].
“Anurādha, if one leaves behind what the Tathāgata has done and claims he is without knowledge and without vision, then this is not correctly spoken.”
When the Buddha had spoken this discourse, Anurādha, hearing what the Buddha had said, was delighted and received it respectfully.