Tôi nghe như vầy:
Một thời Phật trú tại nước Xá-vệ, trong Đông viên, giảng đường Lộc tử mẫu.
Bấy giờ Thế Tôn vào lúc xế trưa, từ tĩnh tọa dậy, bước xuống giảng đường, nói với Tôn giả A-nan rằng:
“Bây giờ Ta và ngươi đến sông A-di-la-bà-đề để tắm.”
Tôn giả A-nan bạch rằng:
“Xin vâng, bạch Thế Tôn.”
Rồi Tôn giả A-nan cầm then cửa tản bộ đi đến khắp các cốc, gặp Tỳ-kheo nào cũng nói rằng:
“Chư Hiền, hãy đi đến nhà Bà-ma-môn La-ma.”
Các Tỳ-kheo nghe nói, bèn cùng nhau đến nhà Bà-ma-môn La-ma.
Thế Tôn dẫn Tôn giả A-nan đi đến sông A-di-la-bà-đề, cởi y để trên bờ, rồi xuống nước tắm. Tắm xong, trở lên lau mình, mặc y. Bấy giờ Tôn giả A-nan đứng sau Thế Tôn, cầm quạt quạt Phật. Rồi Tôn giả A-nan chấp tay hướng về Đức Phật bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, nhà của Bà-ma-môn La-ma rất tốt, ngăn nắp, rất khả ái. Cúi mong Thế Tôn vì lòng từ bi mẫn đi đến nhà của Bà-ma-môn La-ma.”
Thế Tôn im lặng nhận lời của Tôn giả A-nan. Rồi Thế Tôn dẫn Tôn giả A-nan đi đến nhà Bà-ma-môn La-ma. Bấy giờ tại nhà của Bà-ma-môn La-ma một số đông Tỳ-kheo đã tụ tập ngồi lại để thuyết pháp. Đức Phật đứng ngoài cửa, đợi các Tỳ-kheo nói pháp xong. Khi số đông các Tỳ-kheo đã nói pháp xong, các ngài ngồi im lặng. Thế Tôn biết rồi bèn tằng hắng và gõ cửa.
Các Tỳ-kheo nghe, tức thì đi ra mở cửa. Thế Tôn bước vào nhà Bà-ma-môn La-ma, trải chỗ ngồi trước chúng Tỳ-kheo mà ngồi và hỏi:
“Các Tỳ-kheo vừa rồi nói những câu chuyện gì vậy? Vì công việc gì mà tụ tập ngồi ở đây?”
Lúc ấy các Tỳ-kheo đáp rằng:
“Bạch Thế Tôn, vừa rồi, chúng con thuyết pháp. Do pháp sự này mà tụ tập ngồi tại đây.”
Thế Tôn khen rằng:
“Lành thay! Lành thay, Tỳ-kheo khi tụ tập ngồi lại nên làm hai việc; một là thuyết pháp, hai là im lặng. Vì sao vậy? Ta sẽ giảng pháp cho các ngươi. Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe! Hãy tư niệm kỹ!”
Lúc ấy các Tỳ-kheo bạch rằng:
“Chúng con kính vâng lời lắng nghe.”
Đức Phật nói:
“Có hai loại tìm cầu. Một là Thánh cầu và hai là phi Thánh cầu. Thế nào là phi Thánh cầu? Có một hạng người thật sự lệ thuộc bệnh tật nhưng lại tìm cầu tật bệnh; thật sự lệ thuộc sự chết nhưng lại tìm cầu sự chết, thật sự lệ thuộc vào ưu bi khổ não, lệ thuộc sự tạp uế, nhưng lại tìm cầu sự tạp uế.
“Thế nào là thật sự lệ thuộc vào bệnh tật nhưng lại tìm cầu sự bệnh tật? Thế nào là pháp lệ thuộc bệnh? Con cái, anh em, đó là bệnh pháp. Voi, ngựa, bò, dê, nô tỳ, tiền tài, trân bảo, lúa gạo, là sự bệnh pháp. Chúng sanh ở trong đó xúc chạm, đắm nhiễm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu.
“Thế nào là pháp lệ thuộc sự già, sự chết, sự sầu bi ưu não, sự tạp uế? Con cái, anh em đó là pháp tạp uế. Voi, ngựa, bò, dê, nô tỳ, tiền tài, trân bảo, đó là pháp tạp uế, pháp tổn hại. Chúng sanh ở trong đó đắm nhiễm, xúc chạm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Người đó dù muốn tìm cầu cái không tật bệnh, an ổn, vô thượng, Niết-bàn, nhưng đạt được Niết-bàn an ổn vô thượng đối với người ấy là trường hợp không thể có. Người đó tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, nhưng đạt được Niết-bàn vô thượng an ổn đối với người đó là trường hợp không thể có. Đó gọi là phi Thánh cầu.
“Thế nào là Thánh cầu? Có một hạng người suy nghĩ như thế này, ‘Ta thật sự lệ thuộc tật bệnh, không bõ tìm cầu pháp tật bệnh. Ta thật sự lệ thuộc sự già, sự chết, sự sầu bi khổ não, sự tạp uế, không bõ sự tìm cầu pháp tạp uế. Vậy ta hãy tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn, Niết-bàn.’ Người ấy bèn tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn và đạt được không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn đối với người ấy là trường hợp có thể có. Người đó tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn đối với người đó là trường hợp có thể có.
“Ta trước kia khi chưa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác cũng suy nghĩ như vầy, ‘Ta thực sự lệ thuộc tật bệnh, không bõ tìm cầu sự tật bệnh. Ta thực sự lệ thuộc già, chết, sầu bi ưu não, tạp uế, không bõ tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế. Vậy ta có nên tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn chăng?’
“Ta vào thời thiếu niên trong trắng, mái tóc xanh mướt, cho đến thời tráng niên năm hai mươi chín tuổi, bấy giờ sống cực kỳ hoan lạc, vui đùa, trang sức, du hành. Ta vào lúc ấy mặc dù cha mẹ khóc lóc, thân thuộc không ai vui, nhưng Ta cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín, lìa bỏ gia đình, sống không gia đình, để học đạo; thủ hộ thân mạng thanh tịnh, thủ hộ khẩu và ý mạng thanh tịnh. Ta đã thành tựu giới thân ấy rồi, lại muốn tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, cho nên lại tìm nơi A-la-la Già-la-ma, hỏi rằng, ‘Thưa A-la-la, tôi muốn theo pháp của người để tu học phạm hạnh được chăng?’ A-la-la trả lời rằng, ‘Này Hiền giả, không có gì là không được. Hiền giả muốn hành thì hành.’ Ta lại hỏi, ‘Người làm thế nào để tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp này?’ A-la-la đáp, ‘Ta vượt qua tất cả thức xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ. Do đó, pháp của ta được tự tri, tự giác, tự tác chứng.’ Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Không chỉ riêng A-la-la mới có niềm tin này. Ta cũng có niềm tin này. Không chỉ riêng A-la-la mới có tinh tấn này, Ta cũng có sự tinh tấn này. Không chỉ riêng A-la-la mới có tuệ này, Ta cũng có tuệ này.’ A-la-la đối với pháp này đã tự tri, tự giác, tự tác chứng. Ta muốn chứng pháp này nên sống cô độc, viễn ly, tại một nơi trống vắng, yên tĩnh. Sau khi tâm không phóng dật, tu hành tinh cần, không bao lâu Ta chứng pháp ấy. Sau khi chứng pháp ấy rồi, Ta lại tìm đến chỗ A-la-la Già-la-ma, hỏi rằng, ‘Thưa A-la-la, phải chăng pháp này được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả thức vô biên xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ?’ A-la-la trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, đó là pháp ta tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả thức vô biên xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ.’ A-la-la lại nói với Ta rằng, ‘Hiền giả, ấy là cũng như sự tác chứng của ta đối với pháp này, Hiền giả cũng vậy. Cũng như sự tác chứng của Hiền giả đối với pháp này, ta cũng vậy. Hiền giả, người hãy đến đây, cùng ta lãnh đạo đồ chúng này.’ Đó là A-la-la đối xử với Ta với địa vị Tôn sư, coi Ta ngang hàng, tối thượng cung kính, tối thượng cúng dường, tối thượng hoan hỷ.
“Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Pháp này không đưa đến trí; pháp này không đưa đến giác, không đưa đến Niết-bàn. Vậy Ta hãy xả bỏ pháp này, để cầu thêm nữa, sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.’ Ta bèn bỏ pháp này đi tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn.
“Rồi Ta đi đến chỗ Uất-đà-la La-ma Tử, hỏi rằng, ‘Thưa Uất-đà-la, tôi muốn ở trong pháp của người mà học hỏi, có thể được chăng?’ Uất-đà-la La-ma Tử trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, không có gì là không được. Người muốn học thì học.’ Ta lại hỏi, ‘Thưa Uất-đà-la, cha ngài là La-ma, người tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp gì?’ Uất-đà-la La-ma Tử đáp, ‘Hiền giả, ta vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi tưởng phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ. Hiền giả, pháp mà cha ta La-ma tự tri, tự giác, tự tác chứng, là pháp này.’ Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Không chỉ riêng La-ma mới có niềm tin này, Ta cũng có niềm tin này. Không chỉ riêng La-ma mới có sự tinh tấn này, Ta cũng có sự tinh tấn này. Không chỉ riêng La-ma mới có tuệ này, Ta cũng có tuệ này. La-ma đã tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp này, tại sao ta lại không tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp này?’ Vì Ta muốn chứng pháp này, cho nên sống cô độc tại một nơi xa vắng, không nhàn, yên tĩnh, tâm không phóng dật, tu hành tinh cần. Sau khi Ta sống cô độc, viễn ly, tại một nơi trống vắng, yên tĩnh, không bao lâu chứng được pháp ấy. Khi chứng pháp ấy rồi, Ta lại đến Uất-đà-la La-ma Tử hỏi rằng, ‘Thưa Uất-đà-la La-ma Tử, cha ngài là La-ma, phải chăng pháp này được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi tưởng, phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ?’ Uất-đà-la La-ma Tử trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, cha ta là La-ma, đây là pháp được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi tưởng phi vôphi tưởng xứ, thành tựu an trụ.’ Uất-đà-la lại nói với Ta rằng, ‘Cũng như cha ta La-ma tác chứng pháp này, Hiền giả cũng vậy. Cũng như Hiền giả tác chứng pháp này, cha ta cũng vậy. Hiền giả, hãy đến đây cùng ta lãnh đạo đồ chúng này.’ Uất-đà-la đối xử với Ta ngang địa vị Tôn sư, coi Ta cũng như bậc Tôn sư, tối thượng cung kính, tối thượng cúng dường, tối thượng hoan hỷ.
“Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Pháp này không đưa đến trí, không đưa đến giác, không đưa đến Niết-bàn. Vậy Ta hãy xả bỏ pháp này để đi tìm cầu thêm nữa, sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.’ Ta liền xả bỏ pháp ấy để đi tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.
“Rồi Ta đi về phía nam núi Tượng đỉnh, đến tại Uất-tì-la, một ngôi làng của Bà-ma-môn tên gọi là Tư-na, đây là một khoảng đất xinh xắn, khả ái, núi rừng sầm uất, sông Ni-liên-thiền với dòng nước trong xanh chảy tràn lên bờ. Ta thấy khoảnh đất ấy, bèn nghĩ rằng, ‘Nếu một thiện gia nam tử muốn học đạo, nên ở nơi này mà học. Ta cũng học đạo; vậy Ta hãy ở nơi này mà học.’ Rồi Ta ôm cỏ đến cây Giác thọ. Đến nơi, Ta rải cỏ xuống, trải ni-sư-đàn lên và ngồi kiết già, kỳ hạn sẽ không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi nào chứng đắc lậu tận. Và Ta không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi chứng đắc lậu tận.
“Ta tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn, liền đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Ta tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, liền đạt được sự không già không chết, không ưu bi sầu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, biết như thật không còn tái sanh nữa.’
“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, liền nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước nhất?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Ta có nên đi đến thuyết pháp cho A-la-la Già-la-ma trước chăng?’
“Lúc bấy giờ có Thiên thần trụ trong hư không nói với Ta rằng: ‘Đại Tiên Nhân, xin biết cho, A-la-la Già-la-ma vừa mạng chung đến nay đã được bảy ngày.’ Ta cũng tự biết A-la-la Già-la-ma đã mạng chung được bảy ngày. Ta lại nghĩ như vầy, ‘A-la-la Già-la-ma, thiệt thòi thay cho người ấy, không nghe được pháp này. Nếu được nghe pháp này, người ấy sẽ nhanh chóng biết rõ pháp tùy pháp.
“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, liền nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho Uất-đà-la La-ma Tử trước nhất chăng?” Thiên thần lại trụ trong hư không nói với Ta rằng, ‘Đại Tiên Nhân, xin biết cho, Uất-đà-la La-ma Tử mạng chung đến nay đã hai tuần thất.’ Ta cũng tự biết Uất đầu la La-ma Tử mạng chung đã hai tuần thất. Ta lại nghĩ như vầy, ‘Uất-đà-la La-ma Tử thiệt thòi thay cho người ấy, không nghe được pháp này. Nếu nghe được pháp này, người ấy sẽ nhanh chóng biết rõ pháp tùy pháp.’
“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, Ta liền suy nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước nhất?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Xưa kia, năm Tỳ-kheo theo hầu hạ Ta, giúp Ta nhiều điều hữu ích. Khi Ta tu hành khổ hạnh, năm Tỳ-kheo ấy đã thừa sự Ta. Nay Ta có nên thuyết pháp cho năm Tỳ-kheo trước kia chăng?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Năm Tỳ-kheo thuở xưa ấy, bây giờ đang ở đâu?’ Bằng thiên nhãn thanh tịnh vượt hẳn người thường, Ta thấy năm Tỳ-kheo đang ở tại Ba-la-nại, Tiên nhân trú xứ, trong vườn Lộc giả.
“Ta tùy thuận trụ dưới gốc cây Giác thọ. Sau đó Ta thu vén y, ôm bát đi về Ba-la-nại, đến đô ấp Gia-thi. Bấy giờ Dị học Ưu-đà, từ xa trông thấy Ta đi đến, bèn nói với Ta rằng, ‘Hiền giả Cù-đàm, các căn thanh tịnh, hình sắc thù diệu, khuôn mặt ngời sáng. Hiền giả Cù-đàm, ai là Tôn sư? Theo ai học đạo? Tin tưởng pháp của ai?’ Lúc bấy giờ Ta liền nói bài kệ để trả lời Ưu-đà rằng:
Ta tối thượng chiến thắng;
Nhiễm trước pháp đã trừ;
Giải thoát ái diệt tận;
Tự giác, không Tôn sư.
Bậc Vô đẳng, Đại hùng,
Tự giác, Vô thượng giác,
Như Lai, Thầy Trời Người,
Biến Tri, thành tựu lực.
“Ưu-đà hỏi rằng:
“—Hiền giả Cù-đàm tự cho là đã chiến thắng tất cả chăng?”
“Ta lại nói bài kệ trả lời rằng:
Đấng Chiến thắng như vậy
Các lậu đã tận trừ.
Ta sát hại ác pháp,
Nên Ta đã chiến thắng.
“Ưu-đà lại hỏi Ta rằng:
“—Hiền giả Cù-đàm, bấy giờ muốn đi về đâu?”
“Bấy giờ Ta nói bài kệ rằng:
Ta đến Ba-la-nại,
Dóng trống diệu cam lồ,
Chuyển pháp luân vô thượng
Chưa ai chuyển trong đời.
“Ưu-đà lại nói với Ta rằng:
“—Hiền giả Cù-đàm, mong có thể là như vậy.”
“Rồi vị ấy bước sang con đường tắt mà đi trở lui.
“Ta một mình đi đến Tiên nhân trụ xứ, trong vườn Lộc dã. Bấy giờ năm Tỳ-kheo từ xa trông thấy Ta đi đến, ai cũng lập giao ước với nhau rằng, ‘Chư Hiền, nên biết đó là Sa-môn Cù-đàm đang đi đến. Người ấy đa dục, đa cầu, ăn với loại ẩm thực thù diệu, bằng cơm gạo trắng ngon lành, cùng với bột, tô, mật, và bôi xoa thân thể bằng dầu mè nay lại đến đây. Các vị cứ ngồi. Chớ nên đứng dậy đón tiếp, cũng đừng làm lễ. Dành sẵn cho một chỗ đó, nhưng đừng mời ngồi, hãy nói rằng ‘Nếu bạn muốn ngồi, xin cứ tùy ý.’
“Rồi Ta đi đến chỗ năm Tỳ-kheo. Bấy giờ năm Tỳ-kheo không kham nổi uy đức tối thắng thù diệu của Ta, tức thì rời chỗ ngồi đứng dậy, người thì ôm y bát của Ta, người thì trải chỗ ngồi, người thì lấy nước cho Ta rửa chân. Ta nghĩ rằng, ‘Những người ngu si này sao lại không bền chí, đã tự mình thiết lập điều ước hẹn, rồi lại làm trái điều giao hẹn.’ Ta biết như vậy rồi bèn ngồi trên chỗ ngồi mà năm Tỳ-kheo đã dọn sẵn. Khi ấy năm Tỳ-kheo gọi thẳng tên họ Ta và xưng hô với Ta là “Bạn”.
“Ta nói với họ rằng, ‘Ta là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, các người đừng gọi thẳng tên họ Ta, cũng đừng gọi Ta là ‘Bạn.’ Vì sao vậy? Ta vì tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Ta tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn. Đã sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa.’ Họ nói với Ta rằng:
“—Này bạn Cù-đàm, trước kia bạn hành như vậy, đạo tích như vậy, khổ hạnh như vậy mà còn chưa chứng được pháp thượng nhân, gần kề với Thánh tri, Thánh kiến, huống là ngày hôm nay đa dục, đa cầu, ăn với thực phẩm thù diệu với gạo trắng ngon lành, cùng với bột, tô, mật, bôi xoa thân thể bằng dầu mè chăng?
“Ta lại nói rằng:
“—Này năm Tỳ-kheo, các ngươi trước kia có bao giờ thấy Ta như vậy, với các căn thanh tịnh, rạng rỡ sáng ngời chăng?
“Bấy giờ năm Tỳ-kheo lại trả lời với Ta rằng:
“—Trước kia chúng tôi chưa từng thấy bạn với các căn thanh tịnh, rạng rỡ sáng ngời. Này bạn Cù-đàm, nay bạn với các căn thanh tịnh, hình sắc thù diệu khuôn mặt sáng ngời.
“Ta lúc ấy nói với họ rằng:
“—Này năm Tỳ-kheo, có hai lối sống cực đoan mà những người học đạo không nên học. Một là đắm trước dục lạc, nghiệp hèn hạ, là lối sống của phàm phu. Hai là tự gây phiền, tự gây khổ, không phải là pháp Hiền Thánh, không tương ưng với cứu cánh. Này năm Tỳ-kheo, xả bỏ hai cực đoan ấy, có con đường giữa, thành minh, thành trí, thành tựu định, đạt đến tự tại, đưa đến trí, đưa đến giác, dẫn đến Niết-bàn. Đó là con đường tám chánh, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám.
“Rồi Ta lần lượt giáo hóa năm Tỳ-kheo. Khi giáo hóa cho hai người thì ba người đi khất thực. Ba người mang thức ăn về cho đủ sáu người ăn. Khi giáo hóa cho ba người thì hai người đi khất thực. Hai người mang thức ăn về cho đủ sáu người ăn. Ta giáo hóa như vậy, họ tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Họ tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế và vô thượng an ổn Niết-bàn; sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, biết như thật không còn tái sanh nữa.’
“Rồi Thế Tôn lại nói với họ rằng:
“—Này năm Tỳ-kheo, có năm thứ công đức của dục, khả ái, khả lạc, khả ý, khả niệm, hoàn toàn tương ưng với dục. Đó là sắc được biết bởi mắt, tiếng được biết bởi tai, hương được biết bởi mũi, vị được biết bởi lưỡi, xúc được biết bởi thân. Này năm Tỳ-kheo, phàm phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện hữu, không biết Thánh pháp, không được chế ngự trong Thánh pháp, chúng xúc chạm, đắm nhiễm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không biết sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Nên biết chúng nghe theo Ác ma, làm theo Ác ma, rơi vào Ác ma, bị lưới Ma quấn chặt, bị cùm Ma khóa chặt, không thoát khỏi sự trói buộc của Ma. Này năm Tỳ-kheo, cũng như nai rừng bị dây buộc chặt nên biết nó phải nghe theo thợ săn, làm theo thợ săn, rơi vào tay thợ săn, bị lưới thợ săn quấn chặt, khi thợ săn đến, không thể trốn thoát. Cũng vậy, năm Tỳ-kheo, phàm phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện hữu, không biết Thánh pháp, không điều ngự trong Thánh pháp, chúng đối với năm thú diệu dục mà xúc chạm, đắm nhiễm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo, lăn xả vào, thọ dụng mà không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Nên biết, chúng phải nghe theo Ác ma, làm theo Ác ma, rơi vào tay Ác ma, bị lưới Ma quấn chặt, bị dây Ma trói xiết, không thoát khỏi sự trói buộc của Ma.
“Này năm Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử, gặp thiện tri thức, hiểu biết Thánh pháp, điều ngự trong Thánh pháp, những vị ấy đối với năm diệu dục, không xúc, không nhiễm, không tham, không trước, cũng không kiêu ngạo mà thọ nhập, mà thấy sự nguy hiểm, thấy sự xuất yếu. Nên biết, họ không nghe theo Ác ma, không làm theo Ác ma, không bị rơi vào tay Ác ma, không bị lưới Ma quấn chặt, không bị dây Ma trói siết, bèn thoát khỏi sự trói buộc của Ma. Này năm Tỳ-kheo, cũng như nai rừng thoát khỏi trói buộc, nên biết nó không phải nghe theo thợ săn, không phải làm theo thợ săn, không rơi vào tay thợ săn, không bị lưới thợ săn quấn chặt, không bị dây thợ săn buộc siết. Khi thợ săn đến, nó có thể trốn thoát. Cũng vậy, này năm Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử gặp thiện tri thức, hiểu biết Thánh pháp, điều ngự trong Thánh pháp, vị ấy đối với năm công đức của dục không xúc, không nhiễm, không tham không trước, cũng không kiêu ngạo mà thọ nhập, mà thấy sự nguy hiểm, thấy sự xuất yếu. Nên biết những người ấy không phải nghe theo Ác ma, không phải làm theo Ác ma, không rơi vào tay Ma, không bị lưới Ma quấn chặt, không bị dây Ma buộc siết, bèn thoát khỏi sự trói buộc của Ma. Này năm Tỳ-kheo, nếu lúc Như Lai xuất hiện trong thế gian, là Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, là Phật, Thế Tôn. Vị ấy đoạn trừ cho đến năm triền cái, những thứ làm tâm tạp uế, tuệ yếu kém, ly dục, ly ác bất thiện pháp cho đến chứng đắc Tứ thiền thành tựu an trụ.
“Vị ấy với định tâm thanh tịnh, như vậy, không uế, không phiền, nhu nhuyến, an trụ vững vàng, đạt đến bất động tâm, tu học và tác chứng Lậu tận trí thông. Vị ấy biết như thật đây là Khổ, biết như thật đây là Khổ tập, biết như thật đây là Khổ diệt, đây là Khổ diệt đạo. Biết như thật đây là lậu, đây là lậu tập, đây là lậu diệt, đây là lậu diệt đạo. Vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm giải thoát dục lậu, tâm giải thoát hữu lậu, vô minh lậu. Giải thoát rồi biết mình đã giải thoát, biết như thật rằng ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa.’ Vị ấy bây giờ tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Vị ấy đã tự mình thấy rõ vô lượng pháp ác bất thiện đã diệt tận. Cho nên, vị ấy tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Này năm Tỳ-kheo, cũng như trong khu rừng vắng, nơi không có bóng người, ở đó nai rừng tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Nai rừng ấy không nằm trong cảnh giới của thợ săn. Cho nên nó tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Cũng vậy, này năm Tỳ-kheo, Tỳ-kheo lậu tận, chứng đắc vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, biết như thật ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa.’ Vị ấy lúc bấy giờ tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Vì vị ấy tự mình thấy vô lượng pháp ác bất thiện đã diệt tận, cho nên tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm.
“Này năm Tỳ-kheo, đó gọi là giải thoát vô dư, đó gọi là sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Đó gọi là sự không già không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.”
Đức Phật thuyết như vậy, Tôn giả A-nan và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.
中阿含經卷第五十六
T 0775c05T 0775c06東晉罽賓三藏瞿曇僧伽提婆譯
T 0775c07T 0775c08我聞如是：
一時，佛遊舍衛國，在於東園鹿T 0775c09子母堂。
爾時，世尊則於晡時從燕坐起，T 0775c10堂上來下，告尊者阿難：「我今共汝至阿夷T 0775c11羅婆提河浴。」
尊者阿難白曰：「唯然。」
尊者阿T 0775c12難執持戶鑰，遍詣諸屋而彷徉，見諸比T 0775c13丘，便作是說：「諸賢！可共詣梵志羅摩家。」T 0775c14諸比丘聞已，便共往詣梵志羅摩家。世尊將T 0775c15尊者阿難往至阿夷羅婆提河，脫衣岸上，T 0775c16便入水浴，浴已還出，拭體著衣。
爾時，尊者T 0775c17阿難立世尊後，執扇扇佛。於是，尊者阿難T 0775c18叉手向佛，白曰：「世尊！梵志羅摩家極好整頓，T 0775c19甚可愛樂，唯願世尊以慈愍故，往至梵志T 0775c20羅摩家。」世尊為尊者阿難默然而受。於是T 0775c21世尊將尊者阿難往至梵志羅摩家。
爾時，梵T 0775c22志羅摩家，眾多比丘集坐說法，佛住門外，T 0775c23待諸比丘說法訖竟。眾多比丘尋說法訖，T 0775c24默然而住。世尊知已，謦欬敲門，諸比丘聞，T 0775c25即往開門，世尊便入梵志羅摩家，於比丘T 0775c26眾前敷座而坐，問曰：「諸比丘向說何等？以T 0775c27何事故集坐在此？」
時，諸比丘答曰：「世尊！向T 0775c28者說法，以此法事集坐在此。」
世尊歎曰：「善T 0775c29哉！善哉！比丘集坐當行二事：一曰說法，二T 0776a01曰默然。所以者何？我亦為汝說法，諦聽，T 0776a02諦聽，善思念之。」
時，諸比丘白曰：「唯然。當受T 0776a03教聽。」
佛言：「有二種求，一曰聖求，二曰非聖T 0776a04求。云何非聖求？有一實病法、求病法，實老法、T 0776a05死法、愁憂慼法，實穢污法、求穢污法。云何實T 0776a06病法求病法？云何病法耶？兒子、兄弟是病法T 0776a07也。象馬、牛羊、奴婢、錢財、珍寶、米穀是病害法，T 0776a08眾生於中觸染貪著，憍慠受入，不見災T 0776a09患，不見出要，而取用之。云何老法、死法、愁T 0776a10憂慼法，穢污法耶？兒子、兄弟是穢污法，T 0776a11象馬、牛羊、奴婢、錢財、珍寶、米穀是穢法害T 0776a12法，眾生於中染觸貪著，憍慠受入，不見災T 0776a13患，不見出要，而取用之。彼人欲求無病無T 0776a14上安隱涅槃，得無病無上安隱涅槃者，終T 0776a15無是處。求無老、無死、無愁憂慼，無穢污無上T 0776a16安隱涅槃，得無老、無死、無愁憂慼、無穢污無T 0776a17上安隱涅槃者，終無是處。是謂非聖求。
「云T 0776a18何聖求耶？有一作是念：『我自實病法，無辜T 0776a19求病法，我自實老法、死法，愁憂慼法，穢污法，T 0776a20無辜求穢污法。我今寧可求無病無上安隱T 0776a21涅槃，求無老、無死，無愁憂慼，無穢污法無上T 0776a22安隱涅槃。』彼人便求無病無上安隱涅槃，得T 0776a23無病無上安隱涅槃者，必有是處。求無老、T 0776a24無死，無愁憂慼，無穢污無上安隱涅槃，得無T 0776a25老、無死，無愁憂慼，無穢污無上安隱涅槃者，T 0776a26必有是處。
「我本未覺無上正盡覺時，亦如T 0776a27是念：『我自實病法，無辜求病法，我自實老法、T 0776a28死法，愁憂慼法，穢污法，無辜求穢污法，我今T 0776a29寧可求無病無上安隱涅槃，求無老、無死、無T 0776b01愁憂慼，無穢污無上安隱涅槃耶？』我時年少T 0776b02童子，清淨青髮，盛年年二十九，爾時極多T 0776b03樂戲，莊飾遊行。我於爾時，父母啼哭，諸親T 0776b04不樂，我剃除鬚髮，著袈裟衣，至信、捨家、T 0776b05無家、學道，護身命清淨，護口、意命清淨。我T 0776b06成就此戒身已，欲求無病無上安隱涅槃，T 0776b07無老、無死、無愁憂慼，無穢污無上安隱涅槃T 0776b08故，便往阿羅羅伽羅摩所，問曰：『阿羅羅！T 0776b09我欲於汝法行梵行，為可爾不？』阿羅羅答T 0776b10我曰：『賢者！我無不可，汝欲行便行。』我復問T 0776b11曰：『阿羅羅！云何汝此法自知自覺自作證耶？』T 0776b12阿羅羅答我曰：『賢者！我度一切識處，得無T 0776b13所有處成就遊。是故我法自知自覺自作證。』
T 0776b14「我復作是念：『不但阿羅羅獨有此信，我亦T 0776b15有此信，不但阿羅羅獨有此精進，我亦有T 0776b16此精進，不但阿羅羅獨有此慧，我亦有此T 0776b17慧。阿羅羅於此法自知自覺自作證。』我欲T 0776b18證此法故，便獨住遠離、空安靖處，心無放T 0776b19逸，修行精勤。我獨住遠離、空安靖處，心無T 0776b20放逸，修行精勤已，不久得證彼法。證彼法T 0776b21已，復往詣阿羅羅加羅摩所，問曰：『阿羅羅！T 0776b22此法自知自覺自作證，謂度一切無量識處，T 0776b23得無所有處成就遊耶？』阿羅羅伽羅摩答T 0776b24我曰：『賢者！我是法自知自覺自作證，謂度無T 0776b25量識處，得無所有處成就遊。』阿羅羅伽羅T 0776b26摩復語我曰：『賢者！是為如我此法作證，汝T 0776b27亦然，如汝此法作證，我亦然。賢者！汝來共領T 0776b28此眾。』是為阿羅羅伽羅摩師處，我與同等，T 0776b29最上恭敬、最上供養、最上歡喜。
「我復作是念：T 0776c01『此法不趣智，不趣覺，不趣涅槃，我今寧T 0776c02可捨此法，更求無病無上安隱涅槃，求無T 0776c03老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱涅槃。』我T 0776c04即捨此法，便求無病無上安隱涅槃，求無T 0776c05老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱涅槃已，T 0776c06往詣欝陀羅羅摩子所，問曰：『欝陀羅！我欲T 0776c07於汝法中學，為可爾不？』欝陀羅羅摩子答T 0776c08我曰：『賢者！我無不可，汝欲學便學。』我復問T 0776c09曰：『欝陀羅！汝羅摩子，自知自覺自作證何T 0776c10等法耶？』欝陀羅羅摩子答我曰：『賢者！度一切T 0776c11無所有處，得非有想非無想處成就遊。賢者！T 0776c12我父羅摩自知自覺自作證，謂此法也。』」
「我復T 0776c13作是念：『不但羅摩獨有此信，我亦有此信。T 0776c14不但羅摩獨有此精進，我亦有此精進。不T 0776c15但羅摩獨有此慧，我亦有此慧。羅摩自知自T 0776c16覺自作證此法，我何故不得自知自覺自作T 0776c17證此法耶？』我欲證此法故，便獨住遠離、空T 0776c18安靖處，心無放逸，修行精勤。我獨住遠離、T 0776c19空安靖處，心無放逸，修行精勤已，不久得T 0776c20證彼法。證彼法已，復往欝陀羅羅摩子所，T 0776c21問曰：『欝陀羅！汝父羅摩，是法自知自覺自作T 0776c22證，謂度一切無所有處，得非有想非無想T 0776c23處成就遊耶？』欝陀羅羅摩子答我曰：『賢者！我T 0776c24父羅摩，是法自知自覺自作證，謂度一切無T 0776c25所有處，得非有想非無想處成就遊。』欝陀羅T 0776c26復語我曰：『如我父羅摩此法作證，汝亦然，T 0776c27如汝此法作證，我父亦然。賢者！汝來共領T 0776c28此眾。』欝陀羅羅摩子同師處，我亦如師，最T 0776c29上恭敬、最上供養、最上歡喜。
「我復作是念：『此T 0777a01法不趣智，不趣覺，不趣涅槃，我今寧可T 0777a02捨此法，更求無病無上安隱涅槃，求無老、T 0777a03無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱涅槃。』我即T 0777a04捨此法，便求無病無上安隱涅槃，求無T 0777a05老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱涅槃已，T 0777a06往象頂山南，欝鞞羅梵志村，名曰斯那。T 0777a07於彼中地至可愛樂，山林欝茂，尼連禪河T 0777a08清流盈岸。我見彼已，便作是念：『此地至可T 0777a09愛樂，山林欝茂，尼連禪河清流盈岸，若族姓T 0777a10子欲有學者，可於中學，我亦當學，我今寧T 0777a11可於此中學。』即便持草往詣覺樹，到已布T 0777a12下敷尼師檀，結跏趺坐，要不解坐，至得T 0777a13漏盡，我便不解坐，至得漏盡。我求無病無T 0777a14上安隱涅槃，便得無病無上安隱涅槃。求T 0777a15無老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱涅槃，T 0777a16便得無老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱T 0777a17涅槃。生知生見，定道品法，生已盡，梵行已T 0777a18立，所作已辦，不更受有，知如真。
「我初覺無T 0777a19上正盡覺已，便作是念：『我當為誰先說法T 0777a20耶？』我復作是念：『我今寧可為阿羅羅加摩T 0777a21先說法耶？』爾時有天，住虛空中，而語我曰：T 0777a22『大仙人！當知阿羅羅加摩彼命終來至T 0777a23今七日。』我亦自知阿羅羅加摩其命終來T 0777a24得今七日。我復作是念：『阿羅羅加摩！彼人T 0777a25長衰不聞此法，若聞此者，速知法次法。』
「我T 0777a26初覺無上正盡覺已，作如是念：『我當為誰T 0777a27先說法耶？』我復作是念：『我今寧可為欝陀T 0777a28羅羅摩子先說法耶？』天復住空，而語我曰：T 0777a29『大仙人！當知欝陀羅羅摩子命終已來二七T 0777b01日也。』我亦自知欝陀羅羅摩子命終已來二T 0777b02七日也。我復作是念：『欝陀羅羅摩子！彼人長T 0777b03衰不聞此法，若聞法者，速知法次法。』
「我初T 0777b04覺無上正盡覺已，作如是念：『我當為誰先T 0777b05說法耶？』我復作是念：『昔五比丘為我執勞，T 0777b06多所饒益，我苦行時，彼五比丘承事於我，T 0777b07我今寧可為五比丘先說法耶？』我復作是T 0777b08念：『昔五比丘今在何處？』我以清淨天眼出T 0777b09過於人，見五比丘在波羅［木＊奈］仙人住處T 0777b10鹿野園中，我隨住覺樹下，攝衣持鉢，往波T 0777b11羅［木＊奈］加尸都邑。爾時，異學優陀遙見我來，T 0777b12而語我曰：『賢者瞿曇！諸根清淨，形色極妙，T 0777b13面光照耀。賢者瞿曇！師為是誰？從誰學道？T 0777b14為信誰法？』我於爾時即為優陀說偈答T 0777b15曰：
T 0777b16
「『我最上最勝， 不著一切法，T 0777b17
諸愛盡解脫， 自覺誰稱師。T 0777b18
無等無有勝， 自覺無上覺，T 0777b19
如來天人師， 普知成就力。』
T 0777b20「優陀問我曰：『賢者瞿曇！自稱勝耶？』我復以T 0777b21偈而答彼曰：
T 0777b22
「『勝者如是有， 謂得諸漏盡，T 0777b23
我害諸惡法， 優陀故我勝。』
T 0777b24「優陀復問我曰：『賢者瞿曇！欲至何處？』我時T 0777b25以偈而答彼曰：
T 0777b26
「『我至波羅［木＊奈］， 擊妙甘露鼓，T 0777b27
轉無上法輪， 世所未曾轉。』
T 0777b28「優陀語我曰：『賢者瞿曇！或可有是。』如是語T 0777b29已，即彼邪道經便還去，我自往至仙人住T 0777c01處鹿野園中。時，五比丘遙見我來，各相約勅T 0777c02而立制曰：『諸賢！當知此沙門瞿曇來，多欲T 0777c03多求，食妙飲食，好粳糧飯，及麨酥蜜，麻油T 0777c04塗體，今復來至，汝等但坐，慎莫起迎，亦莫T 0777c05作禮，豫留一座，莫請令坐。到已語曰：「卿！T 0777c06欲坐者，自隨所欲。」』我時往至五比丘所。時，T 0777c07五比丘於我不堪極妙威德，即從坐起，有T 0777c08持衣鉢者，有敷床者，有取水者，欲洗足T 0777c09者，我作是念：『此愚癡人！何無牢固？自立制T 0777c10度還違本要。』我知彼已，坐五比丘所敷之T 0777c11座。
「時，五比丘呼我姓字，及卿於我。我語彼T 0777c12曰：『五比丘！我如來、無所著、正盡覺，汝等莫T 0777c13稱我本姓字，亦莫卿我。所以者何？我求無T 0777c14病無上安隱涅槃，得無病無上安隱涅槃。我T 0777c15求無老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱涅T 0777c16槃，得無老、無死、無愁憂慼、無穢污無上安隱T 0777c17涅槃。生知生見，定道品法，生已盡，梵行已T 0777c18立，所作已辦，不更受有，知如真。』彼語我曰：T 0777c19『卿瞿曇！本如是行，如是道跡，如是苦行，尚T 0777c20不能得人上法差降聖知聖見，況復今日T 0777c21多欲多求，食妙飲食，好粳糧飯，及麨酥蜜，T 0777c22麻油塗體耶？』我復語曰：『五比丘！汝等本時見T 0777c23我如是諸根清淨，光明照耀耶？』時，五比丘T 0777c24復答我曰：『本不見卿諸根清淨，光明照耀。T 0777c25卿瞿曇！今諸根清淨，形色極妙，面光照耀。』
「我T 0777c26於爾時即告彼曰：『五比丘！當知有二邊行，T 0777c27諸為道者所不當學：一曰著欲樂下賤業，T 0777c28凡人所行；二曰自煩自苦，非賢聖求法，無義T 0777c29相應。五比丘！捨此二邊，有取中道，成明T 0778a01成智，成就於定，而得自在，趣智趣覺，趣於T 0778a02涅槃，謂八正道，正見乃至正定，是謂為八。』T 0778a03意欲隨順教五比丘，教化二人，三人乞食，T 0778a04三人持食來，足六人食；教化三人，二人乞T 0778a05食，二人持食來，足六人食。我如是教，如是T 0778a06化彼，求無病無上安隱涅槃，得無病無上T 0778a07安隱涅槃。求無老、無死、無愁憂慼、無穢污無T 0778a08上安隱涅槃，得無老、無死、無愁憂慼、無穢污T 0778a09無上安隱涅槃。生知生見，定道品法，生已T 0778a10盡，梵行已立，所作已辦，不更受有，知如真。
T 0778a11「於是，世尊復告彼曰：『五比丘！有五欲功德T 0778a12可愛、可樂、可意所念，善欲相應。云何為五？眼T 0778a13知色，耳知聲，鼻知香，舌知味，身知觸。五比T 0778a14丘！愚癡凡夫而不多聞，不見善友，不知聖T 0778a15法，不御聖法，彼觸染貪著，憍慠受入，不見T 0778a16災患，不見出要，而取用之。當知彼隨弊T 0778a17魔，自作弊魔，墮弊魔手，為魔網纏，魔羂T 0778a18所纏，不脫魔纏。五比丘！猶如野鹿，為T 0778a19纏所纏，當知彼隨獵師，自作獵師，墮獵T 0778a20師手，為獵師網纏，獵師來已，不能得脫。如T 0778a21是，五比丘！愚癡凡夫而不多聞，不見善友，T 0778a22不知聖法，不御聖法。彼於此五欲功德觸T 0778a23染貪著，憍慠受入，不見災患，不見出要，而T 0778a24取用之。當知彼隨弊魔，自作弊魔，墮弊魔T 0778a25手，為魔網纏，魔纏所纏，不脫魔纏。
「『五比T 0778a26丘！多聞聖弟子見善知識，而知聖法，又御T 0778a27聖法，彼於此五欲功德，不觸、不染、不貪、不著，T 0778a28亦不憍慠、不受入，見災患，見出要，而取T 0778a29用之。當知彼不隨弊魔，不自作魔，不墮T 0778b01魔手，不為魔網所纏，不為魔纏所纏，便解T 0778b02脫魔纏。五比丘！猶如野鹿得脫於纏，當知T 0778b03彼不隨獵師，不自在獵師，不墮獵師T 0778b04手，不為獵師網所纏，獵師來已，則能得脫。T 0778b05如是，五比丘！多聞聖弟子見善知識而T 0778b06知聖法，又御聖法，彼於此五欲功德，不觸、T 0778b07不染、不貪、不著，亦不見憍慠、不受入，T 0778b08見災患，見出要，而取用之。當知彼不隨T 0778b09弊魔，不自在魔，不墮魔手，不為魔網所T 0778b10纏，不為魔纏所纏，便解脫魔纏。
「『五比丘！若T 0778b11時如來出興于世，無所著、等正覺、明行成為、T 0778b12善逝、世間解、無上士、道法御、天人師，號佛、眾T 0778b13祐，彼斷，乃至五蓋、心穢、慧羸，離欲、離惡不T 0778b14善之法，至得第四禪成就遊。彼如是定心T 0778b15清淨，無穢無煩，柔軟善住，得不動心，修學T 0778b16漏盡智通作證。彼知此苦如真，知此苦習、T 0778b17知此苦滅、知此苦滅道如真。知此漏如真，T 0778b18知此漏習、知此漏滅、知此漏滅道如真。T 0778b19彼如是知、如是見，欲漏心解脫，有漏、無明漏T 0778b20心解脫。解脫已便知解脫，生已盡，梵行已立，T 0778b21所作已辦，不更受有，知如真。彼於爾時自T 0778b22在行，自在住、自在坐、自在臥。所以者何？彼自T 0778b23見無量惡不善法盡。是故彼自在行、自在住、T 0778b24自在坐、自在臥。
「『五比丘！猶如無事無人民T 0778b25處，彼有野鹿，自在行、自在住、自在伏、自在T 0778b26臥。所以者何？彼野鹿不在獵師境界。是故T 0778b27自在行、自在住、自在伏、自在臥。如是，五比丘！T 0778b28比丘漏盡得無漏，心解脫、慧解脫，自知自覺T 0778b29自作證成就遊，生已盡，梵行已立，所作已辦，T 0778c01不更受有，知如真。彼於爾時自在行、自在T 0778c02住、自在坐、自在臥。所以者何？彼自見無量惡T 0778c03不善法盡。是故彼自在行、自在住、自在坐、自T 0778c04在臥。五比丘！是說無餘解脫，是說無病無T 0778c05上安隱涅槃，是說無老、無死、無愁憂慼、無穢T 0778c06污無上安隱涅槃。』」
佛說如是。尊者阿難及諸T 0778c07比丘，聞佛所說，歡喜奉行。
T 0778c08
羅摩經第三竟（四千一百二十一字）
T 0778c09 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to the country of Śrāvastī and stayed at Mṛgāramātu Monastery in the Eastern Park.
Introduction
SC 2It was then that the Bhagavān rose from sitting in repose in the afternoon and came down from the monastery. He told Ānanda, “Now, let’s you and I go to the Ajiravatī River and bathe.”
Venerable Ānanda replied, “Very well.”
SC 3Venerable Ānanda took the door keys, went to the dwellings, and walked around. When he saw the monks, he would then tell them, “Good men, you can go and visit the priest Raṃbhaka’s home.”
SC 4After they heard this, the monks then went to visit the priest Raṃbhaka’s home. The Bhagavān led Venerable Ānanda to the Ajiravatī River. They took off their robes on its bank, went into the water, and bathed. After they were done bathing, then came back out, wiped themselves off, and put on their robes.
SC 5It was then that Venerable Ānanda was standing behind the Bhagavān and fanning him. Thereupon, Venerable Ānanda turned to the Buddha with his palms together and said, “Bhagavān, the home of the priest Raṃbhaka is wonderfully arranged and very delightful. May the Bhagavān out of sympathy go to the priest Raṃbhaka’s home!”
SC 6The Bhagavān quietly accepted Venerable Ānanda’s request. Thereupon, the Bhagavān led Venerable Ānanda to the priest Raṃbhaka’s home.
SC 7By that time, a group of many monks had gathered at the priest Raṃbhaka’s home, and they were sitting and discussing the teaching. The Buddha stood outside the door and waited until the monks were finished discussing the teaching. When that group of monks was finished discussing the teaching, they waited quietly. When the Bhagavān perceived this, he cleared his throat and knocked on the door. The monks heard him, and they went and opened the door.
SC 8The Bhagavān then entered Raṃbhaka’s home, prepared a seat in front of the monks, and sat down. He asked, “Monks, what direction has your discussion led you? What was the reason you came here for a meeting?”
The monks then replied, “Bhagavān, the direction was to discuss the teaching. That was the reason we came here for a meeting.”
SC 9The Bhagavān commended them. “Good, good! Monks should do two things at meetings: One is to discuss the teaching, and the second is to remain quiet. Why is that? I will also discuss the teaching for you. Listen closely, listen closely. Well consider it.”
The monks then replied, “Very well, we will accept the teaching and listen.”
Pursuits that Aren’t Noble
SC 10The Buddha said, “There are two kinds of pursuit: One is the noble pursuit, and second are pursuits that aren’t noble. What are pursuits that aren’t noble? There is one real state of illness and pursuit of illness, a real state of old age … state of death … state of grief and sorrow … a real state of defilement and pursuit of defilement.
SC 11“What are the real state of illness and pursuit of illness? What is the state of illness? Children and brothers are a state of illness. Elephants, horses, cattle, sheep, servants, property, treasure, and grain are states of illness and harm. When sentient beings come into contact with them, they are defiled with greed and attachment. Conceitedness is accepted and enters them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things].
SC 12“What is the state of old age … death … grief and sorrow … defilement? Children and brothers are a state of defilement. Elephants, horses, sheep, cattle, servants, property, treasure, and grain are states of defilement and harm. When sentient beings come into contact with them, they are defiled with greed and attachment. Conceitedness is accepted and enters them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things].
SC 13“If those people want to pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness, they will never be able to attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness. If they pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, they will never be able to attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement. These are called the pursuits that aren’t noble.
The Noble Pursuit
SC 14“What is the noble pursuit? Someone has the thought, ‘I am myself really in a state of illness, and I don’t go against pursuing a state of illness. I am myself really in a state of old age … death … grief and sorrow … defilement and don’t go against pursuing a state of defilement. Perhaps I should pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
SC 15“When that person then pursues the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness, they surely can attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness. When they pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, they surely can attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.
SC 16“Before I perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I also had this thought: ‘I am myself really in a state of illness, and I don’t go against pursuing a state of illness. I am myself really in a state of old age … death … grief and sorrow … defilement and don’t go against pursuing a state of defilement. Perhaps I should pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
Training Under Ārāḍa Kālāma
SC 17“When I was a young man, I had pure blue-black hair and flourished from year to year until I was 29. That period was my happiest and most fun. I was handsome, decked out, and traveled about. Back then, my father and mother cried and my friends were unhappy when I shaved off my hair and beard, put on the reddish-brown robes, became faithful, renounced home, went homeless, and trained on the path. I guarded myself physically and my livelihood was pure. I guarded my words and thoughts, and my livelihood was pure.
SC 18After I had accomplished this body of precepts, I wanted to pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, lacks death, grief and sorrow, and defilement. I therefore went to Ārāḍa Kālāma and asked him, “Ārāḍa, I want to practice the religious life under you. May I do so?”
Ārāḍa replied to me, “Good man, there’s no reason for me not to allow it. If you want to practice, then practice.”
SC 19Again, I asked, “Ārāḍa, how did you yourself know, perceive, and realize this teaching?”
Ārāḍa answered, “Good man, I transcended the abode of all consciousness and accomplished and dwelt in the abode of nothingness. This was how I myself knew, perceived, and realized this teaching.”
SC 20“Again, I had the thought, “It’s not just Ārāḍa alone who has this faith; I also have this faith. It’s not just Ārāḍa alone who has this effort; I also have this effort. It’s not just Ārāḍa alone who has this wisdom; I also have this wisdom. Ārāḍa himself knows, is perceived, and has realized this teaching.” I then went alone into seclusion because I wanted to realize this teaching in an empty and peaceful abode. My mind lacking carelessness, I cultivated diligently. After going alone into seclusion in an empty and quiet place, lacking carelessness, and cultivating diligently, it was not long before I attained realization of that teaching.
SC 21“After realizing that teaching, I again went to Ārāḍa Kālāma and asked him, ‘Ārāḍa, does this teaching that I’ve myself known, perceived, and realized transcend the abode of all measureless consciousness and accomplish the abode of nothingness?’
“Ārāḍa Kālāma answered me, ‘Good man, this is the teaching that I’ve myself known, perceived, and realized that transcends the abode of measureless consciousness and accomplishes the abode of nothingness.’
SC 22“Ārāḍa Kālāma also said to me, ‘Good man, just as I’ve realized this teaching, you’ve done so, too. Just as you’ve realized this teaching, I’ve done so, too. Come, good man, and lead this assembly with me.’
SC 23“I lived there with Ārāḍa Kālāma, and I was made his equal, supremely respected, supremely supported, and supremely joyous. Again, I thought, ‘This teaching doesn’t lead to knowledge, doesn’t lead to awakening, and doesn’t lead to nirvāṇa. Perhaps now I should abandon this teaching and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
Training Under Udraka Rāmaputra
SC 24“After I abandoned that teaching, I then pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement. I went to visit Udraka Rāmaputra and asked him, ‘Udraka, I wish to train in your teaching. May I do so?’
SC 25“Udraka Rāmaputra replied to me, ‘Good man, there’s no reason for me not to allow it. If you want to train, then train.’
SC 26“Again, I asked, ‘Udraka, what teaching did you Rāmaputra yourself know, perceive, and realize?’
“Udraka Rāmaputra replied to me, ‘Good man, I transcended the abode of all nothingness and accomplished and dwelt in the abode with neither conception nor no conception. Good man, I Rāmaputra myself have known, perceived, and realized this teaching.’
SC 27“I again thought, ‘It’s not just Rāmaputra alone who has this faith; I also have this faith. It’s not just Rāmaputra alone who has this effort; I also have this effort. It’s not just Rāmaputra alone who has this wisdom; I also have this wisdom. Rāmaputra himself has known, perceived, and realized this teaching, so why can’t I know, perceive, and realize this teaching myself?’
SC 28“I then went alone into seclusion because I wanted to realize this teaching in an empty and peaceful abode. My mind lacking carelessness, I cultivated diligently. After going alone into seclusion in an empty and quiet place, lacking carelessness, and cultivating diligently, it was not long before I attained realization of that teaching.
SC 29“After realizing that teaching, I again went to Udraka Rāmaputra and asked him, ‘Udraka, is this the teaching that you Rāmaputra have known, perceived, and realized that transcends the abode of all nothingness and accomplishes the abode with neither conception nor no conception?’
“Udraka Rāmaputra replied to me, ‘Good man, this is the teaching that I Rāmaputra have known, perceived, and realized that transcends the abode of all nothingness and accomplishes the abode with neither conception nor no conception.”
SC 30“Udraka also said to me, ‘Just as I Rāmaputra have realized this teaching, you have done so, too. Just as you have realized this teaching, I have done so, too. Come, good man, and lead this assembly together with me.’
SC 31“I lived with Udraka Rāmaputra as an equal teacher. I was also supremely respected, supremely supported, and supremely joyous like the teacher. Again, I thought, ‘This teaching doesn’t lead to knowledge, doesn’t lead to awakening, and doesn’t lead to nirvāṇa. Perhaps now I should abandon this teaching and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
Attaining Complete Awakening
SC 32“After I abandoned that teaching, I pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, I went south of Elephant Head Mountain to a priest town in Uruvilvā named Sena.
SC 33“While I was in that land, I reach the lovely mountain forest of Uruvilvā and bathed on the bank of the Nairañjanā River. After seeing that, I then thought, ‘This land is so lovely with this mountain forest of Uruvilvā and this pure current on the bank of the Nairañjanā river. If a clansman wanted to train in something, they could do that training here. I also should train; perhaps I will train here.’
SC 34“Then I carried grass to the bodhi tree. Arriving there, I prepared a sitting mat and sat down cross-legged. I could not stop sitting there until I attained the end of the contaminants, and so I did not stop sitting there until I attained the end of the contaminants.
SC 35“I pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness, and then I attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness. I pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, and then I attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement. Knowing arose and seeing arose, and I was certain about the things that are factors of the path: ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and know it as it really is.’
Who Will Be First to Learn the Teaching?
SC 36“After I first perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I had the thought, ‘Who will be the first person to whom I’ll explain this teaching?’ Again, I thought, ‘Now, perhaps Ārāḍa Kālāma should be the first to whom I’ll explain this teaching?’
SC 37“Just then, there was a god in the sky who said to me, ‘Great sage, you should know that it’s now been seven days since Ārāḍa Kālāma’s life ended.’ I also knew for myself that Ārāḍa Kālāma’s life had ended seven days before.
SC 38“I then thought, ‘That man Ārāḍa Kālāma will not hear this teaching because of age’s decay. If he had heard it, he would have quickly known one thing and the next.’
SC 39“After I first perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I had the thought, ‘Who will be the first person to whom I’ll explain this teaching?’ Again, I thought, ‘Now, perhaps Udraka Rāmaputra should be the first to whom I’ll explain this teaching?’
SC 40“Again, a god in the sky said to me, ‘Great sage, you should know that Udraka Rāmaputra’s life ended two weeks ago.’ I also knew for myself that Udraka Rāmaputra’s life had ended two weeks before.
SC 41“Again, I thought, ‘That man Udraka Rāmaputra will not hear this teaching because of age’s decay. If he had heard this teaching, he would have quickly known one thing and the next.’
SC 42“After I first perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I had the thought, ‘Who will be the first person to whom I’ll explain this teaching?’ Again, I thought, ‘There were the five monks with whom I was attached to hardship. There were many benefits when I practiced asceticism, and those five monks had attended to me. Now, perhaps those five monks should be the first to whom I’ll explain this teaching?’
SC 43“Again, I thought, ‘Where are those five monks now?’ With the clear divine eye that goes beyond that of humans, I saw the five monks staying in Bārāṇasī at Ṛṣipatana in the Deer Preserve. I then stood up under the bodhi tree, gathered my robes, took my bowl, and went to the city of Bārāṇasī.
The Encounter with [Upaka]
SC 44“It was then that the heretic [Upaka] saw me coming from a distance and said, ‘Good man, Gautama, your faculties are clear, your appearance is wonderful, and your face is radiant. Good man, Gautama, who is your teacher? From whom do you train on the path? Whose teaching do you have faith in?’
“At that point, I replied to [Upaka] in verse:
“‘I am unsurpassed and supreme,
Not attached to any teaching.
All craving ended and being liberated,
Who would the self-awakened call “teacher”?
“‘Unequalled and without a superior,
Self-awakening is the unsurpassed awakening.
The Tathāgata is the teacher of gods and humans,
Complete in knowledge and accomplished of powers.
SC 45“[Upaka] asked me, ‘Good man, Gautama, you call yourself supreme?’
“I again responded to him in verse:
“‘Someone supreme thus exists,
Having ended the contaminants.
I’ve destroyed what’s bad;
Therefore, [Upaka], I’m supreme.’
SC 46“[Upaka] again asked me, ‘Good man, Gautama, where are you going?’
“I then responded to him with verse:
“‘I’m going to Bārāṇasī
To beat the wondrous drum of immortality
And turn the unsurpassed Dharma wheel
That’s never been turned in the world before.’
SC 47“[Upaka] said to me, ‘Good man, Gautama, perhaps that may be so.’ After he said this, that heretic continued on and departed, and I went to Ṛṣipatana in the Deer Preserve.
The Five Monks
SC 48“Those five monks then saw me coming. They conferred with each other and made a rule: ‘Good men, you should know this ascetic Gautama is coming. He has many desires, many pursuits, eats delicious meals of good rice, barley, milk, and honey, and rubs his body with sesame oil. Now, he has returned. All of you, just sit and take care not to rise or look up. Don’t even make a bow. Provide a seat for a visit, but don’t ask him to sit down. Once he arrives, say, “Sir, if you want to sit, then you can do as you like.”’
SC 49“When I went to those five monks, they didn’t treat me as being wonderful or dignified. Some rose from their seats with their bowls and robes, some prepared seats, some brought water, or some went to wash their feet. I then thought, ‘These are foolish people. How can they be so unreliable? They stand and arrange things freely, and then they go back to where they were!’ After I recognized that, I sat on the seat that the five monks had prepared.
SC 50“Then the five monks called me by my clan and ‘friend.’ I said to them, ‘Five monks, I am a Tathāgata, Arhat, and Rightly and Completely Enlightened One. Don’t call me by my original clan, and don’t call me ‘friend.’ Why is that? I sought the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without illness and attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without illness. I sought the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without old age … death … grief and sorrow … defilement, and I attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without old age … death … grief and sorrow … defilement. I produced knowing, seeing, and certainty about the factors of the path. Birth has ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and know it as it really is.’
“They said to me, ‘Friend, Gautama. Before, you had such a practice, such a path, and such an asceticism, but you weren’t able to attain the higher state of a human or the distinctly noble knowing and seeing. How could do that today having many desires, many pursuits, eating delicious meals of good rice, barley, milk, and honey, and rubbing your body with sesame oil?’
SC 51“I then said, ‘Five monks, have you seen my faculties so pure and radiant before?’
“Then the five monks replied to me, ‘We haven’t seen your faculties so pure and radiant before. Friend, Gautama, now your faculties are pure, your appearance is wonderful, and your face is radiant.’
SC 52“I then told them, ‘Five monks, you should know there are two extreme practices, ways that practitioners shouldn’t train. The first is attachment to desires and base acts that are done by ordinary people. The second is self-torments and self-mortifications, which are not teachings sought by noble people and have no purpose associated with them.
SC 53“‘Five monks, abandon these two extremes and take up the middle way. It accomplishes insight, accomplishes knowledge, and accomplishes samādhi, and then you’ll attain the freedom to head for knowledge, awakening, and Nirvāṇa. It’s the eightfold right path, which is right view … right samādhi. These are the eight.’
SC 54“As they wished, I instructed the five monks as it was appropriate. I taught two of them while three of them solicited food. Those three brought food enough for six people to eat. I taught three of them while two of them solicited food. Those two brought enough food for six people to eat. I thus taught and thus converted them.
SC 55“Seeking the unsurpassed safety of nirvāṇa without illness, they attained the unsurpassed safety of nirvāṇa without illness. Seeking the unsurpassed safety of nirvāṇa without old age … death … grief and sorrow … defilement, they attained the unsurpassed safety of nirvāṇa without old age … death … grief and sorrow … defilement. Giving rise to knowing and seeing, they were certain about the factors of the path. Birth was ended, the religious practice was established, and the task was accomplished. They weren’t subject to existence and knew it as it really was.
SC 56“Thereupon, the I again told them, ‘Five monks, there are five desires that are lovely, pleasing, and memorable to think about, and they are associated with good desire. What are the five? The eye perceives form, the ear perceives sound, the nose perceives odor, the tongue perceives flavor, and the body perceives touch. Five monks, the foolish ordinary person who is not well-versed doesn’t meet good friends, doesn’t know the noble teaching, and isn’t steered by the noble teaching. When they contact [those sensory objects], they are defiled by greed and attachment. Conceited, they accept and enter them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things].
SC 57“‘You should know that they follow corrupt Māra and themselves make corrupt Māra. These people fall into corrupt Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, and caught in Māra’s trap. Five monks, they are like a wild deer that gets entangled in a net. You should know that [the net] follows the hunter and itself made the hunter. The deer falls into the hunter’s hands and gets entangled in the hunter’s net. When the hunter comes, the deer won’t be able to escape.
SC 58“‘Thus, five monks, the foolish ordinary person is not well-versed, doesn’t meet good friends, doesn’t know the noble teaching, and isn’t steered by the noble teaching. When they contact with these five desirable qualities, they are defiled by greed and attachment. Conceited, they accept and enter them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things]. You should know they follow corrupt Māra and themselves make corrupt Māra. These people fall into corrupt Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, and caught in Māra’s trap. They don’t get free of Māra’s trap.
SC 59“‘Five monks, the well-versed noble disciple meets good friends, knows the noble teaching, and also steers by the noble teaching. They don’t contact these five desires, and they aren’t defiled, aren’t greedy, and aren’t attached to them. They aren’t conceited and don’t accept and enter them, either. They see the danger and the escape when taking and making use [of these things].
SC 60“You should know that they don’t follow corrupt Māra and don’t themselves make Māra’s. Noble disciples don’t fall into Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, or caught by Māra’s trap. They then are freed from Māra’s trap.
SC 61“Five monks, they are like the wild deer that gets free of a trap. You should know that it doesn’t follow the hunter and won’t itself make the hunter. The deer won’t fall into the hunter’s hands or get entangled in the hunter’s net, so when the hunter comes it’ll be able to get free. So it is, five monks. The well-versed noble disciple meets good friends, knows the noble teaching, and then they are steered by the noble teaching. They don’t come into contact with these five desires, aren’t defiled, aren’t greedy, and aren’t attached to them. They aren’t conceited and don’t accept or enter them. They see the danger and the escape when taking and making use [of these things]. You should know that they don’t follow corrupt Māra and don’t themselves make Māra. Noble disciples don’t fall into Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, and aren’t caught by Māra’s trap. They are freed from Māra’s trap.
SC 62“Five monks, when a Tathāgata arises in the world who is an Arhat, Rightly and Completely Enlightened One and who’s accomplished in knowledge and conduct, well gone, an understander of the world, an unsurpassed man, a trainer in the principles of the path, a teacher to gods and humans, and who’s called the Buddha, the Blessed One, he ends … the five hindrances, mental defilement, and weakness of wisdom. He parts with desire and parts with bad and unwholesome things … accomplishes and dwells in the fourth dhyāna. Thus, his concentrated mind is pure, without defilement, and without disturbance. It’s flexible and well-abiding, and he attains an imperturbable mental state. He cultivates the end of contaminants and realizes the penetrating knowledges.
SC 63“He knows as it really is, ‘This is suffering.’ He knows as it really is, ‘This is suffering’s accumulation.’ He knows as it really is, ‘This is the suffering’s cessation.’ He knows as it really is, ‘This is the path to suffering’s cessation.’ He knows as it really is, ‘These are contaminants.’ He knows, ‘This is the accumulation of contaminants.’ He knows, ‘This is the cessation of contaminants.’ He knows, ‘This is the path to the cessation of contaminants.’ He thus knows and thus sees liberation from the mind’s contaminants of desire and liberation from the mind’s contaminants of existence and ignorance.
SC 64“Once he’s liberated, then he knows his liberation: ‘Birth has ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and know it as it really is.’ At that point, he can practice as he likes, abide as he likes, sit as he likes, and lie down as he likes. Why is that? He has seen it for himself that bad and unwholesome things are ended; therefore, he can practice as he likes, abide as he likes, sit as he likes, and lie down as he likes.
SC 65“Five monks, it’s like a place where there’s no business and no people. A wild deer that’s there goes where it likes, abides as it likes, shelters as it likes, and lies down as it likes. Why is that? That wild deer doesn’t live in the domain of hunters; therefore, it goes as it likes, abides as it likes, shelters as it likes, and lies down as it likes.
SC 66“Thus, five monks, a monk who ends the contaminants attains the absence of contaminants. His mind is liberated, and his wisdom is liberated. He accomplishes and dwells in his own knowledge, perception, and realization: ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, the task has been accomplished. I truly know that I’m no longer subject to existence.’ At that point, he practices as he likes, abides as he likes, sits as he likes, and lies down as he likes. Why is that? He sees for himself that measureless bad and unwholesome things are ended; therefore, he practices as he likes, abides as he likes, sits as he likes, and lies down as he likes.
SC 67“Five monks, this is the teaching of liberation without remainder. This is the teaching of the unsurpassed safety of nirvāṇa without illness. This is the teaching of the unsurpassed safety of nirvāṇa without old age … death … grief and sorrow … defilement.”
SC 68The Buddha spoke thus. Venerable Ānanda and the monks who heard what he taught rejoiced and approved.
Tôi nghe như vầy:
Một thời Phật trú tại nước Xá-vệ, trong Đông viên, giảng đường Lộc tử mẫu.
Bấy giờ Thế Tôn vào lúc xế trưa, từ tĩnh tọa dậy, bước xuống giảng đường, nói với Tôn giả A-nan rằng:
“Bây giờ Ta và ngươi đến sông A-di-la-bà-đề để tắm.”
Tôn giả A-nan bạch rằng:
“Xin vâng, bạch Thế Tôn.”
Rồi Tôn giả A-nan cầm then cửa tản bộ đi đến khắp các cốc, gặp Tỳ-kheo nào cũng nói rằng:
“Chư Hiền, hãy đi đến nhà Bà-ma-môn La-ma.”
Các Tỳ-kheo nghe nói, bèn cùng nhau đến nhà Bà-ma-môn La-ma.
Thế Tôn dẫn Tôn giả A-nan đi đến sông A-di-la-bà-đề, cởi y để trên bờ, rồi xuống nước tắm. Tắm xong, trở lên lau mình, mặc y. Bấy giờ Tôn giả A-nan đứng sau Thế Tôn, cầm quạt quạt Phật. Rồi Tôn giả A-nan chấp tay hướng về Đức Phật bạch rằng:
“Bạch Thế Tôn, nhà của Bà-ma-môn La-ma rất tốt, ngăn nắp, rất khả ái. Cúi mong Thế Tôn vì lòng từ bi mẫn đi đến nhà của Bà-ma-môn La-ma.”
Thế Tôn im lặng nhận lời của Tôn giả A-nan. Rồi Thế Tôn dẫn Tôn giả A-nan đi đến nhà Bà-ma-môn La-ma. Bấy giờ tại nhà của Bà-ma-môn La-ma một số đông Tỳ-kheo đã tụ tập ngồi lại để thuyết pháp. Đức Phật đứng ngoài cửa, đợi các Tỳ-kheo nói pháp xong. Khi số đông các Tỳ-kheo đã nói pháp xong, các ngài ngồi im lặng. Thế Tôn biết rồi bèn tằng hắng và gõ cửa.
Các Tỳ-kheo nghe, tức thì đi ra mở cửa. Thế Tôn bước vào nhà Bà-ma-môn La-ma, trải chỗ ngồi trước chúng Tỳ-kheo mà ngồi và hỏi:
“Các Tỳ-kheo vừa rồi nói những câu chuyện gì vậy? Vì công việc gì mà tụ tập ngồi ở đây?”
Lúc ấy các Tỳ-kheo đáp rằng:
“Bạch Thế Tôn, vừa rồi, chúng con thuyết pháp. Do pháp sự này mà tụ tập ngồi tại đây.”
Thế Tôn khen rằng:
“Lành thay! Lành thay, Tỳ-kheo khi tụ tập ngồi lại nên làm hai việc; một là thuyết pháp, hai là im lặng. Vì sao vậy? Ta sẽ giảng pháp cho các ngươi. Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe! Hãy tư niệm kỹ!”
Lúc ấy các Tỳ-kheo bạch rằng:
“Chúng con kính vâng lời lắng nghe.”
Đức Phật nói:
“Có hai loại tìm cầu. Một là Thánh cầu và hai là phi Thánh cầu. Thế nào là phi Thánh cầu? Có một hạng người thật sự lệ thuộc bệnh tật nhưng lại tìm cầu tật bệnh; thật sự lệ thuộc sự chết nhưng lại tìm cầu sự chết, thật sự lệ thuộc vào ưu bi khổ não, lệ thuộc sự tạp uế, nhưng lại tìm cầu sự tạp uế.
“Thế nào là thật sự lệ thuộc vào bệnh tật nhưng lại tìm cầu sự bệnh tật? Thế nào là pháp lệ thuộc bệnh? Con cái, anh em, đó là bệnh pháp. Voi, ngựa, bò, dê, nô tỳ, tiền tài, trân bảo, lúa gạo, là sự bệnh pháp. Chúng sanh ở trong đó xúc chạm, đắm nhiễm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu.
“Thế nào là pháp lệ thuộc sự già, sự chết, sự sầu bi ưu não, sự tạp uế? Con cái, anh em đó là pháp tạp uế. Voi, ngựa, bò, dê, nô tỳ, tiền tài, trân bảo, đó là pháp tạp uế, pháp tổn hại. Chúng sanh ở trong đó đắm nhiễm, xúc chạm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Người đó dù muốn tìm cầu cái không tật bệnh, an ổn, vô thượng, Niết-bàn, nhưng đạt được Niết-bàn an ổn vô thượng đối với người ấy là trường hợp không thể có. Người đó tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, nhưng đạt được Niết-bàn vô thượng an ổn đối với người đó là trường hợp không thể có. Đó gọi là phi Thánh cầu.
“Thế nào là Thánh cầu? Có một hạng người suy nghĩ như thế này, ‘Ta thật sự lệ thuộc tật bệnh, không bõ tìm cầu pháp tật bệnh. Ta thật sự lệ thuộc sự già, sự chết, sự sầu bi khổ não, sự tạp uế, không bõ sự tìm cầu pháp tạp uế. Vậy ta hãy tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn, Niết-bàn.’ Người ấy bèn tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn và đạt được không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn đối với người ấy là trường hợp có thể có. Người đó tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn đối với người đó là trường hợp có thể có.
“Ta trước kia khi chưa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác cũng suy nghĩ như vầy, ‘Ta thực sự lệ thuộc tật bệnh, không bõ tìm cầu sự tật bệnh. Ta thực sự lệ thuộc già, chết, sầu bi ưu não, tạp uế, không bõ tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế. Vậy ta có nên tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu cái không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn chăng?’
“Ta vào thời thiếu niên trong trắng, mái tóc xanh mướt, cho đến thời tráng niên năm hai mươi chín tuổi, bấy giờ sống cực kỳ hoan lạc, vui đùa, trang sức, du hành. Ta vào lúc ấy mặc dù cha mẹ khóc lóc, thân thuộc không ai vui, nhưng Ta cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín, lìa bỏ gia đình, sống không gia đình, để học đạo; thủ hộ thân mạng thanh tịnh, thủ hộ khẩu và ý mạng thanh tịnh. Ta đã thành tựu giới thân ấy rồi, lại muốn tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, cho nên lại tìm nơi A-la-la Già-la-ma, hỏi rằng, ‘Thưa A-la-la, tôi muốn theo pháp của người để tu học phạm hạnh được chăng?’ A-la-la trả lời rằng, ‘Này Hiền giả, không có gì là không được. Hiền giả muốn hành thì hành.’ Ta lại hỏi, ‘Người làm thế nào để tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp này?’ A-la-la đáp, ‘Ta vượt qua tất cả thức xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ. Do đó, pháp của ta được tự tri, tự giác, tự tác chứng.’ Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Không chỉ riêng A-la-la mới có niềm tin này. Ta cũng có niềm tin này. Không chỉ riêng A-la-la mới có tinh tấn này, Ta cũng có sự tinh tấn này. Không chỉ riêng A-la-la mới có tuệ này, Ta cũng có tuệ này.’ A-la-la đối với pháp này đã tự tri, tự giác, tự tác chứng. Ta muốn chứng pháp này nên sống cô độc, viễn ly, tại một nơi trống vắng, yên tĩnh. Sau khi tâm không phóng dật, tu hành tinh cần, không bao lâu Ta chứng pháp ấy. Sau khi chứng pháp ấy rồi, Ta lại tìm đến chỗ A-la-la Già-la-ma, hỏi rằng, ‘Thưa A-la-la, phải chăng pháp này được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả thức vô biên xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ?’ A-la-la trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, đó là pháp ta tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả thức vô biên xứ, đạt được vô sở hữu xứ, thành tựu an trụ.’ A-la-la lại nói với Ta rằng, ‘Hiền giả, ấy là cũng như sự tác chứng của ta đối với pháp này, Hiền giả cũng vậy. Cũng như sự tác chứng của Hiền giả đối với pháp này, ta cũng vậy. Hiền giả, người hãy đến đây, cùng ta lãnh đạo đồ chúng này.’ Đó là A-la-la đối xử với Ta với địa vị Tôn sư, coi Ta ngang hàng, tối thượng cung kính, tối thượng cúng dường, tối thượng hoan hỷ.
“Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Pháp này không đưa đến trí; pháp này không đưa đến giác, không đưa đến Niết-bàn. Vậy Ta hãy xả bỏ pháp này, để cầu thêm nữa, sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.’ Ta bèn bỏ pháp này đi tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn.
“Rồi Ta đi đến chỗ Uất-đà-la La-ma Tử, hỏi rằng, ‘Thưa Uất-đà-la, tôi muốn ở trong pháp của người mà học hỏi, có thể được chăng?’ Uất-đà-la La-ma Tử trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, không có gì là không được. Người muốn học thì học.’ Ta lại hỏi, ‘Thưa Uất-đà-la, cha ngài là La-ma, người tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp gì?’ Uất-đà-la La-ma Tử đáp, ‘Hiền giả, ta vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi tưởng phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ. Hiền giả, pháp mà cha ta La-ma tự tri, tự giác, tự tác chứng, là pháp này.’ Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Không chỉ riêng La-ma mới có niềm tin này, Ta cũng có niềm tin này. Không chỉ riêng La-ma mới có sự tinh tấn này, Ta cũng có sự tinh tấn này. Không chỉ riêng La-ma mới có tuệ này, Ta cũng có tuệ này. La-ma đã tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp này, tại sao ta lại không tự tri, tự giác, tự tác chứng pháp này?’ Vì Ta muốn chứng pháp này, cho nên sống cô độc tại một nơi xa vắng, không nhàn, yên tĩnh, tâm không phóng dật, tu hành tinh cần. Sau khi Ta sống cô độc, viễn ly, tại một nơi trống vắng, yên tĩnh, không bao lâu chứng được pháp ấy. Khi chứng pháp ấy rồi, Ta lại đến Uất-đà-la La-ma Tử hỏi rằng, ‘Thưa Uất-đà-la La-ma Tử, cha ngài là La-ma, phải chăng pháp này được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi tưởng, phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ?’ Uất-đà-la La-ma Tử trả lời Ta rằng, ‘Hiền giả, cha ta là La-ma, đây là pháp được tự tri, tự giác, tự tác chứng, nghĩa là vượt qua tất cả vô sở hữu xứ, đạt được phi tưởng phi vôphi tưởng xứ, thành tựu an trụ.’ Uất-đà-la lại nói với Ta rằng, ‘Cũng như cha ta La-ma tác chứng pháp này, Hiền giả cũng vậy. Cũng như Hiền giả tác chứng pháp này, cha ta cũng vậy. Hiền giả, hãy đến đây cùng ta lãnh đạo đồ chúng này.’ Uất-đà-la đối xử với Ta ngang địa vị Tôn sư, coi Ta cũng như bậc Tôn sư, tối thượng cung kính, tối thượng cúng dường, tối thượng hoan hỷ.
“Ta lại suy nghĩ như vầy, ‘Pháp này không đưa đến trí, không đưa đến giác, không đưa đến Niết-bàn. Vậy Ta hãy xả bỏ pháp này để đi tìm cầu thêm nữa, sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.’ Ta liền xả bỏ pháp ấy để đi tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn; tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.
“Rồi Ta đi về phía nam núi Tượng đỉnh, đến tại Uất-tì-la, một ngôi làng của Bà-ma-môn tên gọi là Tư-na, đây là một khoảng đất xinh xắn, khả ái, núi rừng sầm uất, sông Ni-liên-thiền với dòng nước trong xanh chảy tràn lên bờ. Ta thấy khoảnh đất ấy, bèn nghĩ rằng, ‘Nếu một thiện gia nam tử muốn học đạo, nên ở nơi này mà học. Ta cũng học đạo; vậy Ta hãy ở nơi này mà học.’ Rồi Ta ôm cỏ đến cây Giác thọ. Đến nơi, Ta rải cỏ xuống, trải ni-sư-đàn lên và ngồi kiết già, kỳ hạn sẽ không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi nào chứng đắc lậu tận. Và Ta không rời khỏi chỗ ngồi cho đến khi chứng đắc lậu tận.
“Ta tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn, liền đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Ta tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, liền đạt được sự không già không chết, không ưu bi sầu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, biết như thật không còn tái sanh nữa.’
“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, liền nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước nhất?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Ta có nên đi đến thuyết pháp cho A-la-la Già-la-ma trước chăng?’
“Lúc bấy giờ có Thiên thần trụ trong hư không nói với Ta rằng: ‘Đại Tiên Nhân, xin biết cho, A-la-la Già-la-ma vừa mạng chung đến nay đã được bảy ngày.’ Ta cũng tự biết A-la-la Già-la-ma đã mạng chung được bảy ngày. Ta lại nghĩ như vầy, ‘A-la-la Già-la-ma, thiệt thòi thay cho người ấy, không nghe được pháp này. Nếu được nghe pháp này, người ấy sẽ nhanh chóng biết rõ pháp tùy pháp.
“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, liền nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho Uất-đà-la La-ma Tử trước nhất chăng?” Thiên thần lại trụ trong hư không nói với Ta rằng, ‘Đại Tiên Nhân, xin biết cho, Uất-đà-la La-ma Tử mạng chung đến nay đã hai tuần thất.’ Ta cũng tự biết Uất đầu la La-ma Tử mạng chung đã hai tuần thất. Ta lại nghĩ như vầy, ‘Uất-đà-la La-ma Tử thiệt thòi thay cho người ấy, không nghe được pháp này. Nếu nghe được pháp này, người ấy sẽ nhanh chóng biết rõ pháp tùy pháp.’
“Khi Ta vừa chứng Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, Ta liền suy nghĩ như vầy, ‘Ta sẽ thuyết pháp cho ai trước nhất?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Xưa kia, năm Tỳ-kheo theo hầu hạ Ta, giúp Ta nhiều điều hữu ích. Khi Ta tu hành khổ hạnh, năm Tỳ-kheo ấy đã thừa sự Ta. Nay Ta có nên thuyết pháp cho năm Tỳ-kheo trước kia chăng?’ Rồi Ta lại nghĩ rằng, ‘Năm Tỳ-kheo thuở xưa ấy, bây giờ đang ở đâu?’ Bằng thiên nhãn thanh tịnh vượt hẳn người thường, Ta thấy năm Tỳ-kheo đang ở tại Ba-la-nại, Tiên nhân trú xứ, trong vườn Lộc giả.
“Ta tùy thuận trụ dưới gốc cây Giác thọ. Sau đó Ta thu vén y, ôm bát đi về Ba-la-nại, đến đô ấp Gia-thi. Bấy giờ Dị học Ưu-đà, từ xa trông thấy Ta đi đến, bèn nói với Ta rằng, ‘Hiền giả Cù-đàm, các căn thanh tịnh, hình sắc thù diệu, khuôn mặt ngời sáng. Hiền giả Cù-đàm, ai là Tôn sư? Theo ai học đạo? Tin tưởng pháp của ai?’ Lúc bấy giờ Ta liền nói bài kệ để trả lời Ưu-đà rằng:
Ta tối thượng chiến thắng;
Nhiễm trước pháp đã trừ;
Giải thoát ái diệt tận;
Tự giác, không Tôn sư.
Bậc Vô đẳng, Đại hùng,
Tự giác, Vô thượng giác,
Như Lai, Thầy Trời Người,
Biến Tri, thành tựu lực.
“Ưu-đà hỏi rằng:
“—Hiền giả Cù-đàm tự cho là đã chiến thắng tất cả chăng?”
“Ta lại nói bài kệ trả lời rằng:
Đấng Chiến thắng như vậy
Các lậu đã tận trừ.
Ta sát hại ác pháp,
Nên Ta đã chiến thắng.
“Ưu-đà lại hỏi Ta rằng:
“—Hiền giả Cù-đàm, bấy giờ muốn đi về đâu?”
“Bấy giờ Ta nói bài kệ rằng:
Ta đến Ba-la-nại,
Dóng trống diệu cam lồ,
Chuyển pháp luân vô thượng
Chưa ai chuyển trong đời.
“Ưu-đà lại nói với Ta rằng:
“—Hiền giả Cù-đàm, mong có thể là như vậy.”
“Rồi vị ấy bước sang con đường tắt mà đi trở lui.
“Ta một mình đi đến Tiên nhân trụ xứ, trong vườn Lộc dã. Bấy giờ năm Tỳ-kheo từ xa trông thấy Ta đi đến, ai cũng lập giao ước với nhau rằng, ‘Chư Hiền, nên biết đó là Sa-môn Cù-đàm đang đi đến. Người ấy đa dục, đa cầu, ăn với loại ẩm thực thù diệu, bằng cơm gạo trắng ngon lành, cùng với bột, tô, mật, và bôi xoa thân thể bằng dầu mè nay lại đến đây. Các vị cứ ngồi. Chớ nên đứng dậy đón tiếp, cũng đừng làm lễ. Dành sẵn cho một chỗ đó, nhưng đừng mời ngồi, hãy nói rằng ‘Nếu bạn muốn ngồi, xin cứ tùy ý.’
“Rồi Ta đi đến chỗ năm Tỳ-kheo. Bấy giờ năm Tỳ-kheo không kham nổi uy đức tối thắng thù diệu của Ta, tức thì rời chỗ ngồi đứng dậy, người thì ôm y bát của Ta, người thì trải chỗ ngồi, người thì lấy nước cho Ta rửa chân. Ta nghĩ rằng, ‘Những người ngu si này sao lại không bền chí, đã tự mình thiết lập điều ước hẹn, rồi lại làm trái điều giao hẹn.’ Ta biết như vậy rồi bèn ngồi trên chỗ ngồi mà năm Tỳ-kheo đã dọn sẵn. Khi ấy năm Tỳ-kheo gọi thẳng tên họ Ta và xưng hô với Ta là “Bạn”.
“Ta nói với họ rằng, ‘Ta là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, các người đừng gọi thẳng tên họ Ta, cũng đừng gọi Ta là ‘Bạn.’ Vì sao vậy? Ta vì tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Ta tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn. Đã sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa.’ Họ nói với Ta rằng:
“—Này bạn Cù-đàm, trước kia bạn hành như vậy, đạo tích như vậy, khổ hạnh như vậy mà còn chưa chứng được pháp thượng nhân, gần kề với Thánh tri, Thánh kiến, huống là ngày hôm nay đa dục, đa cầu, ăn với thực phẩm thù diệu với gạo trắng ngon lành, cùng với bột, tô, mật, bôi xoa thân thể bằng dầu mè chăng?
“Ta lại nói rằng:
“—Này năm Tỳ-kheo, các ngươi trước kia có bao giờ thấy Ta như vậy, với các căn thanh tịnh, rạng rỡ sáng ngời chăng?
“Bấy giờ năm Tỳ-kheo lại trả lời với Ta rằng:
“—Trước kia chúng tôi chưa từng thấy bạn với các căn thanh tịnh, rạng rỡ sáng ngời. Này bạn Cù-đàm, nay bạn với các căn thanh tịnh, hình sắc thù diệu khuôn mặt sáng ngời.
“Ta lúc ấy nói với họ rằng:
“—Này năm Tỳ-kheo, có hai lối sống cực đoan mà những người học đạo không nên học. Một là đắm trước dục lạc, nghiệp hèn hạ, là lối sống của phàm phu. Hai là tự gây phiền, tự gây khổ, không phải là pháp Hiền Thánh, không tương ưng với cứu cánh. Này năm Tỳ-kheo, xả bỏ hai cực đoan ấy, có con đường giữa, thành minh, thành trí, thành tựu định, đạt đến tự tại, đưa đến trí, đưa đến giác, dẫn đến Niết-bàn. Đó là con đường tám chánh, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám.
“Rồi Ta lần lượt giáo hóa năm Tỳ-kheo. Khi giáo hóa cho hai người thì ba người đi khất thực. Ba người mang thức ăn về cho đủ sáu người ăn. Khi giáo hóa cho ba người thì hai người đi khất thực. Hai người mang thức ăn về cho đủ sáu người ăn. Ta giáo hóa như vậy, họ tìm cầu sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Họ tìm cầu sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn, và đạt được sự không già, không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế và vô thượng an ổn Niết-bàn; sanh tri, sanh kiến, định đạo phẩm pháp, ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, biết như thật không còn tái sanh nữa.’
“Rồi Thế Tôn lại nói với họ rằng:
“—Này năm Tỳ-kheo, có năm thứ công đức của dục, khả ái, khả lạc, khả ý, khả niệm, hoàn toàn tương ưng với dục. Đó là sắc được biết bởi mắt, tiếng được biết bởi tai, hương được biết bởi mũi, vị được biết bởi lưỡi, xúc được biết bởi thân. Này năm Tỳ-kheo, phàm phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện hữu, không biết Thánh pháp, không được chế ngự trong Thánh pháp, chúng xúc chạm, đắm nhiễm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo mà thọ nhập, không biết sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Nên biết chúng nghe theo Ác ma, làm theo Ác ma, rơi vào Ác ma, bị lưới Ma quấn chặt, bị cùm Ma khóa chặt, không thoát khỏi sự trói buộc của Ma. Này năm Tỳ-kheo, cũng như nai rừng bị dây buộc chặt nên biết nó phải nghe theo thợ săn, làm theo thợ săn, rơi vào tay thợ săn, bị lưới thợ săn quấn chặt, khi thợ săn đến, không thể trốn thoát. Cũng vậy, năm Tỳ-kheo, phàm phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện hữu, không biết Thánh pháp, không điều ngự trong Thánh pháp, chúng đối với năm thú diệu dục mà xúc chạm, đắm nhiễm, tham ái, dính trước, kiêu ngạo, lăn xả vào, thọ dụng mà không thấy sự nguy hiểm, không thấy sự xuất yếu. Nên biết, chúng phải nghe theo Ác ma, làm theo Ác ma, rơi vào tay Ác ma, bị lưới Ma quấn chặt, bị dây Ma trói xiết, không thoát khỏi sự trói buộc của Ma.
“Này năm Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử, gặp thiện tri thức, hiểu biết Thánh pháp, điều ngự trong Thánh pháp, những vị ấy đối với năm diệu dục, không xúc, không nhiễm, không tham, không trước, cũng không kiêu ngạo mà thọ nhập, mà thấy sự nguy hiểm, thấy sự xuất yếu. Nên biết, họ không nghe theo Ác ma, không làm theo Ác ma, không bị rơi vào tay Ác ma, không bị lưới Ma quấn chặt, không bị dây Ma trói siết, bèn thoát khỏi sự trói buộc của Ma. Này năm Tỳ-kheo, cũng như nai rừng thoát khỏi trói buộc, nên biết nó không phải nghe theo thợ săn, không phải làm theo thợ săn, không rơi vào tay thợ săn, không bị lưới thợ săn quấn chặt, không bị dây thợ săn buộc siết. Khi thợ săn đến, nó có thể trốn thoát. Cũng vậy, này năm Tỳ-kheo, đa văn Thánh đệ tử gặp thiện tri thức, hiểu biết Thánh pháp, điều ngự trong Thánh pháp, vị ấy đối với năm công đức của dục không xúc, không nhiễm, không tham không trước, cũng không kiêu ngạo mà thọ nhập, mà thấy sự nguy hiểm, thấy sự xuất yếu. Nên biết những người ấy không phải nghe theo Ác ma, không phải làm theo Ác ma, không rơi vào tay Ma, không bị lưới Ma quấn chặt, không bị dây Ma buộc siết, bèn thoát khỏi sự trói buộc của Ma. Này năm Tỳ-kheo, nếu lúc Như Lai xuất hiện trong thế gian, là Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, là Phật, Thế Tôn. Vị ấy đoạn trừ cho đến năm triền cái, những thứ làm tâm tạp uế, tuệ yếu kém, ly dục, ly ác bất thiện pháp cho đến chứng đắc Tứ thiền thành tựu an trụ.
“Vị ấy với định tâm thanh tịnh, như vậy, không uế, không phiền, nhu nhuyến, an trụ vững vàng, đạt đến bất động tâm, tu học và tác chứng Lậu tận trí thông. Vị ấy biết như thật đây là Khổ, biết như thật đây là Khổ tập, biết như thật đây là Khổ diệt, đây là Khổ diệt đạo. Biết như thật đây là lậu, đây là lậu tập, đây là lậu diệt, đây là lậu diệt đạo. Vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm giải thoát dục lậu, tâm giải thoát hữu lậu, vô minh lậu. Giải thoát rồi biết mình đã giải thoát, biết như thật rằng ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa.’ Vị ấy bây giờ tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Vị ấy đã tự mình thấy rõ vô lượng pháp ác bất thiện đã diệt tận. Cho nên, vị ấy tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Này năm Tỳ-kheo, cũng như trong khu rừng vắng, nơi không có bóng người, ở đó nai rừng tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Nai rừng ấy không nằm trong cảnh giới của thợ săn. Cho nên nó tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Cũng vậy, này năm Tỳ-kheo, Tỳ-kheo lậu tận, chứng đắc vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, biết như thật ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa.’ Vị ấy lúc bấy giờ tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm. Vì sao vậy? Vì vị ấy tự mình thấy vô lượng pháp ác bất thiện đã diệt tận, cho nên tự tại đi, tự tại đứng, tự tại ngồi, tự tại nằm.
“Này năm Tỳ-kheo, đó gọi là giải thoát vô dư, đó gọi là sự không bệnh, vô thượng an ổn Niết-bàn. Đó gọi là sự không già không chết, không sầu bi ưu não, không tạp uế, vô thượng an ổn Niết-bàn.”
Đức Phật thuyết như vậy, Tôn giả A-nan và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to the country of Śrāvastī and stayed at Mṛgāramātu Monastery in the Eastern Park.
Introduction
SC 2It was then that the Bhagavān rose from sitting in repose in the afternoon and came down from the monastery. He told Ānanda, “Now, let’s you and I go to the Ajiravatī River and bathe.”
Venerable Ānanda replied, “Very well.”
SC 3Venerable Ānanda took the door keys, went to the dwellings, and walked around. When he saw the monks, he would then tell them, “Good men, you can go and visit the priest Raṃbhaka’s home.”
SC 4After they heard this, the monks then went to visit the priest Raṃbhaka’s home. The Bhagavān led Venerable Ānanda to the Ajiravatī River. They took off their robes on its bank, went into the water, and bathed. After they were done bathing, then came back out, wiped themselves off, and put on their robes.
SC 5It was then that Venerable Ānanda was standing behind the Bhagavān and fanning him. Thereupon, Venerable Ānanda turned to the Buddha with his palms together and said, “Bhagavān, the home of the priest Raṃbhaka is wonderfully arranged and very delightful. May the Bhagavān out of sympathy go to the priest Raṃbhaka’s home!”
SC 6The Bhagavān quietly accepted Venerable Ānanda’s request. Thereupon, the Bhagavān led Venerable Ānanda to the priest Raṃbhaka’s home.
SC 7By that time, a group of many monks had gathered at the priest Raṃbhaka’s home, and they were sitting and discussing the teaching. The Buddha stood outside the door and waited until the monks were finished discussing the teaching. When that group of monks was finished discussing the teaching, they waited quietly. When the Bhagavān perceived this, he cleared his throat and knocked on the door. The monks heard him, and they went and opened the door.
SC 8The Bhagavān then entered Raṃbhaka’s home, prepared a seat in front of the monks, and sat down. He asked, “Monks, what direction has your discussion led you? What was the reason you came here for a meeting?”
The monks then replied, “Bhagavān, the direction was to discuss the teaching. That was the reason we came here for a meeting.”
SC 9The Bhagavān commended them. “Good, good! Monks should do two things at meetings: One is to discuss the teaching, and the second is to remain quiet. Why is that? I will also discuss the teaching for you. Listen closely, listen closely. Well consider it.”
The monks then replied, “Very well, we will accept the teaching and listen.”
Pursuits that Aren’t Noble
SC 10The Buddha said, “There are two kinds of pursuit: One is the noble pursuit, and second are pursuits that aren’t noble. What are pursuits that aren’t noble? There is one real state of illness and pursuit of illness, a real state of old age … state of death … state of grief and sorrow … a real state of defilement and pursuit of defilement.
SC 11“What are the real state of illness and pursuit of illness? What is the state of illness? Children and brothers are a state of illness. Elephants, horses, cattle, sheep, servants, property, treasure, and grain are states of illness and harm. When sentient beings come into contact with them, they are defiled with greed and attachment. Conceitedness is accepted and enters them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things].
SC 12“What is the state of old age … death … grief and sorrow … defilement? Children and brothers are a state of defilement. Elephants, horses, sheep, cattle, servants, property, treasure, and grain are states of defilement and harm. When sentient beings come into contact with them, they are defiled with greed and attachment. Conceitedness is accepted and enters them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things].
SC 13“If those people want to pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness, they will never be able to attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness. If they pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, they will never be able to attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement. These are called the pursuits that aren’t noble.
The Noble Pursuit
SC 14“What is the noble pursuit? Someone has the thought, ‘I am myself really in a state of illness, and I don’t go against pursuing a state of illness. I am myself really in a state of old age … death … grief and sorrow … defilement and don’t go against pursuing a state of defilement. Perhaps I should pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
SC 15“When that person then pursues the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness, they surely can attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness. When they pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, they surely can attain the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.
SC 16“Before I perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I also had this thought: ‘I am myself really in a state of illness, and I don’t go against pursuing a state of illness. I am myself really in a state of old age … death … grief and sorrow … defilement and don’t go against pursuing a state of defilement. Perhaps I should pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
Training Under Ārāḍa Kālāma
SC 17“When I was a young man, I had pure blue-black hair and flourished from year to year until I was 29. That period was my happiest and most fun. I was handsome, decked out, and traveled about. Back then, my father and mother cried and my friends were unhappy when I shaved off my hair and beard, put on the reddish-brown robes, became faithful, renounced home, went homeless, and trained on the path. I guarded myself physically and my livelihood was pure. I guarded my words and thoughts, and my livelihood was pure.
SC 18After I had accomplished this body of precepts, I wanted to pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, lacks death, grief and sorrow, and defilement. I therefore went to Ārāḍa Kālāma and asked him, “Ārāḍa, I want to practice the religious life under you. May I do so?”
Ārāḍa replied to me, “Good man, there’s no reason for me not to allow it. If you want to practice, then practice.”
SC 19Again, I asked, “Ārāḍa, how did you yourself know, perceive, and realize this teaching?”
Ārāḍa answered, “Good man, I transcended the abode of all consciousness and accomplished and dwelt in the abode of nothingness. This was how I myself knew, perceived, and realized this teaching.”
SC 20“Again, I had the thought, “It’s not just Ārāḍa alone who has this faith; I also have this faith. It’s not just Ārāḍa alone who has this effort; I also have this effort. It’s not just Ārāḍa alone who has this wisdom; I also have this wisdom. Ārāḍa himself knows, is perceived, and has realized this teaching.” I then went alone into seclusion because I wanted to realize this teaching in an empty and peaceful abode. My mind lacking carelessness, I cultivated diligently. After going alone into seclusion in an empty and quiet place, lacking carelessness, and cultivating diligently, it was not long before I attained realization of that teaching.
SC 21“After realizing that teaching, I again went to Ārāḍa Kālāma and asked him, ‘Ārāḍa, does this teaching that I’ve myself known, perceived, and realized transcend the abode of all measureless consciousness and accomplish the abode of nothingness?’
“Ārāḍa Kālāma answered me, ‘Good man, this is the teaching that I’ve myself known, perceived, and realized that transcends the abode of measureless consciousness and accomplishes the abode of nothingness.’
SC 22“Ārāḍa Kālāma also said to me, ‘Good man, just as I’ve realized this teaching, you’ve done so, too. Just as you’ve realized this teaching, I’ve done so, too. Come, good man, and lead this assembly with me.’
SC 23“I lived there with Ārāḍa Kālāma, and I was made his equal, supremely respected, supremely supported, and supremely joyous. Again, I thought, ‘This teaching doesn’t lead to knowledge, doesn’t lead to awakening, and doesn’t lead to nirvāṇa. Perhaps now I should abandon this teaching and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
Training Under Udraka Rāmaputra
SC 24“After I abandoned that teaching, I then pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement. I went to visit Udraka Rāmaputra and asked him, ‘Udraka, I wish to train in your teaching. May I do so?’
SC 25“Udraka Rāmaputra replied to me, ‘Good man, there’s no reason for me not to allow it. If you want to train, then train.’
SC 26“Again, I asked, ‘Udraka, what teaching did you Rāmaputra yourself know, perceive, and realize?’
“Udraka Rāmaputra replied to me, ‘Good man, I transcended the abode of all nothingness and accomplished and dwelt in the abode with neither conception nor no conception. Good man, I Rāmaputra myself have known, perceived, and realized this teaching.’
SC 27“I again thought, ‘It’s not just Rāmaputra alone who has this faith; I also have this faith. It’s not just Rāmaputra alone who has this effort; I also have this effort. It’s not just Rāmaputra alone who has this wisdom; I also have this wisdom. Rāmaputra himself has known, perceived, and realized this teaching, so why can’t I know, perceive, and realize this teaching myself?’
SC 28“I then went alone into seclusion because I wanted to realize this teaching in an empty and peaceful abode. My mind lacking carelessness, I cultivated diligently. After going alone into seclusion in an empty and quiet place, lacking carelessness, and cultivating diligently, it was not long before I attained realization of that teaching.
SC 29“After realizing that teaching, I again went to Udraka Rāmaputra and asked him, ‘Udraka, is this the teaching that you Rāmaputra have known, perceived, and realized that transcends the abode of all nothingness and accomplishes the abode with neither conception nor no conception?’
“Udraka Rāmaputra replied to me, ‘Good man, this is the teaching that I Rāmaputra have known, perceived, and realized that transcends the abode of all nothingness and accomplishes the abode with neither conception nor no conception.”
SC 30“Udraka also said to me, ‘Just as I Rāmaputra have realized this teaching, you have done so, too. Just as you have realized this teaching, I have done so, too. Come, good man, and lead this assembly together with me.’
SC 31“I lived with Udraka Rāmaputra as an equal teacher. I was also supremely respected, supremely supported, and supremely joyous like the teacher. Again, I thought, ‘This teaching doesn’t lead to knowledge, doesn’t lead to awakening, and doesn’t lead to nirvāṇa. Perhaps now I should abandon this teaching and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursue the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement.’
Attaining Complete Awakening
SC 32“After I abandoned that teaching, I pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness and pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, I went south of Elephant Head Mountain to a priest town in Uruvilvā named Sena.
SC 33“While I was in that land, I reach the lovely mountain forest of Uruvilvā and bathed on the bank of the Nairañjanā River. After seeing that, I then thought, ‘This land is so lovely with this mountain forest of Uruvilvā and this pure current on the bank of the Nairañjanā river. If a clansman wanted to train in something, they could do that training here. I also should train; perhaps I will train here.’
SC 34“Then I carried grass to the bodhi tree. Arriving there, I prepared a sitting mat and sat down cross-legged. I could not stop sitting there until I attained the end of the contaminants, and so I did not stop sitting there until I attained the end of the contaminants.
SC 35“I pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness, and then I attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks illness. I pursued the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement, and then I attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that lacks old age, death, grief and sorrow, and defilement. Knowing arose and seeing arose, and I was certain about the things that are factors of the path: ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and know it as it really is.’
Who Will Be First to Learn the Teaching?
SC 36“After I first perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I had the thought, ‘Who will be the first person to whom I’ll explain this teaching?’ Again, I thought, ‘Now, perhaps Ārāḍa Kālāma should be the first to whom I’ll explain this teaching?’
SC 37“Just then, there was a god in the sky who said to me, ‘Great sage, you should know that it’s now been seven days since Ārāḍa Kālāma’s life ended.’ I also knew for myself that Ārāḍa Kālāma’s life had ended seven days before.
SC 38“I then thought, ‘That man Ārāḍa Kālāma will not hear this teaching because of age’s decay. If he had heard it, he would have quickly known one thing and the next.’
SC 39“After I first perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I had the thought, ‘Who will be the first person to whom I’ll explain this teaching?’ Again, I thought, ‘Now, perhaps Udraka Rāmaputra should be the first to whom I’ll explain this teaching?’
SC 40“Again, a god in the sky said to me, ‘Great sage, you should know that Udraka Rāmaputra’s life ended two weeks ago.’ I also knew for myself that Udraka Rāmaputra’s life had ended two weeks before.
SC 41“Again, I thought, ‘That man Udraka Rāmaputra will not hear this teaching because of age’s decay. If he had heard this teaching, he would have quickly known one thing and the next.’
SC 42“After I first perceived the unsurpassed, right, and complete enlightenment, I had the thought, ‘Who will be the first person to whom I’ll explain this teaching?’ Again, I thought, ‘There were the five monks with whom I was attached to hardship. There were many benefits when I practiced asceticism, and those five monks had attended to me. Now, perhaps those five monks should be the first to whom I’ll explain this teaching?’
SC 43“Again, I thought, ‘Where are those five monks now?’ With the clear divine eye that goes beyond that of humans, I saw the five monks staying in Bārāṇasī at Ṛṣipatana in the Deer Preserve. I then stood up under the bodhi tree, gathered my robes, took my bowl, and went to the city of Bārāṇasī.
The Encounter with [Upaka]
SC 44“It was then that the heretic [Upaka] saw me coming from a distance and said, ‘Good man, Gautama, your faculties are clear, your appearance is wonderful, and your face is radiant. Good man, Gautama, who is your teacher? From whom do you train on the path? Whose teaching do you have faith in?’
“At that point, I replied to [Upaka] in verse:
“‘I am unsurpassed and supreme,
Not attached to any teaching.
All craving ended and being liberated,
Who would the self-awakened call “teacher”?
“‘Unequalled and without a superior,
Self-awakening is the unsurpassed awakening.
The Tathāgata is the teacher of gods and humans,
Complete in knowledge and accomplished of powers.
SC 45“[Upaka] asked me, ‘Good man, Gautama, you call yourself supreme?’
“I again responded to him in verse:
“‘Someone supreme thus exists,
Having ended the contaminants.
I’ve destroyed what’s bad;
Therefore, [Upaka], I’m supreme.’
SC 46“[Upaka] again asked me, ‘Good man, Gautama, where are you going?’
“I then responded to him with verse:
“‘I’m going to Bārāṇasī
To beat the wondrous drum of immortality
And turn the unsurpassed Dharma wheel
That’s never been turned in the world before.’
SC 47“[Upaka] said to me, ‘Good man, Gautama, perhaps that may be so.’ After he said this, that heretic continued on and departed, and I went to Ṛṣipatana in the Deer Preserve.
The Five Monks
SC 48“Those five monks then saw me coming. They conferred with each other and made a rule: ‘Good men, you should know this ascetic Gautama is coming. He has many desires, many pursuits, eats delicious meals of good rice, barley, milk, and honey, and rubs his body with sesame oil. Now, he has returned. All of you, just sit and take care not to rise or look up. Don’t even make a bow. Provide a seat for a visit, but don’t ask him to sit down. Once he arrives, say, “Sir, if you want to sit, then you can do as you like.”’
SC 49“When I went to those five monks, they didn’t treat me as being wonderful or dignified. Some rose from their seats with their bowls and robes, some prepared seats, some brought water, or some went to wash their feet. I then thought, ‘These are foolish people. How can they be so unreliable? They stand and arrange things freely, and then they go back to where they were!’ After I recognized that, I sat on the seat that the five monks had prepared.
SC 50“Then the five monks called me by my clan and ‘friend.’ I said to them, ‘Five monks, I am a Tathāgata, Arhat, and Rightly and Completely Enlightened One. Don’t call me by my original clan, and don’t call me ‘friend.’ Why is that? I sought the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without illness and attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without illness. I sought the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without old age … death … grief and sorrow … defilement, and I attained the unsurpassed safety of nirvāṇa that’s without old age … death … grief and sorrow … defilement. I produced knowing, seeing, and certainty about the factors of the path. Birth has ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and know it as it really is.’
“They said to me, ‘Friend, Gautama. Before, you had such a practice, such a path, and such an asceticism, but you weren’t able to attain the higher state of a human or the distinctly noble knowing and seeing. How could do that today having many desires, many pursuits, eating delicious meals of good rice, barley, milk, and honey, and rubbing your body with sesame oil?’
SC 51“I then said, ‘Five monks, have you seen my faculties so pure and radiant before?’
“Then the five monks replied to me, ‘We haven’t seen your faculties so pure and radiant before. Friend, Gautama, now your faculties are pure, your appearance is wonderful, and your face is radiant.’
SC 52“I then told them, ‘Five monks, you should know there are two extreme practices, ways that practitioners shouldn’t train. The first is attachment to desires and base acts that are done by ordinary people. The second is self-torments and self-mortifications, which are not teachings sought by noble people and have no purpose associated with them.
SC 53“‘Five monks, abandon these two extremes and take up the middle way. It accomplishes insight, accomplishes knowledge, and accomplishes samādhi, and then you’ll attain the freedom to head for knowledge, awakening, and Nirvāṇa. It’s the eightfold right path, which is right view … right samādhi. These are the eight.’
SC 54“As they wished, I instructed the five monks as it was appropriate. I taught two of them while three of them solicited food. Those three brought food enough for six people to eat. I taught three of them while two of them solicited food. Those two brought enough food for six people to eat. I thus taught and thus converted them.
SC 55“Seeking the unsurpassed safety of nirvāṇa without illness, they attained the unsurpassed safety of nirvāṇa without illness. Seeking the unsurpassed safety of nirvāṇa without old age … death … grief and sorrow … defilement, they attained the unsurpassed safety of nirvāṇa without old age … death … grief and sorrow … defilement. Giving rise to knowing and seeing, they were certain about the factors of the path. Birth was ended, the religious practice was established, and the task was accomplished. They weren’t subject to existence and knew it as it really was.
SC 56“Thereupon, the I again told them, ‘Five monks, there are five desires that are lovely, pleasing, and memorable to think about, and they are associated with good desire. What are the five? The eye perceives form, the ear perceives sound, the nose perceives odor, the tongue perceives flavor, and the body perceives touch. Five monks, the foolish ordinary person who is not well-versed doesn’t meet good friends, doesn’t know the noble teaching, and isn’t steered by the noble teaching. When they contact [those sensory objects], they are defiled by greed and attachment. Conceited, they accept and enter them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things].
SC 57“‘You should know that they follow corrupt Māra and themselves make corrupt Māra. These people fall into corrupt Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, and caught in Māra’s trap. Five monks, they are like a wild deer that gets entangled in a net. You should know that [the net] follows the hunter and itself made the hunter. The deer falls into the hunter’s hands and gets entangled in the hunter’s net. When the hunter comes, the deer won’t be able to escape.
SC 58“‘Thus, five monks, the foolish ordinary person is not well-versed, doesn’t meet good friends, doesn’t know the noble teaching, and isn’t steered by the noble teaching. When they contact with these five desirable qualities, they are defiled by greed and attachment. Conceited, they accept and enter them. They don’t see the danger or the escape when taking and making use [of these things]. You should know they follow corrupt Māra and themselves make corrupt Māra. These people fall into corrupt Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, and caught in Māra’s trap. They don’t get free of Māra’s trap.
SC 59“‘Five monks, the well-versed noble disciple meets good friends, knows the noble teaching, and also steers by the noble teaching. They don’t contact these five desires, and they aren’t defiled, aren’t greedy, and aren’t attached to them. They aren’t conceited and don’t accept and enter them, either. They see the danger and the escape when taking and making use [of these things].
SC 60“You should know that they don’t follow corrupt Māra and don’t themselves make Māra’s. Noble disciples don’t fall into Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, or caught by Māra’s trap. They then are freed from Māra’s trap.
SC 61“Five monks, they are like the wild deer that gets free of a trap. You should know that it doesn’t follow the hunter and won’t itself make the hunter. The deer won’t fall into the hunter’s hands or get entangled in the hunter’s net, so when the hunter comes it’ll be able to get free. So it is, five monks. The well-versed noble disciple meets good friends, knows the noble teaching, and then they are steered by the noble teaching. They don’t come into contact with these five desires, aren’t defiled, aren’t greedy, and aren’t attached to them. They aren’t conceited and don’t accept or enter them. They see the danger and the escape when taking and making use [of these things]. You should know that they don’t follow corrupt Māra and don’t themselves make Māra. Noble disciples don’t fall into Māra’s hands, get entangled in Māra’s net, and aren’t caught by Māra’s trap. They are freed from Māra’s trap.
SC 62“Five monks, when a Tathāgata arises in the world who is an Arhat, Rightly and Completely Enlightened One and who’s accomplished in knowledge and conduct, well gone, an understander of the world, an unsurpassed man, a trainer in the principles of the path, a teacher to gods and humans, and who’s called the Buddha, the Blessed One, he ends … the five hindrances, mental defilement, and weakness of wisdom. He parts with desire and parts with bad and unwholesome things … accomplishes and dwells in the fourth dhyāna. Thus, his concentrated mind is pure, without defilement, and without disturbance. It’s flexible and well-abiding, and he attains an imperturbable mental state. He cultivates the end of contaminants and realizes the penetrating knowledges.
SC 63“He knows as it really is, ‘This is suffering.’ He knows as it really is, ‘This is suffering’s accumulation.’ He knows as it really is, ‘This is the suffering’s cessation.’ He knows as it really is, ‘This is the path to suffering’s cessation.’ He knows as it really is, ‘These are contaminants.’ He knows, ‘This is the accumulation of contaminants.’ He knows, ‘This is the cessation of contaminants.’ He knows, ‘This is the path to the cessation of contaminants.’ He thus knows and thus sees liberation from the mind’s contaminants of desire and liberation from the mind’s contaminants of existence and ignorance.
SC 64“Once he’s liberated, then he knows his liberation: ‘Birth has ended, the religious practice has been established, and the task has been accomplished. I’m no longer subject to existence and know it as it really is.’ At that point, he can practice as he likes, abide as he likes, sit as he likes, and lie down as he likes. Why is that? He has seen it for himself that bad and unwholesome things are ended; therefore, he can practice as he likes, abide as he likes, sit as he likes, and lie down as he likes.
SC 65“Five monks, it’s like a place where there’s no business and no people. A wild deer that’s there goes where it likes, abides as it likes, shelters as it likes, and lies down as it likes. Why is that? That wild deer doesn’t live in the domain of hunters; therefore, it goes as it likes, abides as it likes, shelters as it likes, and lies down as it likes.
SC 66“Thus, five monks, a monk who ends the contaminants attains the absence of contaminants. His mind is liberated, and his wisdom is liberated. He accomplishes and dwells in his own knowledge, perception, and realization: ‘Birth has been ended, the religious practice has been established, the task has been accomplished. I truly know that I’m no longer subject to existence.’ At that point, he practices as he likes, abides as he likes, sits as he likes, and lies down as he likes. Why is that? He sees for himself that measureless bad and unwholesome things are ended; therefore, he practices as he likes, abides as he likes, sits as he likes, and lies down as he likes.
SC 67“Five monks, this is the teaching of liberation without remainder. This is the teaching of the unsurpassed safety of nirvāṇa without illness. This is the teaching of the unsurpassed safety of nirvāṇa without old age … death … grief and sorrow … defilement.”
SC 68The Buddha spoke thus. Venerable Ānanda and the monks who heard what he taught rejoiced and approved.