Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Do có cái gì, do khởi cái gì, do hệ lụy cái gì, do đắm đuối cái gì, do thấy ngã nơi cái gì, mà nếu ưu, bi, khổ, não chưa khởi, thì khiến cho nó khởi; ưu, bi, khổ, não đã khởi, thì khiến cho nó càng tăng trưởng rộng lớn thêm?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Cúi xin Thế Tôn nói rộng ra; các Tỳ-kheo sau khi nghe xong sẽ vâng lời thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Do có sắc, sanh khởi sắc, hệ lụy, đắm đuối sắc, nơi sắc thấy ngã, cho nên, ưu, bi, khổ, não chưa khởi thì khiến cho khởi; ưu, bi, khổ, não đã khởi, thì khiến tăng trưởng rộng thêm. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Này các Tỳ-kheo, các ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vô thường có phải là khổ chăng?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là khổ.”
“Như vậy, này các Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ. Vì có khổ này nên sanh khởi sự ấy, hệ lụy, đắm đuối, thấy ngã, cho nên, ưu, bi, khổ, não chưa khởi thì khiến khởi; ưu, bi, khổ, não đã khởi thì khiến cho tăng trưởng rộng lớn thêm. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cho nên, này các Tỳ-kheo, những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng chẳng phải là ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cũng vậy, cái thấy, cái nghe, cái hay, cái biết, cái sở cầu, cái sở đắc, cái được nhớ nghĩ, cái được tùy giác, cái được tùy quán; tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu có kiến chấp cho rằng có ngã, có thế gian, có đời này, có đời khác, là pháp thường hằng, không biến dịch, thì tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Lại nữa, nếu có kiến chấp cho rằng không phải cái tôi đời này, không phải cái của tôi đời này, không phải là tôi trong tương lai, không phải là cái của tôi trong tương lai; thì tất cả chúng cũng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu đa văn Thánh đệ tử ở nơi sáu kiến xứ này mà quán sát chẳng phải là ngã, chẳng phải ngã sở. Quán sát như vậy rồi, thì dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Phật, dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Pháp và đối với Tăng. Đó gọi là, Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử không còn trở lại tạo nghiệp thân, miệng, ý để đưa đến ba đường ác; giả sử có buông lung, Thánh đệ tử cũng nhất định hướng đến chánh giác, bảy lần qua lại trời người, rồi cứu cánh biên tế khổ.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
T -juan7 T 0042c10T 0042c11T 0042c12
雜阿含經卷第七
T 0042c13T 0042c14宋天竺三藏求那跋陀羅譯
T 0042c15如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給孤T 0042c16獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「何所有故，何所T 0042c17起？何所繫，何所著？何所見我，若未起憂、悲、惱、T 0042c18苦令起，已起憂、悲、惱、苦重令增廣？」
諸比丘白T 0042c19佛言：「世尊是法根、法眼、法依，唯願廣說，諸T 0042c20比丘聞已，當受奉行。」
佛告諸比丘：「色有故，T 0042c21色起，色繫、著故，於色見我，未起憂、悲、惱、苦T 0042c22令起，已起憂、悲、惱、苦重令增廣。受、想、行、識T 0042c23亦復如是。諸比丘！於意云何？色為常耶？為T 0042c24非常耶？」
答曰：「無常。世尊！」
復問：「若無常者，是T 0042c25苦耶？」
答曰：「是苦。世尊！」
「如是，比丘！若無常者T 0042c26是苦，是苦有故，是事起、繫、著、見我，若未起T 0042c27憂、悲、惱、苦令起，已起憂、悲、惱、苦重令增廣。T 0042c28受、想、行、識亦復如是。
「是故，諸比丘！諸所有T 0042c29色，若過去、若未來、若現在，若內、若外，若麤、T 0043a01若細，若好、若醜，若遠、若近，彼一切非我、非T 0043a02異我、不相在，是名正慧。受、想、行、識亦復T 0043a03如是。
「若復見、聞、覺、識，起、求、憶、隨覺、隨觀，彼T 0043a04一切非我、非異我、不相在，是名正慧。
「若見T 0043a05有我、有世間、有此世、有他世，常、恒、不變易，T 0043a06彼一切非我、非異我、不相在，是名正慧。
「若T 0043a07復有見非此世我、非此世我所、非當來T 0043a08我、非當來我所，彼一切非我、不異我、不相T 0043a09在，是名正慧。
「若多聞聖弟子於此六見處T 0043a10觀察非我、非我所，如是觀者，於佛狐疑斷，T 0043a11於法、僧狐疑斷。是名，比丘！多聞聖弟子不T 0043a12復堪任作身、口、意業，趣三惡道；正使放逸，T 0043a13聖弟子決定向三菩提，七有天人往來，作苦T 0043a14邊。」
佛說此經已，諸比丘聞佛所說，歡喜T 0043a15奉行。
T 0043a16 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “The existence of what is the cause, by clinging to what,2 by being fettered and attached to what, by seeing what as the self, do not yet arisen worry, sorrow, vexation, and pain arise and already arisen worry, sorrow, vexation, and pain increase further?”
The monks said to the Buddha: “The Blessed One is the root of the Dharma, the eye of the Dharma, the foundation of the Dharma. May he explain this fully. Having heard it, the monks will uphold and receive it respectfully.”
The Buddha said to the monks: “The existence of bodily form is the cause, by clinging to bodily form, by being fettered and attached to bodily form, by seeing bodily form as a self, not yet arisen worry, sorrow, vexation, and pain arise, and already arisen worry, sorrow, vexation, and pain increase further. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Monks, what do you think, is bodily form permanent or is it impermanent?”
They replied: “It is impermanent, Blessed One.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
They replied: “It is dukkha, Blessed One.”
[The Buddha said:] “In this way, monks, what is impermanent is dukkha. Because there is dukkha, with this matter arising, there is being fettered, being attached, and the view of a self. This causes not yet arisen worry, sorrow, vexation, and pain to arise, and it causes already arisen worry, sorrow, vexation, and pain to increase further. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Therefore, monks, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it is all not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Again, what is seen, heard, experienced, cognized, aroused, searched for, remembered, followed with mental application (vitakka ), and followed with mental sustaining (vicāra ), all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If there is the view that a self exists and a world exists, and that the existence of this world and the existence of another world is permanent, lasting, and unchanging ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If again there is the view that this world and a self do not exist, that nothing belongs to the self in this world, that the self will not be in the future and anything belonging to the self will not be in the future ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“Suppose a learned noble disciple examines these six standpoints for views as not self and not belonging to a self. One who contemplates in this way abandons doubt in relation to the Buddha, abandons doubt in relation to the Dharma … in relation to the Community. Monks, this is called a learned noble disciple who no longer tolerates the undertakingof a bodily, verbal or mental deed that would lead to the three evil destinies. Even if he is negligent, the noble disciple is certain to proceed to awakening, within seven existences of going and coming among deva s and humans he will make an end of dukkha.”
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Do có cái gì, do khởi cái gì, do hệ lụy cái gì, do đắm đuối cái gì, do thấy ngã nơi cái gì, mà nếu ưu, bi, khổ, não chưa khởi, thì khiến cho nó khởi; ưu, bi, khổ, não đã khởi, thì khiến cho nó càng tăng trưởng rộng lớn thêm?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Cúi xin Thế Tôn nói rộng ra; các Tỳ-kheo sau khi nghe xong sẽ vâng lời thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Do có sắc, sanh khởi sắc, hệ lụy, đắm đuối sắc, nơi sắc thấy ngã, cho nên, ưu, bi, khổ, não chưa khởi thì khiến cho khởi; ưu, bi, khổ, não đã khởi, thì khiến tăng trưởng rộng thêm. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Này các Tỳ-kheo, các ông nghĩ thế nào? Sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Vô thường có phải là khổ chăng?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là khổ.”
“Như vậy, này các Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ. Vì có khổ này nên sanh khởi sự ấy, hệ lụy, đắm đuối, thấy ngã, cho nên, ưu, bi, khổ, não chưa khởi thì khiến khởi; ưu, bi, khổ, não đã khởi thì khiến cho tăng trưởng rộng lớn thêm. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cho nên, này các Tỳ-kheo, những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng chẳng phải là ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cũng vậy, cái thấy, cái nghe, cái hay, cái biết, cái sở cầu, cái sở đắc, cái được nhớ nghĩ, cái được tùy giác, cái được tùy quán; tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu có kiến chấp cho rằng có ngã, có thế gian, có đời này, có đời khác, là pháp thường hằng, không biến dịch, thì tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Lại nữa, nếu có kiến chấp cho rằng không phải cái tôi đời này, không phải cái của tôi đời này, không phải là tôi trong tương lai, không phải là cái của tôi trong tương lai; thì tất cả chúng cũng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu đa văn Thánh đệ tử ở nơi sáu kiến xứ này mà quán sát chẳng phải là ngã, chẳng phải ngã sở. Quán sát như vậy rồi, thì dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Phật, dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Pháp và đối với Tăng. Đó gọi là, Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử không còn trở lại tạo nghiệp thân, miệng, ý để đưa đến ba đường ác; giả sử có buông lung, Thánh đệ tử cũng nhất định hướng đến chánh giác, bảy lần qua lại trời người, rồi cứu cánh biên tế khổ.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “The existence of what is the cause, by clinging to what,2 by being fettered and attached to what, by seeing what as the self, do not yet arisen worry, sorrow, vexation, and pain arise and already arisen worry, sorrow, vexation, and pain increase further?”
The monks said to the Buddha: “The Blessed One is the root of the Dharma, the eye of the Dharma, the foundation of the Dharma. May he explain this fully. Having heard it, the monks will uphold and receive it respectfully.”
The Buddha said to the monks: “The existence of bodily form is the cause, by clinging to bodily form, by being fettered and attached to bodily form, by seeing bodily form as a self, not yet arisen worry, sorrow, vexation, and pain arise, and already arisen worry, sorrow, vexation, and pain increase further. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Monks, what do you think, is bodily form permanent or is it impermanent?”
They replied: “It is impermanent, Blessed One.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
They replied: “It is dukkha, Blessed One.”
[The Buddha said:] “In this way, monks, what is impermanent is dukkha. Because there is dukkha, with this matter arising, there is being fettered, being attached, and the view of a self. This causes not yet arisen worry, sorrow, vexation, and pain to arise, and it causes already arisen worry, sorrow, vexation, and pain to increase further. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Therefore, monks, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, it is all not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Again, what is seen, heard, experienced, cognized, aroused, searched for, remembered, followed with mental application (vitakka ), and followed with mental sustaining (vicāra ), all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If there is the view that a self exists and a world exists, and that the existence of this world and the existence of another world is permanent, lasting, and unchanging ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If again there is the view that this world and a self do not exist, that nothing belongs to the self in this world, that the self will not be in the future and anything belonging to the self will not be in the future ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“Suppose a learned noble disciple examines these six standpoints for views as not self and not belonging to a self. One who contemplates in this way abandons doubt in relation to the Buddha, abandons doubt in relation to the Dharma … in relation to the Community. Monks, this is called a learned noble disciple who no longer tolerates the undertakingof a bodily, verbal or mental deed that would lead to the three evil destinies. Even if he is negligent, the noble disciple is certain to proceed to awakening, within seven existences of going and coming among deva s and humans he will make an end of dukkha.”
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.