Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật trú tại nước Ma-kiệt-đà, trong một cái hang trong rừng Mãng nại, thôn Xà-đấu.
Bấy giờ Tôn giả Di-hê làm thị giả Phật.
Vào buổi sáng sớm, Tôn giả Di-hê mang y cầm bát vào thôn Xà-đấu khất thực. Khất thực xong, Tôn giả Di-hê đến bờ sông Kim-tì, thấy một khu đất bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Thấy xong, Tôn giả hoan hỷ, thầm nghĩ: “Khu đất này bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Nếu thiện gia nam tử nào muốn tu pháp đoạn trừ thì nên ở chỗ này. Ta cũng có điều phải đoạn trừ, có nên ở chỗ yên tĩnh này để tu pháp đoạn trừ chăng?”
Liền đó, sau khi ăn xong, Di-hê thu xếp y bát, rửa tay chân, vắt ni-sư-đàn lên vai, đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi sang một bên mà bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, sáng sớm hôm nay con mang y cầm bát vào thôn Xà-đấu khất thực. Khất thực xong, con đến bờ sông Kim-tì, thấy một khu đất bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Thấy xong, con hoan hỷ, thầm nghĩ: ‘Khu đất này bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Nếu thiện gia nam tử nào muốn tu pháp đoạn trừ thì nên ở chỗ này. Ta cũng có điều phải đoạn trừ, có nên ở chỗ yên tĩnh này để tu pháp đoạn trừ chăng?’ Bạch Thế Tôn, nay con muốn đến chỗ yên tĩnh, khu rừng xoài kia, để học pháp đoạn trừ”.
Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo:
“Này Di-hê, ngươi nay có biết chăng? Ta một mình không có ai, không có thị giả. Ngươi có thể ở lại ít lâu, đợi có Tỳ-kheo khác đến làm thị giả cho Ta rồi ngươi có thể đến chỗ yên tĩnh khu rừng xoài kia mà học pháp đoạn trừ”.
Tôn giả Di-hê lặp lại ba lần bạch:
“Bạch Thế Tôn, nay con muốn đến chỗ yên tĩnh, khu rừng xoài kia, để học pháp đoạn trừ”.
Đức Thế Tôn cũng ba lần nói rằng:
“Này Di-hê, ngươi nay có biết chăng? Ta một mình không có ai, không có thị giả. Ngươi có thể ở lại ít lâu, đợi có Tỳ-kheo khác đến làm thị giả cho Ta rồi ngươi có thể đến chỗ yên tĩnh khu rừng xoài kia mà học pháp đoạn trừ”.
Di-hê lại bạch rằng:
“Thế Tôn không có việc cần làm, không có phận sự cần hoàn tất, không có điều gì cần phải quán sát Con còn có những bổn phận, những điều phải làm, những điều phải quán sát. Bạch Thế Tôn, con đến chỗ yên tĩnh, khu rừng xoài kia, để học pháp đoạn trừ”.
Đức Thế Tôn bảo:
“Này Di-hê, ngươi mong cầu sự đoạn trừ, Ta có gì để nói thêm nữa? Di-hê, ngươi cứ đi, làm theo những gì mà ngươi muốn”.
Bấy giờ Di-hê sau khi nghe lời Đức Phật dạy, khéo lãnh thọ, khéo ghi nhớ và khéo tụng tập. Tôn giả liền đảnh lễ sát chân Đức Phật, đi quanh ba vòng, rồi đi.
Sau khi đến rừng xoài, vào rừng, Tôn giả đi đến một gốc cây, trải ni-sư-đàn mà ngồi kết già. Tôn giả Di-hê sống trong rừng xoài, sanh khởi lên ba tâm niệm ác bất thiện là tâm niệm dục, tâm niệm nhuế và tâm niệm hại. Do đó, Tôn giả liền nghĩ đến Đức Thế Tôn.
Bấy giờ vào lúc xế chiều, Tôn giả từ chỗ tĩnh tọa đứng dậy, đến trước Đức Thế Tôn, đảnh lễ chân Ngài, ngồi sang một bên và bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, con đến rừng xoài kia, ngồi ở chỗ yên tĩnh, liền sanh khởi ba tâm niệm ác bất thiện là tâm niệm dục, tâm niệm nhuế và tâm niệm hại. Do đó, con liền nghĩ đến Thế Tôn”.
Đức Thế Tôn bảo:
“Này Di-hê, tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục, có năm pháp để tu tập. Những gì là năm?
“Di-hê, Tỳ-kheo tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ nhất.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo phải tu tập cấm giới, thủ hộ Biệt giải thoát, lại phải khéo thâu nhiếp oai nghi lễ tiết, thấy tội lỗi nhỏ nhặt cũng thường sanh lòng lo sợ, thọ trì học giới. Này Di-hê, với tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ hai.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo nên nói điều đáng nói, phù hợp nghĩa của bậc Thánh, khiến tâm nhu nhuyến, làm cho tâm không bị che lấp, tức là nói về giới, nói về định, nói về tuệ, nói về giải thoát, nói về giải thoát tri kiến, nói về sự tổn giảm lần lần, nói về việc không ưa tụ họp, nói về thiểu dục, nói về tri túc, nói về pháp đoạn trừ, nói về vô dục, nói về pháp diệt, nói về tĩnh tọa, nói về duyên khởi. Có được những điều được nói như vậy của Sa-môn, được trọn đủ, dễ được chứ không khó. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ ba.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo thường tu hành tinh tấn, đoạn trừ pháp ác bất thiện, tu các pháp thiện, hằng tự sách tấn, chuyên nhất kiên cố; vì mục đích tìm cầu gốc rễ thiện mà không xả bỏ phương tiện. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ tư.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo tu hành về trí tuệ, quán sát sự hưng thịnh và suy vi của các pháp; chứng trí như vậy, bằng Thánh tuệ minh đạt, phân biệt thấu hiểu, mà chân chánh diệt tận khổ đau. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ năm.
“Vị ấy khi đã có năm pháp tu tập như vậy rồi, lại phải tu bốn pháp khác nữa. Những gì là bốn? Tu ố lộ để đoạn trừ dục. Tu từ để đoạn trừ sân nhuế. Tu sổ tức để đoạn trừ tâm niệm tán loạn. Tu vô thường để đoạn trừ ngã mạn.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết vị ấy chắc chắn tu tập cấm giới, thủ hộ Biệt giải thoát, lại khéo thâu nhiếp các oai nghi, lễ tiết, thấy tội nhỏ cũng sanh lòng lo sợ, thọ trì học giới.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết, vị ấy nói điều đáng nói, đúng theo nghĩa của bậc Thánh, khiến tâm nhu nhuyến, làm cho tâm chẳng bị ngăn che, tức là nói về giới, nói về định, nói về tuệ, nói về giải thoát, nói về giải thoát tri kiến, nói về sự tổn giảm dần dần, nói về việc không ưa tụ họp, nói về thiểu dục, nói về tri túc, nói về pháp đoạn, nói về pháp diệt, nói về vô dục, nói về tĩnh tọa, nói về duyên khởi. Có được những điều được nói như vậy của Sa-môn, được trọn đủ, dễ được chứ không khó.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết rằng, vị ấy chắc chắn thường tu hành tinh tấn, đoạn các pháp ác bất thiện, thường khởi tâm chuyên nhất kiên cố, vì mục đích tìm cầu gốc rễ thiện mà không xả bỏ phương tiện.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết rằng, vị ấy chắc chắn tu hành về trí tuệ, quán sát sự hưng thịnh và suy vi của các pháp; chứng trí như vậy, bằng Thánh tuệ minh đạt, phân biệt thấu hiểu, mà chân chánh diệt tận khổ đau.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết rằng, vị ấy chắc chắn tu ố lộ để đoạn trừ dục. Tu từ để đoạn trừ sân nhuế. Tu sổ tức để đoạn trừ tâm niệm tán loạn. Tu vô thường để đoạn trừ ngã mạn.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào đắc vô thường tưởng, chắc chắn đắc vô ngã tưởng.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào đắc vô ngã tưởng thì ngay trong đời hiện tại đoạn hết thảy ngã mạn, chứng đắc tịch tĩnh, diệt tận, vô vi, Niết-bàn”.
Phật thuyết như vậy. Tôn giả Di-hê và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
T 0491a16我聞如是：
一時，佛遊摩竭陀國，在闍鬪村T 0491a17莽［木＊奈］林窟。
爾時，尊者彌醯為奉侍者。於是，T 0491a18尊者彌醯過夜平旦，著衣持鉢，入闍鬪村而T 0491a19行乞食。乞食已竟，往至金鞞河邊，見地平T 0491a20正，名好［木＊奈］林，金鞞河水極妙可樂，清泉徐T 0491a21流，冷暖和適，見已歡喜，便作是念：「此地平正，T 0491a22名好［木＊奈］林，金鞞河水極妙可樂，清泉徐流，冷T 0491a23暖和適，若族姓子欲學斷者，當於此處，我T 0491a24亦有所斷，寧可在此靜處學斷耶？」
於是，彌T 0491a25醯食訖，中後舉衣鉢已，澡洗手足，以尼師T 0491a26檀著於肩上，往詣佛所，稽首禮足，却住T 0491a27一面，白曰：「世尊！我今平旦著衣持鉢，入闍T 0491a28鬪村而行乞食。乞食已竟，往至金鞞河邊，T 0491a29見地平正，名好［木＊奈］林，金鞞河水極妙可樂，T 0491b01清泉徐流，冷暖和適，我見喜已，便作是念：『此T 0491b02地平正，名好［木＊奈］林，金鞞河水極妙可樂，清泉T 0491b03徐流，冷暖和適，若族姓子欲學斷者，當於T 0491b04此處，我亦有所斷，寧可在此靜處學斷耶？』T 0491b05世尊！我今欲往至彼［木＊奈］林靜處學斷。」
爾時，T 0491b06世尊告曰：「彌醯！汝今知不？我獨無人，無有T 0491b07侍者，汝可小住，須比丘來為吾侍者，汝便T 0491b08可去，至彼［木＊奈］林靜處而學。」
尊者彌醯乃至T 0491b09再三白曰：「世尊！我今欲往至彼［木＊奈］林靜處T 0491b10學斷。」
世尊亦復再三告曰：「彌醯！汝今知不？我T 0491b11獨無人，無有侍者，汝可小住，須比丘來為T 0491b12吾侍者，汝便可去，至彼［木＊奈］林靜處而學。」
彌T 0491b13醯復白曰：「世尊無為無作，亦無所觀。世尊！T 0491b14我有為有作而有所觀。世尊！我至彼［木＊奈］林靜T 0491b15處學斷。」
世尊告曰：「彌醯！汝欲求斷者，我復T 0491b16何言？彌醯！汝去，隨意所欲。」於是，尊者彌醯聞T 0491b17佛所說，善受善持而善誦習，即禮佛足，繞三T 0491b18匝而去，詣彼［木＊奈］林。入林中已，至一樹下，敷T 0491b19尼師檀，結加趺坐。
尊者彌醯住［木＊奈］林中便T 0491b20生三惡不善之念，欲念、恚念及與害念，彼由T 0491b21此故便念世尊。於是，彌醯則於晡時從T 0491b22燕坐起，往詣佛所，稽首禮足，却住一面，T 0491b23白曰：「世尊！我至［木＊奈］林，於靜處坐便生三惡T 0491b24不善之念，欲念、恚念及與害念，我由此故便T 0491b25念世尊。」
世尊告曰：「彌醯！心解脫未熟，欲令T 0491b26熟者有五習法。云何為五？彌醯！比丘者自善T 0491b27知識與善知識俱，善知識共和合。彌醯！心T 0491b28解脫未熟，欲令熟者，是謂第一習法。復次，彌T 0491b29醯！比丘者，修習禁戒，守護從解脫，又復善攝T 0491c01威儀禮節，見纖芥罪，常懷畏怖，受持學戒。T 0491c02彌醯！心解脫未熟，欲令熟者，是謂第二習T 0491c03法。復次，彌醯！比丘者，謂所可說聖有義，令T 0491c04心柔軟，使心無蓋，謂說戒、說定、說慧、說解T 0491c05脫、說解脫知見、說漸損、說不樂聚會、說少T 0491c06欲、說知足、說斷、說無欲、說滅、說燕坐、說T 0491c07緣起，得如是比沙門所說，具得易，不難得。T 0491c08彌醯！心解脫未熟，欲令熟者，是謂第三習T 0491c09法。復次，彌醯！比丘者，常行精進，斷惡不善，T 0491c10修諸善法，恒自起意，專一堅固，為諸善本，不T 0491c11捨方便。彌醯！心解脫未熟，欲令熟者，是謂T 0491c12第四習法。復次，彌醯！比丘者，修行智慧，觀T 0491c13興衰法，得如是智，聖慧明達，分別曉了，以正T 0491c14盡苦。彌醯！心解脫未熟，欲令熟者，是謂第T 0491c15五習法。
「彼有此五習法已，復修四法。云何T 0491c16為四？修惡露，令斷欲；修慈，令斷恚；修息T 0491c17出息入，令斷亂念；修無常想，令斷我慢。T 0491c18彌醯！若比丘自善知識與善知識俱，善知識T 0491c19共和合，當知必修習禁戒，守護從解脫，又T 0491c20復善攝威儀禮節，見纖芥罪，常懷畏怖，受T 0491c21持學戒。彌醯！若比丘自善知識與善知識俱，T 0491c22善知識共和合，當知必得所可說聖有義，T 0491c23令心柔軟，使心無蓋，謂說戒、說定、說慧、T 0491c24說解脫、說解脫知見、說漸損、說不樂聚會、T 0491c25說少欲、說知足、說斷、說無欲、說滅、說燕T 0491c26坐、說緣起，得如是比沙門所說，具得易，不T 0491c27難得。
「彌醯！若比丘自善知識與善知識俱，T 0491c28善知識共和合，當知必行精進，斷惡不善，T 0491c29修諸善法，恒自起意，專一堅固，為諸善本，T 0492a01不捨方便。彌醯！若比丘自善知識與善知T 0492a02識俱，善知識共和合，當知必行智慧，觀興T 0492a03衰法，得如此智，聖慧明達，分別曉了，以正T 0492a04盡苦。彌醯！若比丘自善知識與善知識俱，T 0492a05善知識共和合，當知必修惡露，令斷欲；T 0492a06修慈，令斷恚；修息出息入，令斷亂念；修T 0492a07無常想，令斷我慢。彌醯！若比丘得無常想T 0492a08者，必得無我想。彌醯！若比丘得無我想者，T 0492a09便於現法斷一切我慢，得息、滅、盡、無為、涅T 0492a10槃。」
佛說如是。尊者彌醯及諸比丘，聞佛所說，T 0492a11歡喜奉行。
T 0492a12
彌醯經第十五竟（千三百二十三字）
T 0492a13 Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Magadha and stayed at a cave in the dense mango forest near the village of Jantu.
Venerable Meghiya was serving as his attendant at the time. After the night had passed and the sun rose, Venerable Meghiya put on his robe, took his bowl into Jantu, and walked about soliciting alms. When he was finished soliciting alms, he went to the side of the *Kimba River. There, he saw the level plain of a famously beautiful mango grove. The water of the river was sublime and delightful. It was both warm and cool and flowed slowly and serenely from a clear spring. When he saw this, he rejoiced and thought, “This level plain is a famously beautiful mango grove. The water of the river is sublime and delightful. It’s both warm and cool and flows slowly and serenely from a clear spring. If a clansman wanted to work towards ending the afflictions, he could do it here. I have some to end myself. Shouldn’t I work towards ending them here in this peaceful place?”
When he finished his meal that afternoon, Meghiya picked up his robe and bowl and washed his hands and feet. He put his sitting mat over his shoulder and went back to the Buddha. He then bowed his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand to one side, and said, “Bhagavān, this morning, I put on my robe, took my bowl into Jantu, and walked about soliciting alms. When I was finished soliciting alms, I went to the side of the Kimba River. There, I saw the level plain of a famously beautiful mango grove. The water of the river was sublime and delightful. It was both warm and cool and flowed slowly and serenely from a clear spring. When I saw this, I rejoiced and thought, ‘This level plain is a famously beautiful mango grove. The water of the river is sublime and delightful. It’s both warm and cool and flows slowly and serenely from a clear spring. If a clansman wanted to work towards ending the afflictions, he could do it here. I have some to end myself. Shouldn’t I work towards ending them here in this peaceful place?’ Bhagavān, I’d like to go now to a quiet place in that mango grove and work towards ending my afflictions.”
The Bhagavān then said, “Now, Meghiya, don’t you realize? I’m alone here. There aren’t any people, and I would have no attendant. You can stay there a little while, but a monk needs to come to be my attendant. Then, you can go train at a peaceful place in that mango grove.”
*Venerable Meghiya repeated himself three times:* “… Bhagavān, I’d like to go now to a quiet place in that mango grove and work towards ending my afflictions.”
*The Bhagavān also repeated himself three times:* “Now, Meghiya, don’t you realize? I’m alone here. There aren’t any people, and I would have no attendant. You can stay there a little while, but a monk needs to come to be my attendant. Then, you can then go train at a peaceful place in that mango grove.”
Meghiya again said, “The Bhagavān has nothing to do, no task, and nothing to contemplate. Bhagavān, I have more to do, a task, and something to contemplate. Bhagavān, I’m going to a peaceful place in that mango grove to work towards ending my afflictions.”
The Bhagavān told him, “Meghiya, if you want to pursue the end to your afflictions, what can I say? Meghiya, go ahead and do as you like.”
Venerable Meghiya then had well accepted, well remembered, and well recited what the Buddha had taught. He bowed at the Buddha’s feet, circled him three times, and departed for the mango grove. Having entered the mango grove, he went to a tree, spread his sitting mat out under it, and sat cross-legged.
While Venerable Meghiya was staying in that mango grove, he had three kinds of bad and unskillful thoughts occur to him: desirous thoughts, angry thoughts, and harmful thoughts. He remembered the Bhagavān when this happened. That afternoon, he rose from his seat of repose and returned to the Buddha. He bowed his head at his feet, withdrew to stand at one side, and said, “Bhagavān, I went to the mango grove and sat in a peaceful place, but then three kinds of bad and unskillful thoughts occurred to me: desirous thoughts, angry thoughts, and harmful thoughts. I remembered the Bhagavān when that happened.”
The Bhagavān told him, “Meghiya, your mind’s liberation isn’t complete yet. When someone wants to make it complete, there are five things to cultivate. What are the five? Meghiya, a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends. Meghiya, this is the first thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk cultivates the precepts and protects the Pratimokṣa. His behavior and manners are also well composed. Seeing a tiny misdeed, he’s constantly anxious about maintaining his training and precepts. Meghiya, this is the second thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk can be taught about the noble aim, which makes his mind gentle and without hinderance. That is, he’s taught the precepts, taught samādhi, and taught wisdom. He’s taught liberation, taught to know and see liberation, and taught effacement. He’s taught to not enjoy company, taught to desire little, and taught satisfaction. He’s taught to end afflictions, taught the lack of desire, and taught cessation. He’s taught to sit in repose and taught dependent origination. He gets such teachings that are appropriate for an ascetic, fully, easily, and not with difficulty. Meghiya, this is the third thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk always practices diligently to end bad and unskillful things and cultivate good things. He continuously motivates himself to be focused and stable, and he doesn’t abandon the methods for making roots of goodness. Meghiya, this is the fourth thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk cultivates wisdom and observes the law of arising and passing away. Attaining such knowledge, which is a noble and wise insight, he discerns and clearly understands the correct way to end suffering. Meghiya, This is the fifth thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Once he possesses these five things to cultivate, he cultivates another four things. What are the four? He contemplates the foul discharges to end desire. He cultivates kindness to end anger. He’s mindful of breathing in and out to end distracted thoughts. He cultivates the notion of impermanence to end self-pride.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely cultivate the precepts and protect the Pratimokṣa. His behavior and manners will also be well-composed. Seeing a tiny misdeed, he’ll be constantly anxious about maintaining his training and precepts.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely be taught about the noble aim, which will make his mind gentle and without hindrance. That is, he’ll be taught the precepts, taught samādhi, and taught wisdom. He’ll be taught liberation, taught to know and see liberation, and taught effacement. He’ll be taught to not enjoy company, taught to desire little, and taught satisfaction. He’ll be taught to end afflictions, taught the lack of desire, and taught cessation. He’ll be taught to sit in repose and taught dependent origination. He’ll obtain such teachings that are appropriate for an ascetic fully, easily, and not with difficulty.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely practice diligently to end bad and unskillful things and cultivate good things. He’ll continuously motivate himself to be focused and stable, and he won’t abandon the methods for making roots of goodness.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely cultivate wisdom and observe the law of arising and passing away. Attaining such knowledge, which is a noble and wise insight, he’ll discern and clearly understand the correct way to end suffering.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely contemplate the foul discharges to end desire. He’ll cultivate kindness to end anger. He’ll be mindful of breathing in and out to end confused thoughts. He’ll cultivate the notion of impermanence to end self-pride.
“Meghiya, if a monk gets the notion of impermanence, he’ll surely get the notion of selflessness. Meghiya, if a monk gets the notion of selflessness, then he’ll end all self-pride. Right here in the present, he’ll attain his rest, cessation, ending, the unconditioned, and Nirvāṇa.”
The Buddha thus spoke. When Venerable Meghiya and the monks heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật trú tại nước Ma-kiệt-đà, trong một cái hang trong rừng Mãng nại, thôn Xà-đấu.
Bấy giờ Tôn giả Di-hê làm thị giả Phật.
Vào buổi sáng sớm, Tôn giả Di-hê mang y cầm bát vào thôn Xà-đấu khất thực. Khất thực xong, Tôn giả Di-hê đến bờ sông Kim-tì, thấy một khu đất bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Thấy xong, Tôn giả hoan hỷ, thầm nghĩ: “Khu đất này bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Nếu thiện gia nam tử nào muốn tu pháp đoạn trừ thì nên ở chỗ này. Ta cũng có điều phải đoạn trừ, có nên ở chỗ yên tĩnh này để tu pháp đoạn trừ chăng?”
Liền đó, sau khi ăn xong, Di-hê thu xếp y bát, rửa tay chân, vắt ni-sư-đàn lên vai, đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi sang một bên mà bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, sáng sớm hôm nay con mang y cầm bát vào thôn Xà-đấu khất thực. Khất thực xong, con đến bờ sông Kim-tì, thấy một khu đất bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Thấy xong, con hoan hỷ, thầm nghĩ: ‘Khu đất này bằng phẳng gọi là rừng xoài khả ái. Nước sông Kim-tì rất tuyệt, thật là đáng ưa. Dòng nước trong chảy chầm chậm; nóng lạnh ôn hòa, dễ chịu. Nếu thiện gia nam tử nào muốn tu pháp đoạn trừ thì nên ở chỗ này. Ta cũng có điều phải đoạn trừ, có nên ở chỗ yên tĩnh này để tu pháp đoạn trừ chăng?’ Bạch Thế Tôn, nay con muốn đến chỗ yên tĩnh, khu rừng xoài kia, để học pháp đoạn trừ”.
Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo:
“Này Di-hê, ngươi nay có biết chăng? Ta một mình không có ai, không có thị giả. Ngươi có thể ở lại ít lâu, đợi có Tỳ-kheo khác đến làm thị giả cho Ta rồi ngươi có thể đến chỗ yên tĩnh khu rừng xoài kia mà học pháp đoạn trừ”.
Tôn giả Di-hê lặp lại ba lần bạch:
“Bạch Thế Tôn, nay con muốn đến chỗ yên tĩnh, khu rừng xoài kia, để học pháp đoạn trừ”.
Đức Thế Tôn cũng ba lần nói rằng:
“Này Di-hê, ngươi nay có biết chăng? Ta một mình không có ai, không có thị giả. Ngươi có thể ở lại ít lâu, đợi có Tỳ-kheo khác đến làm thị giả cho Ta rồi ngươi có thể đến chỗ yên tĩnh khu rừng xoài kia mà học pháp đoạn trừ”.
Di-hê lại bạch rằng:
“Thế Tôn không có việc cần làm, không có phận sự cần hoàn tất, không có điều gì cần phải quán sát Con còn có những bổn phận, những điều phải làm, những điều phải quán sát. Bạch Thế Tôn, con đến chỗ yên tĩnh, khu rừng xoài kia, để học pháp đoạn trừ”.
Đức Thế Tôn bảo:
“Này Di-hê, ngươi mong cầu sự đoạn trừ, Ta có gì để nói thêm nữa? Di-hê, ngươi cứ đi, làm theo những gì mà ngươi muốn”.
Bấy giờ Di-hê sau khi nghe lời Đức Phật dạy, khéo lãnh thọ, khéo ghi nhớ và khéo tụng tập. Tôn giả liền đảnh lễ sát chân Đức Phật, đi quanh ba vòng, rồi đi.
Sau khi đến rừng xoài, vào rừng, Tôn giả đi đến một gốc cây, trải ni-sư-đàn mà ngồi kết già. Tôn giả Di-hê sống trong rừng xoài, sanh khởi lên ba tâm niệm ác bất thiện là tâm niệm dục, tâm niệm nhuế và tâm niệm hại. Do đó, Tôn giả liền nghĩ đến Đức Thế Tôn.
Bấy giờ vào lúc xế chiều, Tôn giả từ chỗ tĩnh tọa đứng dậy, đến trước Đức Thế Tôn, đảnh lễ chân Ngài, ngồi sang một bên và bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, con đến rừng xoài kia, ngồi ở chỗ yên tĩnh, liền sanh khởi ba tâm niệm ác bất thiện là tâm niệm dục, tâm niệm nhuế và tâm niệm hại. Do đó, con liền nghĩ đến Thế Tôn”.
Đức Thế Tôn bảo:
“Này Di-hê, tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục, có năm pháp để tu tập. Những gì là năm?
“Di-hê, Tỳ-kheo tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ nhất.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo phải tu tập cấm giới, thủ hộ Biệt giải thoát, lại phải khéo thâu nhiếp oai nghi lễ tiết, thấy tội lỗi nhỏ nhặt cũng thường sanh lòng lo sợ, thọ trì học giới. Này Di-hê, với tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ hai.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo nên nói điều đáng nói, phù hợp nghĩa của bậc Thánh, khiến tâm nhu nhuyến, làm cho tâm không bị che lấp, tức là nói về giới, nói về định, nói về tuệ, nói về giải thoát, nói về giải thoát tri kiến, nói về sự tổn giảm lần lần, nói về việc không ưa tụ họp, nói về thiểu dục, nói về tri túc, nói về pháp đoạn trừ, nói về vô dục, nói về pháp diệt, nói về tĩnh tọa, nói về duyên khởi. Có được những điều được nói như vậy của Sa-môn, được trọn đủ, dễ được chứ không khó. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ ba.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo thường tu hành tinh tấn, đoạn trừ pháp ác bất thiện, tu các pháp thiện, hằng tự sách tấn, chuyên nhất kiên cố; vì mục đích tìm cầu gốc rễ thiện mà không xả bỏ phương tiện. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ tư.
“Lại nữa, này Di-hê, Tỳ-kheo tu hành về trí tuệ, quán sát sự hưng thịnh và suy vi của các pháp; chứng trí như vậy, bằng Thánh tuệ minh đạt, phân biệt thấu hiểu, mà chân chánh diệt tận khổ đau. Này Di-hê, với ai tâm giải thoát chưa thuần thục mà muốn cho thuần thục thì đó là pháp tu tập thứ năm.
“Vị ấy khi đã có năm pháp tu tập như vậy rồi, lại phải tu bốn pháp khác nữa. Những gì là bốn? Tu ố lộ để đoạn trừ dục. Tu từ để đoạn trừ sân nhuế. Tu sổ tức để đoạn trừ tâm niệm tán loạn. Tu vô thường để đoạn trừ ngã mạn.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết vị ấy chắc chắn tu tập cấm giới, thủ hộ Biệt giải thoát, lại khéo thâu nhiếp các oai nghi, lễ tiết, thấy tội nhỏ cũng sanh lòng lo sợ, thọ trì học giới.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết, vị ấy nói điều đáng nói, đúng theo nghĩa của bậc Thánh, khiến tâm nhu nhuyến, làm cho tâm chẳng bị ngăn che, tức là nói về giới, nói về định, nói về tuệ, nói về giải thoát, nói về giải thoát tri kiến, nói về sự tổn giảm dần dần, nói về việc không ưa tụ họp, nói về thiểu dục, nói về tri túc, nói về pháp đoạn, nói về pháp diệt, nói về vô dục, nói về tĩnh tọa, nói về duyên khởi. Có được những điều được nói như vậy của Sa-môn, được trọn đủ, dễ được chứ không khó.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết rằng, vị ấy chắc chắn thường tu hành tinh tấn, đoạn các pháp ác bất thiện, thường khởi tâm chuyên nhất kiên cố, vì mục đích tìm cầu gốc rễ thiện mà không xả bỏ phương tiện.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết rằng, vị ấy chắc chắn tu hành về trí tuệ, quán sát sự hưng thịnh và suy vi của các pháp; chứng trí như vậy, bằng Thánh tuệ minh đạt, phân biệt thấu hiểu, mà chân chánh diệt tận khổ đau.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào tự mình là thiện tri thức, cùng sống chung với thiện tri thức và cùng hòa hợp với thiện tri thức, thì nên biết rằng, vị ấy chắc chắn tu ố lộ để đoạn trừ dục. Tu từ để đoạn trừ sân nhuế. Tu sổ tức để đoạn trừ tâm niệm tán loạn. Tu vô thường để đoạn trừ ngã mạn.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào đắc vô thường tưởng, chắc chắn đắc vô ngã tưởng.
“Này Di-hê, nếu Tỳ-kheo nào đắc vô ngã tưởng thì ngay trong đời hiện tại đoạn hết thảy ngã mạn, chứng đắc tịch tĩnh, diệt tận, vô vi, Niết-bàn”.
Phật thuyết như vậy. Tôn giả Di-hê và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Magadha and stayed at a cave in the dense mango forest near the village of Jantu.
Venerable Meghiya was serving as his attendant at the time. After the night had passed and the sun rose, Venerable Meghiya put on his robe, took his bowl into Jantu, and walked about soliciting alms. When he was finished soliciting alms, he went to the side of the *Kimba River. There, he saw the level plain of a famously beautiful mango grove. The water of the river was sublime and delightful. It was both warm and cool and flowed slowly and serenely from a clear spring. When he saw this, he rejoiced and thought, “This level plain is a famously beautiful mango grove. The water of the river is sublime and delightful. It’s both warm and cool and flows slowly and serenely from a clear spring. If a clansman wanted to work towards ending the afflictions, he could do it here. I have some to end myself. Shouldn’t I work towards ending them here in this peaceful place?”
When he finished his meal that afternoon, Meghiya picked up his robe and bowl and washed his hands and feet. He put his sitting mat over his shoulder and went back to the Buddha. He then bowed his head at the Buddha’s feet, withdrew to stand to one side, and said, “Bhagavān, this morning, I put on my robe, took my bowl into Jantu, and walked about soliciting alms. When I was finished soliciting alms, I went to the side of the Kimba River. There, I saw the level plain of a famously beautiful mango grove. The water of the river was sublime and delightful. It was both warm and cool and flowed slowly and serenely from a clear spring. When I saw this, I rejoiced and thought, ‘This level plain is a famously beautiful mango grove. The water of the river is sublime and delightful. It’s both warm and cool and flows slowly and serenely from a clear spring. If a clansman wanted to work towards ending the afflictions, he could do it here. I have some to end myself. Shouldn’t I work towards ending them here in this peaceful place?’ Bhagavān, I’d like to go now to a quiet place in that mango grove and work towards ending my afflictions.”
The Bhagavān then said, “Now, Meghiya, don’t you realize? I’m alone here. There aren’t any people, and I would have no attendant. You can stay there a little while, but a monk needs to come to be my attendant. Then, you can go train at a peaceful place in that mango grove.”
*Venerable Meghiya repeated himself three times:* “… Bhagavān, I’d like to go now to a quiet place in that mango grove and work towards ending my afflictions.”
*The Bhagavān also repeated himself three times:* “Now, Meghiya, don’t you realize? I’m alone here. There aren’t any people, and I would have no attendant. You can stay there a little while, but a monk needs to come to be my attendant. Then, you can then go train at a peaceful place in that mango grove.”
Meghiya again said, “The Bhagavān has nothing to do, no task, and nothing to contemplate. Bhagavān, I have more to do, a task, and something to contemplate. Bhagavān, I’m going to a peaceful place in that mango grove to work towards ending my afflictions.”
The Bhagavān told him, “Meghiya, if you want to pursue the end to your afflictions, what can I say? Meghiya, go ahead and do as you like.”
Venerable Meghiya then had well accepted, well remembered, and well recited what the Buddha had taught. He bowed at the Buddha’s feet, circled him three times, and departed for the mango grove. Having entered the mango grove, he went to a tree, spread his sitting mat out under it, and sat cross-legged.
While Venerable Meghiya was staying in that mango grove, he had three kinds of bad and unskillful thoughts occur to him: desirous thoughts, angry thoughts, and harmful thoughts. He remembered the Bhagavān when this happened. That afternoon, he rose from his seat of repose and returned to the Buddha. He bowed his head at his feet, withdrew to stand at one side, and said, “Bhagavān, I went to the mango grove and sat in a peaceful place, but then three kinds of bad and unskillful thoughts occurred to me: desirous thoughts, angry thoughts, and harmful thoughts. I remembered the Bhagavān when that happened.”
The Bhagavān told him, “Meghiya, your mind’s liberation isn’t complete yet. When someone wants to make it complete, there are five things to cultivate. What are the five? Meghiya, a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends. Meghiya, this is the first thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk cultivates the precepts and protects the Pratimokṣa. His behavior and manners are also well composed. Seeing a tiny misdeed, he’s constantly anxious about maintaining his training and precepts. Meghiya, this is the second thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk can be taught about the noble aim, which makes his mind gentle and without hinderance. That is, he’s taught the precepts, taught samādhi, and taught wisdom. He’s taught liberation, taught to know and see liberation, and taught effacement. He’s taught to not enjoy company, taught to desire little, and taught satisfaction. He’s taught to end afflictions, taught the lack of desire, and taught cessation. He’s taught to sit in repose and taught dependent origination. He gets such teachings that are appropriate for an ascetic, fully, easily, and not with difficulty. Meghiya, this is the third thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk always practices diligently to end bad and unskillful things and cultivate good things. He continuously motivates himself to be focused and stable, and he doesn’t abandon the methods for making roots of goodness. Meghiya, this is the fourth thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Furthermore, Meghiya, a monk cultivates wisdom and observes the law of arising and passing away. Attaining such knowledge, which is a noble and wise insight, he discerns and clearly understands the correct way to end suffering. Meghiya, This is the fifth thing to cultivate when someone wants to complete the mind’s liberation when it isn’t complete yet.
“Once he possesses these five things to cultivate, he cultivates another four things. What are the four? He contemplates the foul discharges to end desire. He cultivates kindness to end anger. He’s mindful of breathing in and out to end distracted thoughts. He cultivates the notion of impermanence to end self-pride.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely cultivate the precepts and protect the Pratimokṣa. His behavior and manners will also be well-composed. Seeing a tiny misdeed, he’ll be constantly anxious about maintaining his training and precepts.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely be taught about the noble aim, which will make his mind gentle and without hindrance. That is, he’ll be taught the precepts, taught samādhi, and taught wisdom. He’ll be taught liberation, taught to know and see liberation, and taught effacement. He’ll be taught to not enjoy company, taught to desire little, and taught satisfaction. He’ll be taught to end afflictions, taught the lack of desire, and taught cessation. He’ll be taught to sit in repose and taught dependent origination. He’ll obtain such teachings that are appropriate for an ascetic fully, easily, and not with difficulty.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely practice diligently to end bad and unskillful things and cultivate good things. He’ll continuously motivate himself to be focused and stable, and he won’t abandon the methods for making roots of goodness.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely cultivate wisdom and observe the law of arising and passing away. Attaining such knowledge, which is a noble and wise insight, he’ll discern and clearly understand the correct way to end suffering.
“Meghiya, if a monk is himself a good friend, in the company of good friends, and in harmony with good friends, you should know that he’ll surely contemplate the foul discharges to end desire. He’ll cultivate kindness to end anger. He’ll be mindful of breathing in and out to end confused thoughts. He’ll cultivate the notion of impermanence to end self-pride.
“Meghiya, if a monk gets the notion of impermanence, he’ll surely get the notion of selflessness. Meghiya, if a monk gets the notion of selflessness, then he’ll end all self-pride. Right here in the present, he’ll attain his rest, cessation, ending, the unconditioned, and Nirvāṇa.”
The Buddha thus spoke. When Venerable Meghiya and the monks heard what the Buddha taught, they rejoiced and approved.