Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo rằng:
“Trong thế gian quả thật có bốn loại hành thiền. Những gì là bốn? Hoặc có hành thiền xí thạnh mà gọi là suy thoái. Hoặc có hành thiền suy thoái mà gọi là xí thạnh. Hoặc có hành thiền suy thoái thì biết như thật là suy thoái. Hoặc có hành thiền xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Tại sao gọi là người hành thiền xí thạnh mà bảo là suy thoái?
“Người hành thiền kia ly dục, ly pháp ác bất thiện, có tầm, có tứ, hỷ và lạc phát sanh do ly dục, chứng Sơ thiền, thành tựu an trụ. Tâm người đó tu tập chánh tư duy, đang từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là sự tịch tịnh thù thắng. Người hành thiền đó lại nghĩ rằng, ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Sơ thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền, khi tầm và tứ đã tịch tịnh, nội tĩnh, nhất tâm, không tầm không tứ, có hỷ và lạc phát sanh do định, chứng đệ Nhị thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó gọi là tịch tịnh thù thắng. Nhưng người hành thiền ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Nhị thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền ly hỷ và dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí mà thân có cảm giác lạc, điều được Thánh nói là Thánh xả, niệm, an trú lạc, chứng đắc đệ Tam thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ đệ Tam thiền hướng đến đệ Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng người hành thiền đó lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Tam thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền định mà khổ diệt, lạc diệt, hỷ và ưu trước vốn đã diệt, không khổ không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng đắc đệ Tứ thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ đệ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Tứ thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền vượt qua tất cả sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không tư duy bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, thành tựu an trụ nơi Không vô biên xứ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Không vô biên xứ và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền vượt qua tất cả Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, thành tựu an trụ Thức vô biên xứ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Thức vô biên xứ và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ Vô sở hữu xứ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Vô sở hữu xứ hướng đến phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ rằng: “Tâm ta lìa bốn tướng mà hướng đến chỗ khác, nên mất vô xứ Vô sở hữu xứ, diệt mất định.” Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Vô sở hữu xứ hướng đến phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Thế nào là hành thiền suy thoái mà cho là xí thạnh?
“Vị hành thiền ấy ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do ly dục sanh, chứng đắc Sơ thiền, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Nhị thiền, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Sơ thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Nhị thiền. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền với tầm và tứ đã dứt, nội tĩnh, nhất tâm, không tầm không tứ, hỷ lạc do định sanh, chứng đệ Nhị thiền, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Tam thiền. Nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Nhị thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Tam thiền. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Vị hành thiền ly hỷ, ly dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí mà thân cảm giác lạc, điều được Thánh gọi là Thánh xả, niệm, an trụ lạc, chứng đệ Tam thiền, thành tựu và an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Tứ thiền. Nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Tam thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Tứ thiền. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền với lạc diệt, khổ diệt, hỷ ưu trước vốn cũng đã diệt, không khổ không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Không vô biên xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tứ thiền thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Tứ thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Không vô biên xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền vượt qua tất cả sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không tư duy bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, chứng Không vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Thức vô biên xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Không vô biên xứ, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Thức vô biên xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền vượt qua Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, chứng Thức vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tư tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Vô sở hữu xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Thức vô biên xứ, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Vô sở hữu xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu, chứng Vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tư tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Vô sở hữu xứ hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Vô sở hữu xứ, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Thế nào là hành thiền suy thoái thì biết như thật là suy thoái?
“Vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả Vô sở hữu xứ, nhập Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ, nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Vô sở hữu xứ, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng, ‘Tâm ta lìa khỏi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Phi tưởng phi phi tưởng xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu, chứng Vô sở hữu xứ ấy, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Thức vô biên xứ, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng, ‘Tâm ta lìa khỏi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Vô sở hữu xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, chứng Thức vô biên xứ, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Không vô biên xứ, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy bèn nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Thức vô biên xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả các sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không suy niệm bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, chứng Không vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng sự ái lạc sắc, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Không vô biên xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, lạc diệt, khổ diệt, hỷ ưu trước vốn cũng đã diệt, không khổ, không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng Tứ thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Tam thiền, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Tứ thiền; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, ly hỷ, ly dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí, thân cảm giác lạc, điều được Thánh gọi Thánh xả, niệm, an trú lạc trụ, chứng Tam thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng đệ Nhị thiền, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Tam thiền; diệt mất định.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, tầm và tứ đã dứt, nội tĩnh, nhất tâm, không tầm, không tứ, hỷ lạc do định sanh, chứng đắc Nhị thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Sơ thiền, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Nhị thiền; diệt mất định.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do định sanh, chứng Sơ thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng sự ái lạc dục, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Sơ thiền, diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Thế nào là hành thiền mà xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh?
“Vị hành thiền ấy ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do ly dục sanh, chứng đắc Sơ thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Sơ thiền hướng đến đệ Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với tầm tứ đã dứt, nội tĩnh nhất tâm, không tầm, không tứ, hỷ lạc do định sanh, chứng đắc Nhị thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị ấy bèn nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy ly hỷ, ly dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí, thân cảm giác lạc, điều được Thánh gọi là Thánh xả, niệm, an trụ lạc trụ, chứng đắc Tam thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với lạc diệt, khổ diệt, hỷ ưu vốn cũng đã diệt, không khổ, không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không làm mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy vượt qua tất cả sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không tư duy bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, chứng Không vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy vượt qua Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, chứng Thức vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu, chứng Vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Vô sở hữu xứ hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Vô sở hữu xứ hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi bèn biết rõ tâm ấy mà không làm mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Thế gian quả thật có bốn loại hành thiền, vì vậy mà Ta giảng thuyết.”
Phật thuyết như vậy, các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
中阿含經卷第四十六
T 0713c19T 0713c20東晉罽賓三藏瞿曇僧伽提婆譯
T 0713c21T 0713c22我聞如是：
一時，佛遊舍衛國，在勝林給孤T 0713c23獨園。
爾時，世尊告諸比丘：「世間真實有四種T 0713c24行禪者。云何為四？或有行禪者熾盛而謂衰T 0713c25退，或有行禪者衰退而謂熾盛，或有行禪T 0713c26者衰退則知衰退如真，或有行禪者熾盛T 0713c27則知熾盛如真。
「云何行禪者熾盛而謂衰退？T 0713c28彼行禪者離欲、離惡不善之法，有覺、有觀，T 0713c29離生喜、樂，得初禪成就遊。彼心修習正思，T 0714a01則從初禪趣第二禪，是勝息寂。彼行禪者T 0714a02便作是念：『我心離本相，更趣餘處，失初禪，T 0714a03滅定也。』彼行禪者不知如真，『我心修習正T 0714a04思，快樂息寂，則從初禪趣第二禪，是勝息T 0714a05寂。』彼不知如真已，於如退轉，意便失定，如T 0714a06是行禪者熾盛而謂衰退。
「復次，行禪者覺、觀T 0714a07已息，內靖、一心，無覺、無觀，定生喜、樂，得第T 0714a08二禪成就遊。彼心修習正思，從第二禪趣T 0714a09第三禪，是勝息寂。彼行禪者便作是念：『我心T 0714a10離本相，更趣餘處，失第二禪，滅定也。』彼行T 0714a11禪者不知如真，『我心修習正思，快樂息寂，T 0714a12從第二禪趣第三禪，是勝息寂。』彼不知如T 0714a13真已，於如退轉，意便失定，如是行禪者熾T 0714a14盛而謂衰退。
「復次，行禪者離於喜欲，捨無T 0714a15求遊，正念正智而身覺樂，謂聖所說、聖所捨、T 0714a16念、樂住、空，得第三禪成就遊。彼心修習正T 0714a17思，從第三禪趣第四禪，是勝息寂。彼行禪T 0714a18者便作是念：『我心離本相，更趣餘處，失第T 0714a19三禪，滅定也。』彼行禪者不知如真，『我心修T 0714a20習正思，快樂息寂，從第三禪趣第四禪，是T 0714a21勝息寂。』彼不知如真已，於如退轉，意便失T 0714a22定，如是行禪者熾盛而謂衰退。
「復次，行禪者T 0714a23樂滅、苦滅，喜、憂本已滅，不苦不樂、捨、念、清淨，T 0714a24得第四禪成就遊，彼心修習正思，從第四T 0714a25禪趣無量空處，是勝息寂。彼行禪者便作是T 0714a26念：『我心離本相，更趣餘處，失第四禪，滅定T 0714a27也。』彼行禪者不知如真，『我心修習正思，快T 0714a28樂息寂，從第四禪趣無量空處，是勝息寂。』T 0714a29彼不知如真已，於如退轉，意便失定，如是T 0714b01行禪者熾盛而謂衰退。
「復次，行禪者度一切T 0714b02色想，滅有對想，不念若干想，無量空，是T 0714b03無量空處成就遊，彼心修習正思，從無量空T 0714b04處趣無量識處，是勝息寂。彼行禪者便作T 0714b05是念：『我心離本相，更趣餘處，失無量空處，T 0714b06滅定也。』彼行禪者不知如真，『我心修習正T 0714b07思，快樂息寂，從無量空處趣無量識處，是T 0714b08勝息寂。』彼不知如真已，於如退轉，意便失T 0714b09定，如是行禪者熾盛而謂衰退。
「復次，行禪者T 0714b10度一切無量空處，無量識，是無量識處成就T 0714b11遊，彼心修習正思，從無量識處趣無所有T 0714b12處，是勝息寂。彼行禪者便作是念：『我心離T 0714b13本相，更趣餘處，失無量識處，滅定也。』彼行T 0714b14禪者不知如真，『我心修習正思，快樂息寂，T 0714b15從無量識處趣無所有處，是勝息寂。』彼不T 0714b16知如真已，於如退轉，意便失定，如是行禪T 0714b17者熾盛而謂衰退。
「復次，行禪者度一切無量T 0714b18識處，無所有，是無所有處成就遊，彼心修習T 0714b19正思，從無所有處趣非有想非無想處，是T 0714b20勝息寂。彼行禪者便作是念：『我心離本相，T 0714b21更趣餘處，失無所有處，滅定也。』彼行禪者T 0714b22不知如真，『我心修習正思，快樂息寂，從無T 0714b23所有處趣非有想非無想處，是勝息寂。』彼T 0714b24不知如真已，於如退轉，意便失定，如是行T 0714b25禪者熾盛而謂衰退。
「云何行禪者衰退而謂T 0714b26熾盛？彼行禪者離欲、離惡不善之法，有覺、有T 0714b27觀，離生喜、樂，得初禪成就遊。彼思餘小想，T 0714b28修習第二禪道，彼行禪者便作是念：『我心T 0714b29修習正思，快樂息寂，則從初禪趣第二禪，T 0714c01是勝息寂。』彼行禪者不知如真，『寧可思厭T 0714c02相應想入初禪，不應思餘小想入第二T 0714c03禪。』彼不知如真已，不覺彼心而便失定，T 0714c04如是行禪者衰退而謂熾盛。
「復次，行禪者覺、T 0714c05觀已息，內靖、一心，無覺、無觀，定生喜、樂，得第T 0714c06二禪成就遊。彼思餘小想，修習第三禪道，T 0714c07彼行禪者便作是念：『我心修習正思，快樂息T 0714c08寂，從第二禪趣第三禪，是勝息寂。』彼行禪T 0714c09者不知如真，『寧可思厭相應想入第二T 0714c10禪，不應思餘小想入第三禪。』彼不知如T 0714c11真已，不覺彼心而便失定，如是行禪者衰T 0714c12退而謂熾盛。
「復次，行禪者離於喜欲，捨無T 0714c13求遊，正念正智而身覺樂。謂聖所說、聖所捨、T 0714c14念、樂住、空，得第三禪成就遊。彼思餘小T 0714c15想，修習第四禪道，彼行禪者便作是念：『我T 0714c16心修習正思，快樂息寂，從第三禪趣第四T 0714c17禪，是勝息寂。』彼行禪者不知如真，『寧可思T 0714c18厭相應想入第三禪，不應思餘小想入第T 0714c19四禪。』彼不知如真已，不覺彼心而便失T 0714c20定，如是行禪者衰退而謂熾盛。
「復次，行禪T 0714c21者樂滅、苦滅，喜、憂本已滅，不苦不樂、捨、念、清T 0714c22淨，得第四禪成就遊。彼思餘小想，修習無T 0714c23量空處道，彼行禪者便作是念：『我心修習T 0714c24正思，快樂息寂，從第四禪趣無量空處，是T 0714c25勝息寂。』彼行禪者不知如真，『寧可思厭相T 0714c26應想入第四禪，不應思餘小想入無量空T 0714c27處。』彼不知如真已，不覺彼心而便失定，T 0714c28如是行禪者衰退而謂熾盛。
「復次，行禪者T 0714c29度一切色想，滅有對想，不念若干想，無T 0715a01量空，是無量空處成就遊。彼思餘小想，修T 0715a02習無量識處道，彼行禪者便作是念：『我心修T 0715a03習正思，快樂息寂，從無量空處趣無量識T 0715a04處，是勝息寂。』彼行禪者不知如真，『寧可思T 0715a05厭相應想入無量空處，不應思餘小想入T 0715a06無量識處。』彼不知如真已，不覺彼心而便T 0715a07失定，如是行禪者衰退而謂熾盛。
「復次，行T 0715a08禪者度一切無量空處，無量識處，是無量識T 0715a09處成就遊。彼思餘小想，修習無所有處道，T 0715a10彼行禪者便作是念：『我心修習正思，快樂息T 0715a11寂，從無量識處趣至無所有處，是勝息寂。』T 0715a12彼行禪者不知如真，『寧可思厭相應想入T 0715a13無量識處，不應思餘小想入無所有處。』彼T 0715a14不知如真已，不覺彼心而便失定，如是行T 0715a15禪者衰退而謂熾盛。
「復次，行禪者度一切無T 0715a16量識處，無所有，是無所有處成就遊。彼思餘T 0715a17小想，修習非有想非無想處道，彼行禪者便T 0715a18作是念：『我心修習正思，快樂息寂，從無所T 0715a19有處趣非有想非無想處，是勝息寂。』彼行禪T 0715a20者不知如真，『寧可思厭相應想入無所有T 0715a21處，不應思餘小想入非有想非無想處。』彼T 0715a22不知如真已，不覺彼心而便失定，如是T 0715a23行禪者衰退而謂熾盛。
「云何行禪者衰退則T 0715a24知衰退如真？彼行禪者所行、所相、所標，度一T 0715a25切無所有處，非有想非無想，是非有想非無T 0715a26想處成就遊。彼不受此行，不念此，相、標，T 0715a27唯行無所有處相應念想本退具，彼行禪者T 0715a28便作是念：『我心離本相，更趣餘處，失非有T 0715a29想非無想處，滅定也。』彼知如真已，於如不T 0715b01退，意不失定，如是行禪者衰退則知衰退T 0715b02如真。
「復次，行禪者所行、所相、所標，度一切無T 0715b03量識處，無所有，是無所有處成就遊。彼不T 0715b04受此行，不念此相、標，唯行無量識處相應T 0715b05念想本所行。彼行禪者便作是念：『我心離T 0715b06本相，更趣餘處，失無所有處，滅定也。』彼知T 0715b07如真已，於如不退，意不失定，如是行禪者T 0715b08衰退則知衰退如真。
「復次，行禪者所行、所相、T 0715b09所標，度一切無量空處，無量識，是無量識處T 0715b10成就遊。彼不受此行，不念此相、標，唯行無T 0715b11量空處相應念想本退具，彼行禪者便作是T 0715b12念：『我心離本相，更趣餘處，失無量識處，滅T 0715b13定也。』彼知如真已，於如不退，意不失定，T 0715b14如是行禪者衰退則知衰退如真。
「復次，行禪T 0715b15者所行、所相、所標，度一切色想，滅有對想，T 0715b16不念若干想，無量空，是無量空處成就遊。T 0715b17彼不受此行，不念此相、標，唯行色樂相應T 0715b18念想本退具，彼行禪者便作是念：『我心離本T 0715b19相，更趣餘處，失無量空處，滅定也。』彼知如T 0715b20真已，於如不退，意不失定，如是行禪者衰T 0715b21退則知衰退如真。
「復次，行禪者所行、所相、所T 0715b22標，樂滅、苦滅，喜、憂本已滅，不苦不樂、捨、念、清T 0715b23淨，得第四禪成就遊。彼不受此行，不念T 0715b24此相、標，唯行第三禪相應念想本退具，彼行T 0715b25禪者便作是念：『我心離本相，更趣餘處，失T 0715b26第四禪，滅定也。』彼知如真已，於如不退，意T 0715b27不失定，如是行禪者衰退則知衰退如真。
T 0715b28「復次，行禪者所行、所相、所標，離於喜欲，捨無T 0715b29求遊，正念正智而身覺樂，謂聖所說、聖所捨、T 0715c01念、樂住、空，得第三禪成就遊。彼不受此T 0715c02行，不念此相、標，唯行第二禪相應念想本T 0715c03退具，彼行禪者便作是念：『我心離本相，T 0715c04更趣餘處，失第三禪，滅定也。』彼知如真已，T 0715c05於如不退，意不失定，如是行禪者衰退則T 0715c06知衰退如真。
「復次，行禪者所行、所相、所標，覺、T 0715c07觀已息，內靖、一心，無覺、無觀，定生喜、樂，得T 0715c08第二禪成就遊。彼不受此行，不念此相、標，T 0715c09唯行初禪相應念想本退具，彼行禪者便作T 0715c10是念：『我心離本相，更趣餘處，失第二禪，滅T 0715c11定也。』彼知如真已，於如不退，意不失定，T 0715c12如是行禪者衰退則知衰退如真。
「復次，行禪T 0715c13者所行、所相、所標，離欲、離惡不善之法，有T 0715c14覺、有觀，離生喜、樂，得初禪成就遊。彼不受T 0715c15此行，不念此相、標，唯行欲樂相應念想本T 0715c16退具，彼行禪者便作是念：『我心離本相，更T 0715c17趣餘處，失初禪，滅定也。』彼知如真已，於如T 0715c18不退，意不失定，如是行禪者衰退則知衰T 0715c19退如真。
「云何行禪者熾盛則知熾盛如真？彼T 0715c20行禪者離欲、離惡不善之法，有覺、有觀，離生T 0715c21喜、樂，得初禪成就遊。彼心修習正思，快樂T 0715c22息寂，則從初禪趣第二禪，是勝息寂。彼行T 0715c23禪者便作是念：『我心修習正思，快樂息寂，T 0715c24則從初禪趣第二禪，是勝息寂。』彼知如真T 0715c25已，便覺彼心而不失定，如是行禪者熾盛T 0715c26則知熾盛如真。
「復次，行禪者覺、觀已息，內T 0715c27靖、一心，無覺、無觀，定生喜、樂，得第二禪成T 0715c28就遊，彼心修習正思，快樂息寂，從第二禪T 0715c29趣第三禪，是勝息寂。彼行禪者便作是念：T 0716a01『我心修習正思，快樂息寂，從第二禪趣第T 0716a02三禪，是勝息寂。』彼知如真已，便覺彼心而T 0716a03不失定，如是行禪者熾盛則知熾盛如真。
T 0716a04「復次，行禪者離於喜欲，捨無求遊，正念正智T 0716a05而身覺樂，謂聖所說、聖所捨、念、樂住、空，得T 0716a06第三禪成就遊。彼心修習正思，快樂息寂，T 0716a07從第三禪趣第四禪，是勝息寂。彼行禪者T 0716a08便作是念：『我心修習正思，快樂息寂，從第T 0716a09三禪趣第四禪，是勝息寂。』彼知如真已，便T 0716a10覺彼心而不失定，如是行禪者熾盛則知T 0716a11熾盛如真。
「復次，行禪者樂滅、苦滅，喜、憂本已T 0716a12滅，不苦不樂、捨、念、清淨，得第四禪成就遊。彼T 0716a13心修習正思，快樂息寂，從第四禪趣無量T 0716a14空處，是勝息寂。彼行禪者便作是念：『我心T 0716a15修習正思，快樂息寂，從第四禪趣無量空T 0716a16處，是勝息寂。』彼知如真已，便覺彼心而不T 0716a17失定，如是行禪者熾盛則知熾盛如真。
「復T 0716a18次，行禪者度一切色想，滅有對想，不念T 0716a19若干想，無量空，是無量空處成就遊。彼心修T 0716a20習正思，快樂息寂，從無量空處趣無量識T 0716a21處，是勝息寂。彼行禪者便作是念：『我心修T 0716a22習正思，快樂息寂，從無量空處趣無量識T 0716a23處，是勝息寂。』彼知如真已，便覺彼心而不T 0716a24失定，如是行禪者熾盛則知熾盛如真。
「復T 0716a25次，行禪者度一切無量空處，無量識，是無量T 0716a26識處成就遊。彼心修習正思，快樂息寂，從T 0716a27無量識處趣無所有處，是勝息寂。彼行禪者T 0716a28便作是念：『我心修習正思，快樂息寂，從無T 0716a29量識處趣無所有處，是勝息寂。』彼知如真T 0716b01已，便覺彼心而不失定，如是行禪者熾盛T 0716b02則知熾盛如真。
「復次，行禪者度一切無量識T 0716b03處，無所有，是無所有處成就遊。彼心修習正T 0716b04思，快樂息寂，從無所有處趣非有想非無T 0716b05想處，是勝息寂。彼行禪者便作是念：『我心T 0716b06修習正思，快樂息寂，從無所有處趣非有T 0716b07想非無想處，是勝息寂。』彼知如真已，便覺T 0716b08彼心而不失定，如是行禪者熾盛則知熾T 0716b09盛如真。世間實有是四種行禪者，因此故T 0716b10說。」
佛說如是。彼諸比丘聞佛所說，歡喜奉T 0716b11行。
T 0716b12
行禪經第五竟（二千五百七十七字）
T 0716b13 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to the country of Śrāvastī and stayed at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
SC 2It was then that the Bhagavān told the monks, “The world in truth has four kinds of dhyāna practitioner. What are the four? Some dhyāna practitioners are waxing but say that they are waning. Some dhyāna practitioners are waning but say that they are waxing. Some dhyāna practitioners are waning, and they truly know that they are waning. Some dhyāna practitioners are waxing, and they truly know that they are waxing.
The Practitioner Who Is Waxing but Says They Are Waning
SC 3“How does a dhyāna practitioner wax but say they are waning? That dhyāna practitioner is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 4“Cultivating right thought in their mind, they then move from the first dhyāna toward the second dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move toward another abode, lose the first dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the first dhyāna toward the second dhyāna, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 5“Furthermore, once perception and examination are calmed, the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 6“Cultivating right thought in their mind, they then move from the second dhyāna toward the third dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the second dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the second dhyāna toward the third dhyāna, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 7“Furthermore, the dhyāna practitioner parts with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 8“Cultivating right thought in their mind, they then move from the third dhyāna toward the fourth dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the third dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the third dhyāna toward the fourth dhyāna, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 9“Furthermore, the dhyāna practitioner’s pleasure ceases and their pain ceases. The basis of joy and sorrow having ceased, they’re neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 10“Cultivating right thought in their mind, they then move from the fourth dhyāna toward the abode of measureless space, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the fourth dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the fourth dhyāna toward the abode of measureless space, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 11“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all notions of form, ceases the notion of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 12“Cultivating right thought in their mind, they then move from the abode of measureless space toward the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of measureless space, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless space to the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 13“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 14“Cultivating right thought in their mind, they then move from the abode of measureless consciousness toward the abode of nothingness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of measureless consciousness, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless consciousness to the abode of nothingness, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 15“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 16“Cultivating right thought in their mind, they then move from the abode of nothingness toward the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of nothingness, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
The Practitioner Who Is Waning but Says They Are Waxing
SC 17“How does a dhyāna practitioner wane but say they are waxing? That dhyāna practitioner is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 18“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the second dhyāna. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the first dhyāna to the second dhyāna, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the first dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the second dhyāna.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 19“Furthermore, once perception and examination are calmed, the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 20“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the third dhyāna. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the second dhyāna to the third dhyāna, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the second dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the third dhyāna.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 21“The dhyāna practitioner parts with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 22“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to fourth dhyāna. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the third dhyāna to the fourth dhyāna, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the third dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the fourth dhyāna.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 23“Furthermore, the dhyāna practitioner’s pleasure ceases and their pain ceases. The basis of joy and sorrow having ceased, they’re neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 24“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode of measureless space. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the fourth dhyāna to the abode of measureless space, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the fourth dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode of measureless space.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 25“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all notions of form, ceases notions of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 26“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode of measureless consciousness. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless space to the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry the abode of measureless space. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode of measureless consciousness.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 27“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 28“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode of nothingness. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless consciousness to the abode of nothingness, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the abode of measureless consciousness. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode of nothingness.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 29“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 30“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode that’s neither with nor without conception. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the abode of nothingness. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode that’s neither with nor without conception.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
The Practitioner Who Is Waning and Knows It
SC 31“How does a dhyāna practitioner wane and truly know they are waning? That dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all the abode of nothingness to having neither conception nor no conception, and they accomplish and dwell in the abode that’s neither with nor without conception.
SC 32“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the abode of nothingness. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode that’s neither with nor without conception, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 33“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 34“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the abode of measureless consciousness. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode nothingness, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 35“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 36“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the abode of measureless space. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode measureless consciousness, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 37“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all notions of form, ceases notions of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 38“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the pleasures of form. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of measureless space, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 39“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cease their pleasure and cease their pain. The basis of joy and sorrow having ceased, they are neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 40“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the third dhyāna. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the fourth dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 41“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications part with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 42“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the second dhyāna. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the third dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 43“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications are that perception and examination are calmed, and the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 44“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the first dhyāna. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the second dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 45“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications are that they are secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 46“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the pleasure of desires. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the first dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
The Practitioner Who Is Waxing and Knows It
SC 47“How does a dhyāna practitioner wax and truly know they are waxing? That dhyāna practitioner is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 48“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the first dhyāna toward the second dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the first dhyāna to the second dhyāna, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 49“Furthermore, once perception and examination are calmed, the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 50“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the second dhyāna toward the third dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the second dhyāna to the third dhyāna, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 51“Furthermore, the dhyāna practitioner parts with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 52“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the third dhyāna toward the fourth dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the third dhyāna to the fourth dhyāna, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 53“Furthermore, the dhyāna practitioner’s pleasure ceases and their pain ceases. The basis of joy and sorrow having ceased, they’re neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 54“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the fourth dhyāna toward the abode of measureless space, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the fourth dhyāna to the abode of measureless space, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 55“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all notions of form, ceases notions of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 56“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the abode of measureless space toward the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the abode of measureless space to the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing, and truly knows that they are waxing.
SC 57“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 58“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the abode of measureless consciousness toward the abode of nothingness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the abode of measureless consciousness to the abode of nothingness, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing, and truly knows that they are waxing.
SC 59“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 60“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing, and truly knows that they are waxing.
SC 61“The world in truth has these four kinds of dhyāna practitioners, and that’s the reason I’ve explained it.”
SC 62Thus did the Buddha speak. Those monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.
Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo rằng:
“Trong thế gian quả thật có bốn loại hành thiền. Những gì là bốn? Hoặc có hành thiền xí thạnh mà gọi là suy thoái. Hoặc có hành thiền suy thoái mà gọi là xí thạnh. Hoặc có hành thiền suy thoái thì biết như thật là suy thoái. Hoặc có hành thiền xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Tại sao gọi là người hành thiền xí thạnh mà bảo là suy thoái?
“Người hành thiền kia ly dục, ly pháp ác bất thiện, có tầm, có tứ, hỷ và lạc phát sanh do ly dục, chứng Sơ thiền, thành tựu an trụ. Tâm người đó tu tập chánh tư duy, đang từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là sự tịch tịnh thù thắng. Người hành thiền đó lại nghĩ rằng, ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Sơ thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền, khi tầm và tứ đã tịch tịnh, nội tĩnh, nhất tâm, không tầm không tứ, có hỷ và lạc phát sanh do định, chứng đệ Nhị thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó gọi là tịch tịnh thù thắng. Nhưng người hành thiền ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Nhị thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền ly hỷ và dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí mà thân có cảm giác lạc, điều được Thánh nói là Thánh xả, niệm, an trú lạc, chứng đắc đệ Tam thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ đệ Tam thiền hướng đến đệ Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng người hành thiền đó lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Tam thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền định mà khổ diệt, lạc diệt, hỷ và ưu trước vốn đã diệt, không khổ không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng đắc đệ Tứ thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ đệ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Tứ thiền và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền vượt qua tất cả sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không tư duy bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, thành tựu an trụ nơi Không vô biên xứ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Không vô biên xứ và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền vượt qua tất cả Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, thành tựu an trụ Thức vô biên xứ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ ‘Tâm ta lìa bổn tướng mà hướng đến chỗ khác, làm mất Thức vô biên xứ và diệt mất định.’ Người hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Lại nữa, người hành thiền vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ Vô sở hữu xứ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, từ Vô sở hữu xứ hướng đến phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Nhưng vị hành thiền ấy lại nghĩ rằng: “Tâm ta lìa bốn tướng mà hướng đến chỗ khác, nên mất vô xứ Vô sở hữu xứ, diệt mất định.” Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Vô sở hữu xứ hướng đến phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị đó do không biết như thật như vậy, nên đối với sự như thật mà thoái chuyển ý, bèn mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh mà nói là thoái chuyển vậy.
“Thế nào là hành thiền suy thoái mà cho là xí thạnh?
“Vị hành thiền ấy ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do ly dục sanh, chứng đắc Sơ thiền, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Nhị thiền, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Sơ thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Nhị thiền. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền với tầm và tứ đã dứt, nội tĩnh, nhất tâm, không tầm không tứ, hỷ lạc do định sanh, chứng đệ Nhị thiền, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Tam thiền. Nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Nhị thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Tam thiền. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Vị hành thiền ly hỷ, ly dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí mà thân cảm giác lạc, điều được Thánh gọi là Thánh xả, niệm, an trụ lạc, chứng đệ Tam thiền, thành tựu và an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Tứ thiền. Nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Tam thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Tứ thiền. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền với lạc diệt, khổ diệt, hỷ ưu trước vốn cũng đã diệt, không khổ không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Không vô biên xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Tứ thiền thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Tứ thiền, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Không vô biên xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền vượt qua tất cả sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không tư duy bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, chứng Không vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Thức vô biên xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Không vô biên xứ, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Thức vô biên xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền vượt qua Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, chứng Thức vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tư tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Vô sở hữu xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Thức vô biên xứ, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào Vô sở hữu xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu, chứng Vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ. Vị ấy tư duy trong những tư tưởng hạn hẹp khác mà tu tập con đường dẫn đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhưng vị ấy lại nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, từ Vô sở hữu xứ hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị hành thiền ấy không biết như thật rằng chỉ nên tư duy bằng tưởng tương ưng với yểm ly mà nhập Vô sở hữu xứ, nhưng không nên bằng tư duy về những tưởng hạn hẹp khác mà vào đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Vị ấy do không biết như thật nên không biết rõ tâm mình, vị ấy vì vậy mà mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái mà cho là xí thạnh.
“Thế nào là hành thiền suy thoái thì biết như thật là suy thoái?
“Vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả Vô sở hữu xứ, nhập Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ, nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Vô sở hữu xứ, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng, ‘Tâm ta lìa khỏi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Phi tưởng phi phi tưởng xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu, chứng Vô sở hữu xứ ấy, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Thức vô biên xứ, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng, ‘Tâm ta lìa khỏi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Vô sở hữu xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, chứng Thức vô biên xứ, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Không vô biên xứ, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy bèn nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Thức vô biên xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, vượt qua tất cả các sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không suy niệm bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, chứng Không vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng sự ái lạc sắc, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Không vô biên xứ; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, lạc diệt, khổ diệt, hỷ ưu trước vốn cũng đã diệt, không khổ, không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng Tứ thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Tam thiền, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Tứ thiền; diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, ly hỷ, ly dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí, thân cảm giác lạc, điều được Thánh gọi Thánh xả, niệm, an trú lạc trụ, chứng Tam thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng đệ Nhị thiền, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Tam thiền; diệt mất định.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, tầm và tứ đã dứt, nội tĩnh, nhất tâm, không tầm, không tứ, hỷ lạc do định sanh, chứng đắc Nhị thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, mà chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng Sơ thiền, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Nhị thiền; diệt mất định.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với sở hành, với đối tượng và mục tiêu, ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do định sanh, chứng Sơ thiền, thành tựu an trụ. Nhưng vị ấy không chấp thọ hành ấy, không suy niệm về đối tượng và mục tiêu ấy, chỉ hành trên niệm tưởng tương ưng sự ái lạc dục, bèn thối thất trở lại đó. Vị ấy nghĩ rằng ‘Tâm ta lìa khởi bổn tướng, lại hướng đến chỗ khác, mất Sơ thiền, diệt mất định vậy.’ Vị ấy biết như thật rồi, đối với sự như thật không thoái ý, không mất định. Hành thiền như vậy là suy thoái thì biết như thật là suy thoái.
“Thế nào là hành thiền mà xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh?
“Vị hành thiền ấy ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm, có tứ, có hỷ lạc do ly dục sanh, chứng đắc Sơ thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Sơ thiền hướng đến Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Sơ thiền hướng đến đệ Nhị thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với tầm tứ đã dứt, nội tĩnh nhất tâm, không tầm, không tứ, hỷ lạc do định sanh, chứng đắc Nhị thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị ấy bèn nghĩ rằng ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Nhị thiền hướng đến Tam thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy ly hỷ, ly dục, an trụ xả vô cầu, chánh niệm, chánh trí, thân cảm giác lạc, điều được Thánh gọi là Thánh xả, niệm, an trụ lạc trụ, chứng đắc Tam thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tam thiền hướng đến Tứ thiền, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy với lạc diệt, khổ diệt, hỷ ưu vốn cũng đã diệt, không khổ, không lạc, xả, niệm thanh tịnh, chứng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Tứ thiền hướng đến Không vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không làm mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy vượt qua tất cả sắc tưởng, diệt hữu đối tưởng, không tư duy bất cứ loại tưởng nào, nhập không vô biên, chứng Không vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Không vô biên xứ hướng đến Thức vô biên xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy vượt qua Không vô biên xứ, nhập thức vô biên, chứng Thức vô biên xứ ấy, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Thức vô biên xứ hướng đến Vô sở hữu xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi, bèn biết rõ tâm ấy mà không mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Lại nữa, vị hành thiền ấy vượt qua tất cả Thức vô biên xứ, nhập vô sở hữu, chứng Vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ. Tâm vị ấy tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Vô sở hữu xứ hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng. Vị hành thiền ấy bèn nghĩ như vầy ‘Tâm ta tu tập chánh tư duy, khoái lạc tịch tịnh, rồi từ Vô sở hữu xứ hướng đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đó là tịch tịnh thù thắng.’ Vị ấy biết như thật rồi bèn biết rõ tâm ấy mà không làm mất định. Hành thiền như vậy là xí thạnh thì biết như thật là xí thạnh.
“Thế gian quả thật có bốn loại hành thiền, vì vậy mà Ta giảng thuyết.”
Phật thuyết như vậy, các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to the country of Śrāvastī and stayed at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
SC 2It was then that the Bhagavān told the monks, “The world in truth has four kinds of dhyāna practitioner. What are the four? Some dhyāna practitioners are waxing but say that they are waning. Some dhyāna practitioners are waning but say that they are waxing. Some dhyāna practitioners are waning, and they truly know that they are waning. Some dhyāna practitioners are waxing, and they truly know that they are waxing.
The Practitioner Who Is Waxing but Says They Are Waning
SC 3“How does a dhyāna practitioner wax but say they are waning? That dhyāna practitioner is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 4“Cultivating right thought in their mind, they then move from the first dhyāna toward the second dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move toward another abode, lose the first dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the first dhyāna toward the second dhyāna, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 5“Furthermore, once perception and examination are calmed, the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 6“Cultivating right thought in their mind, they then move from the second dhyāna toward the third dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the second dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the second dhyāna toward the third dhyāna, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 7“Furthermore, the dhyāna practitioner parts with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 8“Cultivating right thought in their mind, they then move from the third dhyāna toward the fourth dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the third dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the third dhyāna toward the fourth dhyāna, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 9“Furthermore, the dhyāna practitioner’s pleasure ceases and their pain ceases. The basis of joy and sorrow having ceased, they’re neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 10“Cultivating right thought in their mind, they then move from the fourth dhyāna toward the abode of measureless space, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the fourth dhyāna, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the fourth dhyāna toward the abode of measureless space, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 11“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all notions of form, ceases the notion of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 12“Cultivating right thought in their mind, they then move from the abode of measureless space toward the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of measureless space, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless space to the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 13“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 14“Cultivating right thought in their mind, they then move from the abode of measureless consciousness toward the abode of nothingness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of measureless consciousness, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless consciousness to the abode of nothingness, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
SC 15“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 16“Cultivating right thought in their mind, they then move from the abode of nothingness toward the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of nothingness, and its samādhi will cease.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility.’ Not truly knowing that, their mind retreats in this way and loses its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing but says that they are waning.
The Practitioner Who Is Waning but Says They Are Waxing
SC 17“How does a dhyāna practitioner wane but say they are waxing? That dhyāna practitioner is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 18“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the second dhyāna. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the first dhyāna to the second dhyāna, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the first dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the second dhyāna.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 19“Furthermore, once perception and examination are calmed, the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 20“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the third dhyāna. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the second dhyāna to the third dhyāna, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the second dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the third dhyāna.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 21“The dhyāna practitioner parts with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 22“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to fourth dhyāna. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the third dhyāna to the fourth dhyāna, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the third dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the fourth dhyāna.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 23“Furthermore, the dhyāna practitioner’s pleasure ceases and their pain ceases. The basis of joy and sorrow having ceased, they’re neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 24“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode of measureless space. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the fourth dhyāna to the abode of measureless space, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the fourth dhyāna. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode of measureless space.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 25“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all notions of form, ceases notions of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 26“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode of measureless consciousness. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless space to the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry the abode of measureless space. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode of measureless consciousness.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 27“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 28“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode of nothingness. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of measureless consciousness to the abode of nothingness, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the abode of measureless consciousness. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode of nothingness.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
SC 29“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 30“Thinking of another lesser notion, they cultivate the way to the abode that’s neither with nor without conception. That dhyāna practitioner then thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It’ll move from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility.’ That dhyāna practitioner doesn’t truly know, ‘I’d better consider tiring of notions that are associated with entry to the abode of nothingness. I shouldn’t think of another lesser notion to enter the abode that’s neither with nor without conception.’ Not truly knowing that, they aren’t aware of their mind, and it loses that samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning but says that they are waxing.
The Practitioner Who Is Waning and Knows It
SC 31“How does a dhyāna practitioner wane and truly know they are waning? That dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all the abode of nothingness to having neither conception nor no conception, and they accomplish and dwell in the abode that’s neither with nor without conception.
SC 32“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the abode of nothingness. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode that’s neither with nor without conception, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 33“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 34“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the abode of measureless consciousness. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode nothingness, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 35“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 36“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the abode of measureless space. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode measureless consciousness, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 37“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cross over all notions of form, ceases notions of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 38“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the pleasures of form. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the abode of measureless space, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 39“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications cease their pleasure and cease their pain. The basis of joy and sorrow having ceased, they are neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 40“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the third dhyāna. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the fourth dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 41“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications part with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 42“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the second dhyāna. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the third dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 43“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications are that perception and examination are calmed, and the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 44“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the first dhyāna. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the second dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
SC 45“Furthermore, the dhyāna practitioner’s practice, signs, and indications are that they are secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 46“They don’t accept this practice and don’t attend to these signs and indications. They only practice the requisite attention to notions related to past reversals to the pleasure of desires. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind has parted with the primary signs [of this samādhi]. It will move to another abode, lose the first dhyāna, and its samādhi will cease.’ Having truly known this, they don’t retreat in this way, and their mind doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waning and truly knows that they are waning.
The Practitioner Who Is Waxing and Knows It
SC 47“How does a dhyāna practitioner wax and truly know they are waxing? That dhyāna practitioner is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, this seclusion produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the first dhyāna.
SC 48“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the first dhyāna toward the second dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the first dhyāna to the second dhyāna, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 49“Furthermore, once perception and examination are calmed, the dhyāna practitioner has an inner stillness and unified mind. Without perception or examination, this samādhi produces joy and happiness, and they accomplish and dwell in the second dhyāna.
SC 50“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the second dhyāna toward the third dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the second dhyāna to the third dhyāna, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 51“Furthermore, the dhyāna practitioner parts with joy and desire, and they arrive at equanimity and pursue nothing. With right mindfulness and right knowledge, they personally experience the happiness which is described by noble people as the noble equanimity, mindfulness, happy abiding, and emptiness. They accomplish and dwell in the third dhyāna.
SC 52“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the third dhyāna toward the fourth dhyāna, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the third dhyāna to the fourth dhyāna, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 53“Furthermore, the dhyāna practitioner’s pleasure ceases and their pain ceases. The basis of joy and sorrow having ceased, they’re neither discomforted nor delighted. Equanimous, mindful, and pure, they accomplish and dwell in the fourth dhyāna.
SC 54“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the fourth dhyāna toward the abode of measureless space, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the fourth dhyāna to the abode of measureless space, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing and truly knows that they are waxing.
SC 55“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all notions of form, ceases notions of resistance, and doesn’t attend to diverse notions to [reach] measureless space, and they accomplish and dwell in the abode of measureless space.
SC 56“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the abode of measureless space toward the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the abode of measureless space to the abode of measureless consciousness, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing, and truly knows that they are waxing.
SC 57“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless space to measureless consciousness, and they accomplish and dwell in the abode of measureless consciousness.
SC 58“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the abode of measureless consciousness toward the abode of nothingness, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the abode of measureless consciousness to the abode of nothingness, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing, and truly knows that they are waxing.
SC 59“Furthermore, the dhyāna practitioner crosses over all the abode of measureless consciousness to nothingness, and they accomplish and dwell in the abode of nothingness.
SC 60“Their mind cultivates right thought and delights in tranquility, then it moves from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility. That dhyāna practitioner thinks, ‘My mind is cultivating right thought and delighting in tranquility. It will move from the abode of nothingness to the abode that’s neither with nor without conception, which is a greater tranquility.’ Truly knowing this, they are aware of their mind, and it doesn’t lose its samādhi. Thus, the dhyāna practitioner is waxing, and truly knows that they are waxing.
SC 61“The world in truth has these four kinds of dhyāna practitioners, and that’s the reason I’ve explained it.”
SC 62Thus did the Buddha speak. Those monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.