Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Do có cái gì, do sanh khởi cái gì, do hệ lụy cái gì mà có kiến chấp ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử, không biết biên tế tối sơ là gì?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Lành thay, Thế Tôn! Xin thương xót mà nói rộng nghĩa này. Sau khi các Tỳ-kheo nghe xong sẽ vâng lời thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì các ông mà nói.
“Này các Tỳ-kheo, vì có sắc, sanh khởi sự của sắc, hệ lụy sắc, nơi sắc mà thấy ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Này các Tỳ-kheo, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, là khổ phải chăng?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là khổ.”
“Như vậy này các Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, thì do có cái khổ này mà sự ấy sanh khởi, hệ lụy, thấy là ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cho nên, này các Tỳ-kheo, những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cũng vậy, cái thấy, cái nghe, cái hay, cái biết, cái sở cầu, cái sở đắc, cái được nhớ nghĩ; tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu có kiến chấp cho rằng có ngã, có thế gian, có đời này, là pháp thường hằng, không biến dịch, thì tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Lại nữa, nếu có kiến chấp cho rằng không phải cái này là tôi, không phải cái này là của tôi, không phải là tôi trong tương lai, không phải là của tôi trong tương lai; thì tất cả chúng cũng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu đa văn Thánh đệ tử ở nơi sáu kiến xứ này mà quán sát chẳng phải là ngã, chẳng phải ngã sở. Quán sát được như vậy rồi, thì dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Phật, dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Pháp và đối với Tăng. Đó gọi là, Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử không còn trở lại tạo nghiệp thân, miệng, ý để đưa đến ba đường ác; giả sử có buông lung, Thánh đệ tử cũng nhất định hướng đến giác ngộ, bảy lần qua lại trời người, rồi cứu cánh biên tế khổ.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國祇樹給孤T 0041c15獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「何所有故，何所T 0041c16起？何所繫著，何所見我？令眾生無明所蓋，T 0041c17愛繫其首，長道驅馳，生死輪迴，生死流轉，T 0041c18不去本際？」
諸比丘白佛言：「世尊是法根、法T 0041c19眼、法依。善哉！世尊！唯願哀愍，廣說其義，諸比T 0041c20丘聞已，當受奉行。」
佛告比丘：「諦聽，善思，當T 0041c21為汝說。諸比丘！色有故，色事起，色繫著，色見T 0041c22我，令眾生無明所蓋，愛繫其首，長道驅馳，T 0041c23生死輪迴，生死流轉。受、想、行、識亦復如是。T 0041c24諸比丘！色為常耶？為非常耶？」
答曰：「無常。T 0041c25世尊！」
復問：「若無常者，是苦耶？」
答曰：「是苦。世T 0041c26尊！」
「如是，比丘！若無常者是苦，是苦有故，是T 0041c27事起、繫著、見我，令眾生無明所蓋，愛繫其T 0041c28頭，長道驅馳，生死輪迴，生死流轉。受、想、行、T 0041c29識亦復如是。是故，諸比丘！諸所有色，若過T 0042a01去、若未來、若現在，若內、若外、若麤、若細，若好、T 0042a02若醜，若遠、若近，彼一切非我、非異我、不相T 0042a03在，是名正慧。受、想、行、識亦復如是。
「如是見、T 0042a04聞、覺、識，求得隨憶、隨覺、隨觀，彼一切非我、T 0042a05非異我、不相在，是名正慧。
「若有見言有T 0042a06我、有世間、有此世、常、恒、不變易法，彼一切T 0042a07非我、非異我、不相在，是名正慧。
「若復有T 0042a08見非此我、非此我所、非當來我、非當來我T 0042a09所，彼一切非我、非異我、不相在，是名正慧。
T 0042a10「若多聞聖弟子於此六見處觀察非我、非T 0042a11我所，如是觀者，於佛所狐疑斷，於法、於僧T 0042a12狐疑斷。是名，比丘！多聞聖弟子不復堪任T 0042a13作身、口、意業，趣三惡道；正使放逸，聖弟子T 0042a14決定向三菩提，七有天人往來，作苦邊。」
佛T 0042a15說此經已，諸比丘聞佛所說，歡喜奉行。
T 0042a16 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “The existence of what is the cause, by clinging to what, by being fettered and attached to what, by seeing what as the self, are living beings hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths, without understanding its origin?”
The monks said to the Buddha: “The Blessed One is the root of the Dharma, the eye of the Dharma, the foundation of the Dharma. It would be well if the Blessed One could explain the meaning of thisfully to the monks, out of compassion. Having heard it, the monks will uphold and receive it respectfully.”
The Buddha said to the monks: “Listen and pay careful attention to what I shall tell you. Monks, the existence of bodily form is the cause, it is by clinging to the matter of bodily form, by being fettered and attached to bodily form, by seeing bodily form as a self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Monks, is bodily form permanent or is it impermanent?”
They replied: “It is impermanent, Blessed One.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
They replied: “It is dukkha, Blessed One.”
[The Buddha said:] “In this way, monks, what is impermanent is dukkha. This dukkha is the cause, it is by clinging to this matter, by being fettered and attached to it, by seeing it as the self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Therefore, monks, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“In this way what is seen, heard, experienced, cognized, searched for, remembered, followed with [directed] awareness (vitakka ) and followed with [sustained] contemplation (vicāra ), all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If there is the view proclaiming that a self exists and a world exists, and that this existing world is permanent, lasting, and of an unchanging nature ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If again there is the view that this self does not exist, that nothing belongs to this self, that the self will not be in the future and nothing belonging to the self will be in the future ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“Suppose a learned noble disciple examines these six standpoints for views as not self and not belonging to a self. One who contemplates in this way abandons doubt in relation to the Buddha, abandons doubt in relation to the Dharma … in relation to the Community. Monks, this is called a learned noble disciple who is no longer capable of undertaking a bodily, verbal or mental deed that would lead to the three evil destinies. Even if he is negligent, the noble disciple is certain to proceed to awakening, within seven existences of going and coming among deva s and humans he will make an end of dukkha.”
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại vườn Cấp cô độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn nói với các Tỳ-kheo:
“Do có cái gì, do sanh khởi cái gì, do hệ lụy cái gì mà có kiến chấp ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử, không biết biên tế tối sơ là gì?”
Các Tỳ-kheo bạch Phật:
“Thế Tôn là gốc pháp, là con mắt pháp, là sở y của pháp. Lành thay, Thế Tôn! Xin thương xót mà nói rộng nghĩa này. Sau khi các Tỳ-kheo nghe xong sẽ vâng lời thực hành.”
Phật bảo các Tỳ-kheo:
“Hãy lắng nghe và suy nghĩ kỹ, Ta sẽ vì các ông mà nói.
“Này các Tỳ-kheo, vì có sắc, sanh khởi sự của sắc, hệ lụy sắc, nơi sắc mà thấy ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Này các Tỳ-kheo, sắc là thường hay vô thường?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”
Lại hỏi:
“Nếu vô thường, là khổ phải chăng?”
Đáp:
“Bạch Thế Tôn, là khổ.”
“Như vậy này các Tỳ-kheo, nếu vô thường là khổ, thì do có cái khổ này mà sự ấy sanh khởi, hệ lụy, thấy là ngã, khiến cho chúng sanh bị vô minh che lấp, bị ái cột cổ, phải dong ruổi nơi đường dài, luân hồi theo sanh tử, lưu chuyển trong sanh tử. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cho nên, này các Tỳ-kheo, những gì là sắc, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại; hoặc trong, hoặc ngoài; hoặc thô, hoặc tế; hoặc tốt, hoặc xấu; hoặc xa, hoặc gần; tất cả chúng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức lại cũng như vậy.
“Cũng vậy, cái thấy, cái nghe, cái hay, cái biết, cái sở cầu, cái sở đắc, cái được nhớ nghĩ; tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu có kiến chấp cho rằng có ngã, có thế gian, có đời này, là pháp thường hằng, không biến dịch, thì tất cả đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Lại nữa, nếu có kiến chấp cho rằng không phải cái này là tôi, không phải cái này là của tôi, không phải là tôi trong tương lai, không phải là của tôi trong tương lai; thì tất cả chúng cũng đều chẳng phải ngã, chẳng phải khác ngã, chẳng ở trong nhau. Đó gọi là chánh tuệ.
“Nếu đa văn Thánh đệ tử ở nơi sáu kiến xứ này mà quán sát chẳng phải là ngã, chẳng phải ngã sở. Quán sát được như vậy rồi, thì dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Phật, dứt hết mọi sự hồ nghi đối với Pháp và đối với Tăng. Đó gọi là, Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử không còn trở lại tạo nghiệp thân, miệng, ý để đưa đến ba đường ác; giả sử có buông lung, Thánh đệ tử cũng nhất định hướng đến giác ngộ, bảy lần qua lại trời người, rồi cứu cánh biên tế khổ.”
Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những gì Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's Park.
At that time the Blessed One said to the monks: “The existence of what is the cause, by clinging to what, by being fettered and attached to what, by seeing what as the self, are living beings hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths, without understanding its origin?”
The monks said to the Buddha: “The Blessed One is the root of the Dharma, the eye of the Dharma, the foundation of the Dharma. It would be well if the Blessed One could explain the meaning of thisfully to the monks, out of compassion. Having heard it, the monks will uphold and receive it respectfully.”
The Buddha said to the monks: “Listen and pay careful attention to what I shall tell you. Monks, the existence of bodily form is the cause, it is by clinging to the matter of bodily form, by being fettered and attached to bodily form, by seeing bodily form as a self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Monks, is bodily form permanent or is it impermanent?”
They replied: “It is impermanent, Blessed One.”
[The Buddha] asked again: “What is impermanent, is it dukkha?”
They replied: “It is dukkha, Blessed One.”
[The Buddha said:] “In this way, monks, what is impermanent is dukkha. This dukkha is the cause, it is by clinging to this matter, by being fettered and attached to it, by seeing it as the self, that living beings are hindered by ignorance, led by the fetter of craving, running around for a long time, revolving in the cycle of births and deaths, continuously transmigrating through births and deaths. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“Therefore, monks, whatever bodily form, whether past, future or present, internal or external, gross or subtle, sublime or repugnant, far or near, all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom. Feeling … perception … formations … consciousness is also like this.
“In this way what is seen, heard, experienced, cognized, searched for, remembered, followed with [directed] awareness (vitakka ) and followed with [sustained] contemplation (vicāra ), all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If there is the view proclaiming that a self exists and a world exists, and that this existing world is permanent, lasting, and of an unchanging nature ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“If again there is the view that this self does not exist, that nothing belongs to this self, that the self will not be in the future and nothing belonging to the self will be in the future ― all that is not self, not distinct from the self [in the sense of being owned by it], does not exist [within the self, nor does a self] exist [within it]. This is called right wisdom.
“Suppose a learned noble disciple examines these six standpoints for views as not self and not belonging to a self. One who contemplates in this way abandons doubt in relation to the Buddha, abandons doubt in relation to the Dharma … in relation to the Community. Monks, this is called a learned noble disciple who is no longer capable of undertaking a bodily, verbal or mental deed that would lead to the three evil destinies. Even if he is negligent, the noble disciple is certain to proceed to awakening, within seven existences of going and coming among deva s and humans he will make an end of dukkha.”
When the Buddha had spoken this discourse, hearing what the Buddha had said the monks were delighted and received it respectfully.