Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại giảng đường Lộc-tử-mẫu trong Ðông-viên, nước Xá vệ.
Bấy giờ, buổi chiều, sau giờ Thế Tôn từ thiền tịnh dậy, đến giảng đường, vào trong nhà giảng, trải tòa ngồi trước đại chúng. Rồi thì, Thế tôn nói kệ Ưu-đà-na:
Pháp không có tôi ta,
Cũng lại không của ta;
Cũng sẽ không có ta,
Của ta từ đâu sanh?
Tỳ kheo giải thóat đây,
Ðoạn trừ hạ phần kết
Bấy giờ, có Tỳ kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch áo vai bên phải, quỳ gối phải sát đất, chấp tay bạch Phật rằng:
“Thế nào là không có tôi ta, cũng lại không của ta; cũng sẽ không có ta, của ta từ đâu sanh? Tỳ kheo giải thóat đây, đoạn trừ hạ phần kết?”
Phật bảo Tỳ kheo:
“Phàm phu ngu si không học, chấp sắc là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng cho là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau. Ða văn Thánh đệ tử, không thấy sắc là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau; cũng như không thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau; cũng chẳng phải là người biết, cũng chẳng phải là người thấy. Sắc này là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Sắc là khổ. Thọ, tưởng, hành, thức là khổ. Sắc là vô ngã. Thọ, tưởng, hành, thức là vô ngã. Sắc này sẽ không tồn tại. Thọ, tưởng, hành, thức sẽ không tồn tại. Vì sắc này sẽ hủy hoại Thọ, tưởng, hành, thức hủy hoại. Cho nên, chẳng có ngã, chẳng có ngã sở, ngã, và cũng sẽ chẳng có ngã, ngã sở. Nếu người nào giải thóat như vậy, thì sẽ đọan trừ được năm kết sử hạ phần.”
Bấy giờ, Tỳ kheo kia bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, khi đã đọan trừ năm kết sử hạ phần rồi, làm sao để ngay trong đời này tự biết, tự tác chứng, thành tựu và an trú với sự diệt tận các lậu, vô lậu tâm giải thóat, tuệ giải thóat, biết rằng: ‘ Ta, sự sanh đã chấm dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’?”
Phật bảo Tỳ kheo:
“Phàm phu chúng sanh ngu si không học, nên ở chỗ không sợ hãi mà sanh ra sợ hãi. Phàm phu chúng sanh ngu si không học sanh ra sự sợ hãi rằng không ngã, không ngã sở; cả hai sẽ chẳng sanh.
“Do vin bám mà có bốn trú xứ của thức Thức trụ nơi sắc, vin bám sắc, ham muốn sắc, để tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn. Thức trụ nơi thọ, tưởng, hành, vin bám hành, ham muốn hành, để tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn. Tỳ kheo, thức ở nơi này, hoặc đến, hoặc đi, hoặc ở, hoặc khởi, hoặc diệt, tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn. Nếu nói rằng lại có pháp khác ,và ở đó thức hoặc đến, hoặc đi, hoặc ở, hoặc khởi, hoặc diệt, tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn; thì đây chỉ có trên ngôn thuyết, chứ nếu hỏi đến, thì sẽ không biết, chỉ tăng thêm ngu si, vì chúng chẳng phải là cảnh giới. Vì sao? Vì Tỳ kheo, xa lìa tham dục của sắc giơi, thì triền phược của ý sanh đối với sắc cũng sẽ bị đoạn trừ. Khi triền phược của ý sanh đối với sắc bị đoạn trừ rồi, thì sự vin bám của thức cũng sẽ bị đọan trừ. Khi ấy, thức không có chỗ trú, cũng không tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn trở lại. Khi triền phược của ý sanh đối với thọ, tưởng, hành giới, nếu đã lìa tham dục rồi, thì sự vin bám của thức cũng sẽ bị đọan trừ. Khi ấy, thức không có chỗ trú, cũng không tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn trở lại. Vì thức không chỗ trụ, nên không tăng trưởng. Vì không tăng trưởng nên không có gì để tác hành Vì không có gì để tác hành cho nên được an trụ. Vì đã an trụ nên biết đủ. Vì đã biết đủ nên được giải thóat. Vì đã giải thóat nên đối với các thế gian đều không có gì để chấp thủ. Vì không có gì để chấp thủ nên không có gì để đắm trước. Vì không có gì để đắm trước nên tự mình giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã chấm dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’
“Này Tỳ kheo, Ta nói thức không trụ Ðông, Tây, Nam, Bắc, bốn bên, trên, dưới, ngoại trừ ngay trong đời hiện tại sẽ nhập Niết-bàn, diệt tận, tịch tĩnh, thanh lương.”
Bấy giờ, các Tỳ kheo sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Bài kệ tóm tắt
Sanh diệt và bất lạc,
Và ba Kinh phân biệt,
Quán sát về tham trước,
Ðó là Ưu-đà-na.
如是我聞：
一時，佛住舍衛國東園鹿子T 0016c05母講堂。
爾時，世尊晡時從禪起，出講堂，於T 0016c06堂陰中大眾前，敷座而坐。爾時，世尊歎優T 0016c07陀那偈：
T 0016c08
「法無有吾我， 亦復無我所；T 0016c09
我既非當有， 我所何由生？T 0016c10
比丘解脫此， 則斷下分結。」
T 0016c11時，有一比丘從座起，偏袒右肩，右膝著地，T 0016c12合掌白佛言：「世尊！云何『無吾我，亦無有T 0016c13我所；我既非當有，我所何由生？比丘解脫T 0016c14此，則斷下分結。』？」
佛告比丘：「愚癡無聞凡夫T 0016c15計色是我、異我、相在；受、想、行、識，是我、異我、相T 0016c16在。多聞聖弟子不見色是我、異我、相在，不T 0016c17見受、想、行、識，是我、異我、相在；亦非知者，亦T 0016c18非見者。此色是無常，受、想、行、識是無常；色T 0016c19是苦，受、想、行、識是苦；色是無我，受、想、行、識T 0016c20是無我；此色非當有，受、想、行、識非當有；此T 0016c21色壞有，受、想、行、識壞有；故非我、非我所，我、T 0016c22我所非當有。如是解脫者，則斷五下分結。」
T 0016c23時，彼比丘白佛言：「世尊！斷五下分結已，云T 0016c24何漏盡，無漏心解脫、慧解脫，現法自知作T 0016c25證具足住：『我生已盡，梵行已立，所作已作，T 0016c26自知不受後有。』？」
佛告比丘：「愚癡凡夫、無聞T 0016c27眾生於無畏處而生恐畏。愚癡凡夫、無聞T 0016c28眾生怖畏
T 0016c29
無我、無我所， 二俱非當生，
T 0017a01攀緣四識住。何等為四？謂色識住，色攀緣、
T 0017a02色愛樂、增進廣大生長；於受、想、行識住，攀
T 0017a03緣、愛樂、增進廣大生長。比丘！識於此處，若
T 0017a04來、若去、若住、若起、若滅，增進廣大生長。若
T 0017a05作是說：『更有異法，識若來、若去、若住、若起、
T 0017a06若滅、若增進廣大生長。』者，但有言說，問已
T 0017a07不知，增益生癡，以非境界故。所以者何？比
T 0017a08丘！離色界貪已，於色意生縛亦斷，於色意
T 0017a09生縛斷已，識攀緣亦斷；識不復住，無復增
T 0017a10進廣大生長，受、想、行界離貪已，於受、想、行
T 0017a11意生縛亦斷。受、想、行意生縛斷已，攀緣亦斷，
T 0017a12識無所住，無復增進廣大生長。識無所住
T 0017a13故不增長，不增長故無所為作，無所為作
T 0017a14故則住，住故知足，知足故解脫，解脫故於諸
T 0017a15世間都無所取，無所取故無所著，無所
T 0017a16著故自覺涅槃：『我生已盡，梵行已立，所作
T 0017a17已作，自知不受後有。』比丘！我說識不住
T 0017a18東方、南、西、北方、四維、上、下，除欲見法，涅槃、
T 0017a19滅盡、寂靜、清涼。」
佛說此經已，諸比丘聞佛T 0017a20所說，歡喜奉行。
T 0017a21
生滅以不樂 及三種分別T 0017a22
貪著等觀察 是名優陀那
T 0017a23 Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in the Eastern Park, the Hall of Migāra’s Mother.
At that time the Blessed One rose from meditation in the afternoon, came out of the hall and in the shade of the hall sat down on a prepared seat in front of a great assembly. At that time the Blessed One uttered an inspired utterance:
“In the Dharma there is no ‘I’
and also no ‘mine’.
Since there won’t be an ‘I’,
how could ‘mine’ arise?
A monk resolved on this,
will abandon the lower type of fetters.”
Then a certain monk rose up from his seat, bared his right shoulder, knelt on the ground with his right knee and with palms together said to the Buddha: “Blessed One, how is it that:
“‘There is no ‘I’
and also no ‘mine’.
Since there won’t be an ‘I’,
how could ‘mine’ arise?
A monk resolved on this
will abandon the lower type of fetters’?”
The Buddha said to the monk: “A foolish unlearned worldling speculates that bodily form is the self, is distinct from the self in the sense of being owned by it, exists within the self, or a self exists within bodily form … that feeling … perception … formations … consciousness is the self, is distinct from the self in the sense of being owned by it, exists within the self, or a self exists within consciousness.
“A learned noble disciple does not see bodily form as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or a self as existing within bodily form. He does not see feeling … perception … formations … consciousness as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or a self as existing within consciousness; he is not one who understands it in this way, not one who sees it in this way.
“This bodily form is impermanent; feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. Bodily form is dukkha; feeling … perception … formations … consciousness is dukkha. Bodily form is not self; feeling … perception … formations … consciousness is not self. This bodily form will not be; feeling … perception … formations … consciousness will not be. This bodily form will become extinct; feeling … perception … formations … consciousness will become extinct. Therefore it is not I and not mine. There shall be no I and mine. One who resolves in this way will abandon the five lower types of fetters.”
Then that monk said to the Buddha: “Blessed One, having abandoned the five lower types of fetters, how does one eradicate the influxes and by the influx-free liberation of the mind and liberation by wisdom knows here and now for oneself and is completely established in the realization that: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence’?”
The Buddha said to the monk: “A foolish worldling, an unlearned being, gives rise to dread and fear on occasions that are not fearful. For a foolish worldling, an unlearned being, it gives rise to fear that: ‘there is no ‘I’,’ that ‘there is no ‘mine’,’ that these two together should not arise. T 17a
“There are four establishments of consciousness, by which it is supported. What are the four? That is, consciousness is established on bodily form, is supported by bodily form, craves for and delights in bodily form, thereby increasing, expanding, and evolving. Consciousness is established on feeling … perception … formations, is supported by them, craves for and delights in them, thereby increasing, expanding, and evolving.
“Monk, on this occasion consciousness—as it comes, as it goes, as it is established, as it arises, as it ceases—increases, expands, and evolves. Suppose someone were to say: ‘There is still another way how consciousness—as it comes, as it goes, as it is established, as it arises, as it ceases—increases, expands, and evolves.’ Yet, on being questioned, one who says so would not know and give rise to ever more bewilderment, because this is outside the sphere of his experience. Why is that?
“Monks, on having become free from lust for the sphere of bodily form, the fetter that arises in the mind for bodily form is also abandoned. On having abandoned the fetter that arises in the mind for bodily form, the support for consciousness is also abandoned. Consciousness will not be further established and will not further increase, expand or evolve. On having become free from lust for the sphere of feeling … perception … formations, the fetter that arises in the mind for feeling … perception … formations is also abandoned. On having abandoned the fetter that arises in the mind for feeling … perception … formations, the support for consciousness is also abandoned. Consciousness will not be further established and it will not further increase, expand or evolve.
“Because consciousness is not established anywhere, it does not increase. Because of not increasing, it is not active anywhere. Because of not being active anywhere, it is steady. Because of being steady, it is content. Because of being content, it is liberated. Because of being liberated, there is no clinging to anything in the whole world. Because of not clinging to anything, there is no being attached to anything. Because of not being attached to anything, one personally realizes Nirvāṇa, knowing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I know myself that there will be no receiving of further existence.’
“Monk, I say his consciousness is not established in the eastern direction, the southern … western … northern direction, the four intermediate directions, above, or below. Having relinquished desire he sees the Dharma, Nirvāṇa, cessation, peace, the cool.”
When the Buddha had spoken this discourse, the monks, hearing what the Buddha had said, were delighted and received it respectfully.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở tại giảng đường Lộc-tử-mẫu trong Ðông-viên, nước Xá vệ.
Bấy giờ, buổi chiều, sau giờ Thế Tôn từ thiền tịnh dậy, đến giảng đường, vào trong nhà giảng, trải tòa ngồi trước đại chúng. Rồi thì, Thế tôn nói kệ Ưu-đà-na:
Pháp không có tôi ta,
Cũng lại không của ta;
Cũng sẽ không có ta,
Của ta từ đâu sanh?
Tỳ kheo giải thóat đây,
Ðoạn trừ hạ phần kết
Bấy giờ, có Tỳ kheo từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch áo vai bên phải, quỳ gối phải sát đất, chấp tay bạch Phật rằng:
“Thế nào là không có tôi ta, cũng lại không của ta; cũng sẽ không có ta, của ta từ đâu sanh? Tỳ kheo giải thóat đây, đoạn trừ hạ phần kết?”
Phật bảo Tỳ kheo:
“Phàm phu ngu si không học, chấp sắc là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau; đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng cho là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau. Ða văn Thánh đệ tử, không thấy sắc là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau; cũng như không thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, khác ngã, hay ở trong nhau; cũng chẳng phải là người biết, cũng chẳng phải là người thấy. Sắc này là vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Sắc là khổ. Thọ, tưởng, hành, thức là khổ. Sắc là vô ngã. Thọ, tưởng, hành, thức là vô ngã. Sắc này sẽ không tồn tại. Thọ, tưởng, hành, thức sẽ không tồn tại. Vì sắc này sẽ hủy hoại Thọ, tưởng, hành, thức hủy hoại. Cho nên, chẳng có ngã, chẳng có ngã sở, ngã, và cũng sẽ chẳng có ngã, ngã sở. Nếu người nào giải thóat như vậy, thì sẽ đọan trừ được năm kết sử hạ phần.”
Bấy giờ, Tỳ kheo kia bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, khi đã đọan trừ năm kết sử hạ phần rồi, làm sao để ngay trong đời này tự biết, tự tác chứng, thành tựu và an trú với sự diệt tận các lậu, vô lậu tâm giải thóat, tuệ giải thóat, biết rằng: ‘ Ta, sự sanh đã chấm dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’?”
Phật bảo Tỳ kheo:
“Phàm phu chúng sanh ngu si không học, nên ở chỗ không sợ hãi mà sanh ra sợ hãi. Phàm phu chúng sanh ngu si không học sanh ra sự sợ hãi rằng không ngã, không ngã sở; cả hai sẽ chẳng sanh.
“Do vin bám mà có bốn trú xứ của thức Thức trụ nơi sắc, vin bám sắc, ham muốn sắc, để tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn. Thức trụ nơi thọ, tưởng, hành, vin bám hành, ham muốn hành, để tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn. Tỳ kheo, thức ở nơi này, hoặc đến, hoặc đi, hoặc ở, hoặc khởi, hoặc diệt, tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn. Nếu nói rằng lại có pháp khác ,và ở đó thức hoặc đến, hoặc đi, hoặc ở, hoặc khởi, hoặc diệt, tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn; thì đây chỉ có trên ngôn thuyết, chứ nếu hỏi đến, thì sẽ không biết, chỉ tăng thêm ngu si, vì chúng chẳng phải là cảnh giới. Vì sao? Vì Tỳ kheo, xa lìa tham dục của sắc giơi, thì triền phược của ý sanh đối với sắc cũng sẽ bị đoạn trừ. Khi triền phược của ý sanh đối với sắc bị đoạn trừ rồi, thì sự vin bám của thức cũng sẽ bị đọan trừ. Khi ấy, thức không có chỗ trú, cũng không tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn trở lại. Khi triền phược của ý sanh đối với thọ, tưởng, hành giới, nếu đã lìa tham dục rồi, thì sự vin bám của thức cũng sẽ bị đọan trừ. Khi ấy, thức không có chỗ trú, cũng không tăng tiến, sanh trưởng rộng lớn trở lại. Vì thức không chỗ trụ, nên không tăng trưởng. Vì không tăng trưởng nên không có gì để tác hành Vì không có gì để tác hành cho nên được an trụ. Vì đã an trụ nên biết đủ. Vì đã biết đủ nên được giải thóat. Vì đã giải thóat nên đối với các thế gian đều không có gì để chấp thủ. Vì không có gì để chấp thủ nên không có gì để đắm trước. Vì không có gì để đắm trước nên tự mình giác ngộ Niết-bàn: ‘Ta, sự sanh đã chấm dứt, phạm hạnh đã lập, những gì cần làm đã làm xong, tự biết không còn tái sanh đời sau nữa.’
“Này Tỳ kheo, Ta nói thức không trụ Ðông, Tây, Nam, Bắc, bốn bên, trên, dưới, ngoại trừ ngay trong đời hiện tại sẽ nhập Niết-bàn, diệt tận, tịch tĩnh, thanh lương.”
Bấy giờ, các Tỳ kheo sau khi nghe những điều Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Bài kệ tóm tắt
Sanh diệt và bất lạc,
Và ba Kinh phân biệt,
Quán sát về tham trước,
Ðó là Ưu-đà-na.
Thus have I heard. At one time the Buddha was staying at Sāvatthī in the Eastern Park, the Hall of Migāra’s Mother.
At that time the Blessed One rose from meditation in the afternoon, came out of the hall and in the shade of the hall sat down on a prepared seat in front of a great assembly. At that time the Blessed One uttered an inspired utterance:
“In the Dharma there is no ‘I’
and also no ‘mine’.
Since there won’t be an ‘I’,
how could ‘mine’ arise?
A monk resolved on this,
will abandon the lower type of fetters.”
Then a certain monk rose up from his seat, bared his right shoulder, knelt on the ground with his right knee and with palms together said to the Buddha: “Blessed One, how is it that:
“‘There is no ‘I’
and also no ‘mine’.
Since there won’t be an ‘I’,
how could ‘mine’ arise?
A monk resolved on this
will abandon the lower type of fetters’?”
The Buddha said to the monk: “A foolish unlearned worldling speculates that bodily form is the self, is distinct from the self in the sense of being owned by it, exists within the self, or a self exists within bodily form … that feeling … perception … formations … consciousness is the self, is distinct from the self in the sense of being owned by it, exists within the self, or a self exists within consciousness.
“A learned noble disciple does not see bodily form as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or a self as existing within bodily form. He does not see feeling … perception … formations … consciousness as the self, as distinct from the self in the sense of being owned by it, as existing within the self, or a self as existing within consciousness; he is not one who understands it in this way, not one who sees it in this way.
“This bodily form is impermanent; feeling … perception … formations … consciousness is impermanent. Bodily form is dukkha; feeling … perception … formations … consciousness is dukkha. Bodily form is not self; feeling … perception … formations … consciousness is not self. This bodily form will not be; feeling … perception … formations … consciousness will not be. This bodily form will become extinct; feeling … perception … formations … consciousness will become extinct. Therefore it is not I and not mine. There shall be no I and mine. One who resolves in this way will abandon the five lower types of fetters.”
Then that monk said to the Buddha: “Blessed One, having abandoned the five lower types of fetters, how does one eradicate the influxes and by the influx-free liberation of the mind and liberation by wisdom knows here and now for oneself and is completely established in the realization that: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I myself know that there will be no receiving of further existence’?”
The Buddha said to the monk: “A foolish worldling, an unlearned being, gives rise to dread and fear on occasions that are not fearful. For a foolish worldling, an unlearned being, it gives rise to fear that: ‘there is no ‘I’,’ that ‘there is no ‘mine’,’ that these two together should not arise. T 17a
“There are four establishments of consciousness, by which it is supported. What are the four? That is, consciousness is established on bodily form, is supported by bodily form, craves for and delights in bodily form, thereby increasing, expanding, and evolving. Consciousness is established on feeling … perception … formations, is supported by them, craves for and delights in them, thereby increasing, expanding, and evolving.
“Monk, on this occasion consciousness—as it comes, as it goes, as it is established, as it arises, as it ceases—increases, expands, and evolves. Suppose someone were to say: ‘There is still another way how consciousness—as it comes, as it goes, as it is established, as it arises, as it ceases—increases, expands, and evolves.’ Yet, on being questioned, one who says so would not know and give rise to ever more bewilderment, because this is outside the sphere of his experience. Why is that?
“Monks, on having become free from lust for the sphere of bodily form, the fetter that arises in the mind for bodily form is also abandoned. On having abandoned the fetter that arises in the mind for bodily form, the support for consciousness is also abandoned. Consciousness will not be further established and will not further increase, expand or evolve. On having become free from lust for the sphere of feeling … perception … formations, the fetter that arises in the mind for feeling … perception … formations is also abandoned. On having abandoned the fetter that arises in the mind for feeling … perception … formations, the support for consciousness is also abandoned. Consciousness will not be further established and it will not further increase, expand or evolve.
“Because consciousness is not established anywhere, it does not increase. Because of not increasing, it is not active anywhere. Because of not being active anywhere, it is steady. Because of being steady, it is content. Because of being content, it is liberated. Because of being liberated, there is no clinging to anything in the whole world. Because of not clinging to anything, there is no being attached to anything. Because of not being attached to anything, one personally realizes Nirvāṇa, knowing: ‘Birth for me has been eradicated, the holy life has been established, what had to be done has been done, I know myself that there will be no receiving of further existence.’
“Monk, I say his consciousness is not established in the eastern direction, the southern … western … northern direction, the four intermediate directions, above, or below. Having relinquished desire he sees the Dharma, Nirvāṇa, cessation, peace, the cool.”
When the Buddha had spoken this discourse, the monks, hearing what the Buddha had said, were delighted and received it respectfully.