Tôi nghư như vầy:
Một thời Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ có bà Ưu-bà-di Tì-xá-khư, đến chỗ Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc, cúi đầu lê dưới chân, rồi lui ngồi một bên, thưa rằng:
“Bạch Thánh ni, tôi có điều muốn hỏi, mong Thánh ni nghe cho chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tì-xá-khư, có điều gì xin cứ hỏi, sau khi nghe xong tôi sẽ suy nghĩ.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư liền hỏi:
“Bạch Thánh ni, hữu thân, nói là hữu thân; vậy thế nào là hữu thân?
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Thế Tôn nói năm thủ uẩn. Hữu thân là năm thủ uẩn. Đó là sắc thủ uẩn, là thọ, tưởng, hành, thức thủ uẩn. Đó là năm thủ uẩn được Thế Tôn nói.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là hữu thân kiến?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Phàm phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện tri thức, không biết Thánh pháp, không chế ngự theo Thánh pháp, kẻ ấy thấy sắc là tự ngã, thấy tự ngã có sắc, thấy trong tự ngã có sắc, thấy trong sắc có tự ngã. Thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, thấy ngã có thức, thấy trong ngã có thức, thấy trong thức có ngã. Đó gọi là tự thân kiến.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là không thân kiến?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Đa văn Thánh đệ tử, gặp thiện tri thức, biết Thánh pháp, khéo léo chế ngự trong Thánh pháp, kẻ ấy không thấy sắc là ngã, không thấy ngã có sắc, không thấy trong sắc có ngã, không thấy trong ngã có sắc. Không thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, không thấy trong ngã có thức, không thấy trong thức có ngã. Đó gọi là không thân kiến.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là diệt tự thân?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Sắc thủ uẩn bị đoạn trừ không dư tàn, xả, nhả sạch, không ô nhiễm, diệt, tịch tịnh. Thọ, tưởng, hành, thức thủ uẩn bị đoạn trừ không dư tàn, xả, nhả sạch, không ô nhiễm, diệt, tịch tịnh. Đó là tự thân diệt.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, uẩn nói là thủ uẩn, thủ uẩn nói là uẩn. Uẩn tức là thủ uẩn, hay thủ uẩn tức là uẩn? Uẩn khác với thủ uẩn chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Hoặc uẩn tức là thủ uẩn. Hoặc uẩn chẳng phải là thủ uẩn. Thế nào là uẩn tức là thủ uẩn? Sắc hữu lậu, được chấp thủ; thọ, tưởng, hành, thức hữu lậu, được chấp thủ, nói uẩn tức là thủ uẩn.
“Thế nào nói uẩn tức chẳng phải là thủ uẩn? Sắc vô lậu, không bị chấp thủ, nói uẩn chẳng phải là thủ uẩn.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, thế nào là Thánh đạo tám chi?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Thánh đạo tám chi là từ chánh kiến đến chánh định là tám. Đó gọi là Thánh đạo tám chi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Thánh đạo tám chi là hữu vi chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Đúng vậy, Thánh đạo tám chi là hữu vi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, có bao nhiêu tụ?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Có ba tụ là giới tụ, định tụ và tuệ tụ.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
Bạch Thánh ni, Thánh đạo tám chi thâu nhiếp ba tụ hay ba tụ thâu nhiếp Thánh đạo tám chi?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Không phải Thánh đạo tám chi thâu nhiếp ba tụ, nhưng ba tụ thâu nhiếp Thánh đạo tám chi. Chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, ba chi Thánh đạo này được nhiếp về Thánh giới tụ. Chánh niệm, chánh định, hai chi này được thâu nhiếp vào Thánh định tụ. Chánh kiến, chánh tư duy, chánh tinh tấn, ba chi này được thâu nhiếp vào Thánh tuệ tụ. Đó là nói rằng không phải Thánh đạo tám chi ba tụ, nhưng ba tụ nhiếp Thánh đạo tám chi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong, hoan hỷ phụng hành. Lại thưa:
“Bạch Thánh ni, diệt là hữu đối chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Diệt là vô đối.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành, lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Sơ thiền có bao nhiêu chi?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Sơ thiền có năm chi là tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm. Đó là năm chi của Sơ thiền.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại thưa:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là đoạn, sao gọi là tưởng, sao gọi là định lực, sao gọi là định công, sao gọi là tu định?”
Pháp Lạc Tỳ-kheo-ni đáp rằng:
“Nếu có thiện tâm thuần nhất được gọi là định. Bốn niệm xứ được gọi là định tưởng. Bốn chánh đoạn được gọi là định lực. Bốn như ý túc được gọi là định công. Nếu tu tập các thiện pháp này rồi lại thường chuyên tu tập tinh cần, đó gọi là tu định.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, có bao nhiêu pháp mà sanh thân sau khi chết rồi, thân bị liệng ngoài gò đống như cây gỗ vô tình?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Có ba pháp khiến sanh thân sau khi chết, thân bị liệng ngoài gò đống như cây gỗ vô tình. Những gì là ba? Một là tuổi thọ, hai là hơi ấm, ba là thức. Đó là ba pháp khiến sanh thân sau khi chết thân bị liệng ngoài gò đống như cây gỗ vô tình.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, một người chết và nhập diệt tận định khác nhau như thế nào?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Chết là mạng đã dứt, hơi ấm lìa thân, các căn bại hoại. Còn Tỳ-kheo nhập diệt tận định thì tuổi thọ chưa dứt, hơi ấm cũng không lìa thân, các căn không bại hoại. Đó là sự khác biệt giữa một người chết và nhập diệt tận định.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, một người diệt tận định và một người nhập vô tưởng định khác nhau thế nào?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Một người nhập diệt tận định thì tưởng và tri đều diệt còn một người nhập vô tưởng định thì tưởng và tri không diệt. Đó là sự khác biệt giữa một người nhập diệt tận định và nhập vô tưởng định.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, một người từ diệt tận định ra và từ vô tưởng định ra, khác nhau như thế nào?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tỳ-kheo từ diệt tận định ra không khởi suy nghĩ này, ‘Ta từ diệt tận định ra.’ Tỳ-kheo khi từ vô tưởng định ra, khởi ý nghĩ này, ‘Ta là hữu tưởng? Hay ta là vô tưởng?’ Đó là sự khác nhau giữa một người từ diệt tận định ra và từ vô tưởng định ra.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Tỳ-kheo khi nhập diệt tận định có khởi ý nghĩ rằng, ‘Ta nhập diệt tận định’ hay không?”
Pháp lạc Tỳ-kheo đáp:
“Tỳ-kheo khi nhập diệt tận định không khởi ý nghĩ rằng, ‘Ta nhập diệt tận định.’ Nhưng do theo tâm thức đã tu tập từ trước, y như vậy mà tiến tới.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, tỳ-kheo từ diệt tận định ra có khởi ý nghĩ rằng, ‘Ta từ diệt tận định ra’ hay không?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tỳ-kheo khi từ diệt tận định ra không khởi ý nghĩ, ‘Ta từ diệt tận định ra.’ Nhưng bởi thân này và sáu xứ duyên mạng căn, cho nên từ định mà ra.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Tỳ-kheo từ diệt tận định ra, tâm lạc những gì? Thú hướng những gì? Và thuận những gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tỳ-kheo từ diệt tận định ra, tâm lạc đối với viễn ly, thú hướng viễn ly và tùy thuận viễn ly.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, có bao nhiêu thọ?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Có ba thọ, là cảm thọ lạc, cảm thọ khổ, cảm thọ không lạc không khổ. Chúng duyên vào đâu mà có? Duyên vào xúc.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, thế nào là cảm thọ lạc? Thế nào là cảm thọ khổ, và thế nào là cảm thọ không khổ không lạc?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Nếu lạc được cảm xúc bởi lạc xúc mà sanh, thân và tâm cảm giác rất khoái lạc, thọ này gọi là cảm thọ lạc. Nếu khổ được cảm xúc bởi khổ xúc mà sanh, thân và tâm cảm thọ khổ, không khoái lạc, thọ này gọi là cảm thọ khổ. Nếu không khổ không lạc được cảm xúc bởi xúc không khổ không lạc mà sanh, thân và tâm cảm thọ không khổ không lạc, không phải khoái cảm hay không khoái cảm, thọ này gọi là cảm thọ không lạc không khổ.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, đối với cảm thọ lạc, thế nào là lạc? Thế nào là khổ? Thế nào là vô thường? Thế nào là tai hoạn? Thế nào là sử? Đối với cảm thọ khổ, thế nào là lạc, thế nào là khổ, thế nào là vô thường, thế nào là tai hoạn, thế nào là sử? Đối với cảm thọ không khổ không lạc, thế nào là lạc, thế nào là khổ, thế nào là vô thường, thế nào là tai hoạn, thế nào là sử?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Đối với cảm thọ lạc, sanh là lạc, trụ là lạc; biến dịch là khổ; vô thường tức là tai hoạn, và dục là sử. Đối với cảm thọ khổ, sanh là khổ, trụ là khổ, biến dịch là lạc, vô thường tức là tai hoạn, sân nhuế là sử. Đối với cảm thọ không khổ không lạc, khổ hay lạc không được biết đến, vô thường tức là biến dịch và vô minh là sử vậy.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, phải chăng tất cả cảm thọ lạc đều là dục sử? Tất cả cảm thọ khổ đều là nhuế sử? Tất cả cảm thọ không khổ không lạc đều là vô minh sử?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Không phải tất cả cảm thọ lạc đều là dục sử, không phải tất cả cảm thọ khổ đều là nhuế sử; không phải tất cả cảm thọ không khổ không lạc đều là vô minh sử. Vì sao cảm thọ lạc không phải là dục sử? Tỳ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm có tứ, hỷ lạc do ly dục sanh, chứng Sơ thiền, thành tựu an trụ. Đó là cảm thọ lạc không phải là dục sử. Vì sao vậy? Vì đã đoạn dục. Vì sao cảm thọ khổ không phải là nhuế sử? Như mong cầu vô thượng giải thoát lạc, do sự nguyện cầu canh cánh mà sanh ra ưu khổ. Đó là cảm thọ khổ không phải là nhuế sử. Vì sao? Vì nó đoạn sân nhuế. Vì sao cảm thọ không khổ không lạc không phải là vô minh sử? Khi lạc diệt, khổ diệt, ưu hỷ trước cũng diệt, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh, đắc đệ Tứ thiền, thành tựu an trụ. Đó là cảm thọ không khổ không lạc không phải là vô minh sử. Vì sao? Vì nó đoạn vô minh.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ lạc đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ lạc lấy cảm thọ khổ làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ khổ đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ khổ lấy cảm thọ lạc làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ vừa lạc vừa khổ đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ lạc khổ lấy không khổ không lạc làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ không khổ không lạc đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ không khổ không lấy vô minh làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, vô minh đối đãi với gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Vô minh lấy minh làm đối.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, minh đối đãi với gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Minh lấy Niết-bàn làm đối.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Niết-bàn đối đãi với cái gì?”
“Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Ông muốn hỏi những việc vô cùng, nhưng việc ông hỏi không thể cùng tận giới hạn của tôi được. Niết-bàn không có đối đãi. Niết-bàn không có quái ngại, vượt qua quái ngại, diệt trừ quái ngại, do nghĩa này nên tôi theo Thế Tôn hành phạm hạnh.”
Bấy giờ Ưu-bà-di Tì-xá-khư, khi nghe Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc nói, khéo léo thọ trì, tụng tập, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu lễ dưới chân Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc, đi nhiễu ba vòng rồi lui về.
Bấy giờ Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc sau khi tiễn Ưu-bà-di Tì-xá-khư đi cách đó không lâu, bà đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi lui đứng một bên, đem hết những điều thảo luận cùng Ưu-bà-di Tì-xá-khư bạch lại với Phật, chấp tay thưa rằng:
“Bạch Thế Tôn, con nói như vậy, đáp như vậy, không vu báng Thế Tôn chăng? Nói chân thật, nói như pháp, không có trái nhau, không có tranh cãi, nhầm lẫn chăng?”
Thế Tôn đáp rằng:
“Này Tỳ-kheo-ni, cô nói như vậy, đáp như vậy, không vu báng Ta. Cô nói chân thật. Cô nói như pháp. Cô nói theo thứ lớp của pháp. Đối với như pháp, không có chống trái nhau, không tranh, không lỗi vậy. Này Tỳ-kheo-ni, nếu Ưu-bà-di Tì-xá-khư đến hỏi Ta, Ta cũng bằng những văn cú như vậy, Ta cũng trả lời Ưu-bà-di Tì-xá-khư bằng nghĩa này, bằng văn cú này. Này Tỳ-kheo-ni, nghĩa này đúng như ngươi đã nói, ngươi cứ như vậy mà thọ trì. Vì sao, những lời này tức là giáo nghĩa vậy.”
Phật thuyết như vậy, Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc và chư Tỳ-kheo nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
中阿含經卷第五十八
T 0788a12T 0788a13東晉罽賓三藏瞿曇僧伽提婆譯
T 0788a14T 0788a16我聞如是：
一時，佛遊舍衛國，在勝林給孤T 0788a17獨園。
爾時，毘舍佉優婆夷往詣法樂比丘T 0788a18尼所，稽首禮足，却坐一面，白法樂比丘尼T 0788a19曰：「賢聖！欲有所問，聽我問耶？」
法樂比丘T 0788a20尼答曰：「毘舍佉！欲問便問，我聞已當思。」
T 0788a21毗舍佉優婆夷便問曰：「賢聖！自身，說自身。T 0788a22云何為自身耶？」
法樂比丘尼答曰：「世尊說T 0788a23五盛陰，自身色盛陰，覺、想、行、識盛陰，是謂T 0788a24世尊說五盛陰。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善T 0788a25哉！善哉！賢聖。」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
T 0788a26復問曰：「賢聖！云何為自身見耶？」
法樂比丘T 0788a27尼答曰：「不多聞愚癡凡夫不見善知識，T 0788a28不知聖法，不御聖法，彼見色是神，見神T 0788a29有色，見神中有色，見色中有神也。見覺、想、T 0788b01行、識是神，見神有識，見神中有識，見識中T 0788b02有神也。是謂自身見也。」
毗舍佉優婆夷聞T 0788b03已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毗舍佉優婆夷歎已，T 0788b04歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！云何無身見耶？」
T 0788b05法樂比丘尼答曰：「多聞聖弟子見善知識，T 0788b06知聖法，善御聖法，彼不見色是神，不見T 0788b07神有色，不見神中有色，不見色中有神T 0788b08也。不見覺、想、行、識是神，不見神有識，不T 0788b09見神中有識，不見識中有神也。是謂無身T 0788b10見也。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢T 0788b11聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢T 0788b12聖！云何滅自身耶？」
法樂比丘尼答曰：「色盛T 0788b13陰斷無餘，捨、吐、盡、不染、滅、息、沒也。覺、想、行、T 0788b14識盛陰斷無餘，捨、吐、盡、不染、滅、息、沒也。是T 0788b15謂自身滅。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！T 0788b16善哉！賢聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
T 0788b17復問曰：「賢聖！陰說陰盛，陰說盛陰，陰即T 0788b18是盛陰，盛陰即是陰耶？為陰異、盛陰異耶？」
T 0788b19法樂比丘尼答曰：「或陰即是盛陰，或陰非T 0788b20盛陰。云何陰即是盛陰？若色有漏有受，覺、T 0788b21想、行、識有漏有受，是謂陰即是盛陰。云何T 0788b22陰非盛陰？色無漏無受，覺、想、行、識無漏無T 0788b23受，是謂陰非盛陰。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎T 0788b24曰：「善哉！善哉！賢聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜T 0788b25奉行。
復問曰：「賢聖！云何八支聖道耶？」
法T 0788b26樂比丘尼答曰：「八支聖道者，正見乃至正T 0788b27定，是謂為八，是謂八支聖道。」
毗舍佉優婆T 0788b28夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毗舍佉優婆T 0788b29夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！八支聖T 0788c01道有為耶？」
法樂比丘尼答曰：「如是八支T 0788c02聖道有為也。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！T 0788c03善哉！賢聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
T 0788c04復問曰：「賢聖！有幾聚耶？」
法樂比丘尼答T 0788c05曰：「有三聚。戒聚、定聚、慧聚。」
毗舍佉優婆夷T 0788c06聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毗舍佉優婆夷T 0788c07歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！八支聖道T 0788c08攝三聚，為三聚攝八支聖道耶？」
法樂比T 0788c09丘尼答曰：「非八支聖道攝三聚。三聚攝T 0788c10八支聖道。正語、正業、正命，此三道支聖戒T 0788c11聚所攝。正念、正定，此二道支聖定聚所攝。正T 0788c12見、正志、正方便，此三道支聖慧聚所攝。是T 0788c13謂非八支聖道攝三聚，三聚攝八支聖T 0788c14道。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢T 0788c15聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：T 0788c16「賢聖！滅有對耶？」
法樂比丘尼答曰：「滅無對T 0788c17也。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢T 0788c18聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：T 0788c19「賢聖！初禪有幾支耶？」
法樂比丘尼答曰：T 0788c20「初禪有五支，覺、觀、喜、樂、一心，是謂初禪有T 0788c21五支。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！T 0788c22賢聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：T 0788c23「賢聖！云何定？云何定相？云何定力？云何T 0788c24定功？云何修定耶？」
法樂比丘尼答曰：「若善T 0788c25心得一者，是謂定也。四念處，是謂定相也。T 0788c26四正斷，是謂定力也。四如意足，是謂定功T 0788c27也。若習此諸善法服，數數專修精勤者，T 0788c28是謂定修也。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善T 0788c29哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜奉T 0789a01行。
復問曰：「賢聖！有幾法生身死已，身棄T 0789a02塚間，如木無情？」
法樂比丘尼答曰：「有三T 0789a03法生身死已，身棄塚間，如木無情。云何為T 0789a04三？一者壽，二者暖，三者識，是謂三法生T 0789a05身死已，身棄塚間，如木無情。」
毘舍佉優婆T 0789a06夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆T 0789a07夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！若死及入T 0789a08滅盡定者，有何差別？」
法樂比丘尼答曰：「死T 0789a09者壽命滅訖，溫暖已去，諸根敗壞。比丘入T 0789a10滅盡定者，壽不滅訖，暖亦不去，諸根不T 0789a11敗壞，若死及入滅盡定者，是謂差別。」
毘T 0789a12舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘T 0789a13舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！T 0789a14若入滅盡定及入無想定者，有何差別？」
T 0789a15法樂比丘尼答曰：「比丘入滅盡定者，想及T 0789a16知滅。入無想定者，想知不滅。若入滅盡定T 0789a17及入無想定者，是謂差別。」
毘舍佉優婆夷聞T 0789a18已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎T 0789a19已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！若從滅盡定T 0789a20起及從無想定起者，有何差別？」
法樂比丘T 0789a21尼答曰：「比丘從滅盡定起時，不作是念：T 0789a22『我從滅盡定起。』比丘從無想定起時，作T 0789a23如是念：『我為有想，我為無想？』若從滅盡定T 0789a24起及從無想定起者，是謂差別。」
毘舍佉優T 0789a25婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優T 0789a26婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！比丘入T 0789a27滅盡定時，作如是念：『我入滅盡定耶？』」
法T 0789a28樂比丘尼答曰：「比丘入滅盡定時，不作是T 0789a29念：『我入滅盡定。』然本如是修習心，以是故T 0789b01如是趣向。」
毘舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善T 0789b02哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復T 0789b03問曰：「賢聖！比丘從滅盡定起，作如是念：T 0789b04『我從滅盡定起耶？』」
法樂比丘尼答曰：「比丘T 0789b05從滅盡定起時，不作是念：『我從滅盡定T 0789b06起。』然因此身及六處緣命根，是故從定起。」
T 0789b07毘舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘T 0789b08舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！T 0789b09比丘從滅盡定起已，心何所樂，何所趣，何T 0789b10所順耶？」
法樂比丘尼答曰：「比丘從滅盡定T 0789b11起已，心樂離、趣離、順離。」
毘舍佉優婆夷T 0789b12聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷T 0789b13歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！有幾覺耶？」
T 0789b14法樂比丘尼答曰：「有三覺：樂覺、苦覺、不苦T 0789b15不樂覺。此何緣有耶？緣更樂有。」
毘舍佉T 0789b16優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉T 0789b17優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！云何T 0789b18樂覺？云何苦覺？云何不苦不樂覺耶？」
法樂T 0789b19比丘尼答曰：「若樂更樂所觸生，身心樂善T 0789b20覺，是覺謂樂覺也。若苦更樂所觸生，身T 0789b21心苦不善覺，是覺謂苦覺也。若不苦不樂T 0789b22更樂所觸生，身心不苦不樂，非善非不善T 0789b23覺，是覺謂不苦不樂覺。」
毘舍佉優婆夷聞T 0789b24已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎T 0789b25已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！樂覺者，云T 0789b26何樂？云何苦？云何無常？云何災患？云何使耶？T 0789b27苦覺者，云何樂？云何苦？云何無常？云何災患？T 0789b28云何使耶？不苦不樂覺者，云何樂？云何苦？T 0789b29云何無常？云何災患？云何使耶？」
法樂比丘T 0789c01尼答曰：「樂覺者，生樂住樂，變易苦，無T 0789c02常者即是災患，欲使也。苦覺者，生苦住T 0789c03苦，變易樂，無常者即是災患，恚使也。不T 0789c04苦不樂覺者，不知苦、不知樂，無常者即是T 0789c05變易，無明使也。」
毘舍佉優婆夷聞已，歎曰：T 0789c06「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜T 0789c07奉行。
復問曰：「賢聖，一切樂覺欲使耶？一T 0789c08切苦覺恚使耶？一切不苦不樂覺無明使耶？」
T 0789c09法樂比丘尼答曰：「非一切樂覺欲使也，非T 0789c10一切苦覺恚使也，非一切不苦不樂覺無明T 0789c11使也。云何樂覺非欲使耶？若比丘離欲、T 0789c12離惡不善之法，有覺、有觀，離生喜、樂，得初T 0789c13禪成就遊，是謂樂覺非欲使也。所以者何？T 0789c14此斷欲故。云何苦覺非恚使耶？若求上T 0789c15解脫樂，求願悒悒生憂苦，是謂苦覺非T 0789c16恚使也。所以者何？此斷恚故。云何不苦不T 0789c17樂覺非無明使耶？樂滅、苦滅，喜、憂本已滅，T 0789c18不苦不樂、捨、念、清淨，得第四禪成就遊，是T 0789c19謂不苦不樂覺非無明使也。所以者何？此T 0789c20斷無明故。」
毗舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！T 0789c21善哉！賢聖！」毗舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
T 0789c22復問曰：「賢聖！樂覺者有何對耶？」
法樂比T 0789c23丘尼答曰：「樂覺者以苦覺為對。」
毗舍佉優T 0789c24婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毗舍佉優T 0789c25婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！苦覺者T 0789c26有何對耶？」
法樂比丘尼答曰：「苦覺者以T 0789c27樂覺為對。」
毘舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！T 0789c28善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
T 0789c29復問曰：「賢聖！樂覺苦覺者有何對耶？」
法T 0790a01樂比丘尼答曰：「樂覺苦覺者以不苦不樂T 0790a02為對。」
毘舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！T 0790a03賢聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問T 0790a04曰：「賢聖！不苦不樂覺者有何對耶？」
法樂比T 0790a05丘尼答曰：「不苦不樂覺者以無明為對。」
毘T 0790a06舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘T 0790a07舍佉優婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「賢聖！T 0790a08無明者有何對耶？」
法樂比丘尼答曰：「無明T 0790a09者以明為對。」
毘舍佉優婆夷聞已，歎曰：「善T 0790a10哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優婆夷歎已，歡喜奉T 0790a11行。
復問曰：「賢聖！明者有何對耶？」
法樂T 0790a12比丘尼答曰：「明者以涅槃為對。」
毘舍佉優T 0790a13婆夷聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢聖！」毘舍佉優T 0790a14婆夷歎已，歡喜奉行。
復問曰：「聖賢！涅槃者T 0790a15有何對耶？」
法樂比丘尼告曰：「君欲問無T 0790a16窮事，然君問事不能得窮我邊也。涅槃T 0790a17者，無對也。涅槃者，以無羂過、羂羂滅T 0790a18訖。以此義故，從世尊行梵行。」
於是，毘舍佉T 0790a19優婆夷聞法樂比丘尼所說，善受善持，善誦T 0790a20習已，即從坐起，稽首禮法樂比丘尼足，繞T 0790a21三匝而去。
於是，法樂比丘尼見毘舍佉優婆T 0790a22夷去後不久，往詣佛所，稽首佛足，却坐T 0790a23一面，與毘舍佉優婆夷所共論者，盡向佛T 0790a24說，叉手向佛，白曰：「世尊！我如是說、如是T 0790a25答，非為誣謗世尊耶？說真實、說如法、說法T 0790a26次法耶？於如法中，非有相違、有諍、有咎T 0790a27耶？」
世尊答曰：「比丘尼！汝如是說、如是答，不T 0790a28誣謗我，汝說真實，說如法、說法次法，於如T 0790a29法中而不相違，無諍咎也。比丘尼！若毘T 0790b01舍佉優婆夷以此句、以此文來問我者，我T 0790b02為毘舍佉優婆夷亦以此義、以此句、以此T 0790b03文而答彼也。比丘尼！此義如汝所說，汝當T 0790b04如是持。所以者何？此說即是義故。」
佛說如T 0790b05是。法樂比丘尼及諸比丘，聞佛所說，歡喜T 0790b06奉行。
T 0790b07
法樂比丘尼經第九竟（三千四十九字）
T 0790b08 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to the country of Śrāvastī and stayed at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
SC 2It was then that the laywoman Viśākhā paid a visit to the nun Dharmadinnā. She bowed her head at the nun’s feet, withdrew to sit at one side, and said to Dharmadinnā, “Noble one, I have a question if you’d permit me to ask it.”
The nun Dharmadinnā replied, “Viśākhā, if you’d like to ask a question, then ask. I’ll consider it once I’ve heard it.”
SC 3The laywoman Viśākhā then asked, “Noble one, there’s the expression ‘oneself, oneself.’ What is this ‘oneself’?”
The nun Dharmadinnā answered, “The Bhagavān teaches the five proliferating aggregates. Oneself is the proliferating aggregate of form … feeling … conception … volition, and the proliferating aggregate of consciousness. This is said to be the Bhagavān’s teaching of five proliferating aggregates.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 4Again, she asked, “Noble one, what is the view of oneself?”
The nun Dharmadinnā answered, “Uneducated and foolish ordinary people don’t meet good friends, don’t know the noble teaching, and aren’t trained in the noble teaching. Their view is that form is the soul, that the soul possesses form, that there’s form in the soul, or that there’s a soul in form. Their view is that feeling … conception … volition … consciousness is the soul, that the soul possesses consciousness, that there’s consciousness in the soul, or that there’s a soul in consciousness. This is called the view of oneself.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 5Again, she asked, “Noble one, what is the view that there’s no person?”
The nun Dharmadinnā answered, “The learned and noble disciple meets good friends, knows the noble teaching, and is well trained in the noble teaching. It’s not their view that form is the soul, that the soul possesses form, that there’s form in the soul, or that there’s a soul in form. It’s not their view that feeling … conception … volition … consciousness is the soul, that the soul possesses consciousness, that there’s consciousness in the soul, or that there’s a soul in consciousness. This is said to be the view that there’s no person.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 6Again, she asked, “Noble one, what’s the cessation of oneself?”
The nun Dharmadinnā answered, “The proliferating aggregate of form is eliminated without remainder. It’s abandoned, rejected, ended, not defiling, ceased, stopped, and disappeared. The proliferating aggregate of feeling … conception … volition … consciousness is eliminated without remainder. It’s abandoned, rejected, ended, not defiling, ceased, stopped, and disappeared. This is called the cessation of oneself.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 7Again, she asked, “Noble one, the aggregates are explained as aggregates that proliferate. The aggregates are explained as proliferating aggregates. Are the aggregates these proliferating aggregates, or are the proliferating aggregates these aggregates? Are the aggregates different than the proliferating aggregates?”
SC 8The nun Dharmadinnā answered, “The aggregates might be proliferating aggregates, or the aggregates might not be proliferating aggregates. When are the aggregates proliferating aggregates? If form is contaminating and acquiring, feeling … conception … volition … consciousness is contaminating and acquiring, then these aggregates are called proliferating aggregates.
SC 9“When are the aggregates not proliferating aggregates? When form is not contaminating and acquires nothing, feeling … conception … volition … consciousness is not contaminating and acquires nothing, these aggregates aren’t called the proliferating aggregates.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 10Again, she asked, “Noble one, what is the noble eightfold path?”
The nun Dharmadinnā answered, “The noble eightfold path is right view … right samādhi. These eight things are called the noble eightfold path.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 11Again, she asked, “Noble one, is this noble eightfold path conditioned?”
The nun Dharmadinnā answered, “Yes, the noble eightfold path is conditioned.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 12Again, she asked, “Noble one, how many categories does it have?”
The nun Dharmadinnā answered, “It has three categories: The category of precepts, category of samādhi, and category of wisdom.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 13Again, she asked, “Noble one, does the noble eightfold path include these three categories, or do these three categories include the noble eightfold path?”
The nun Dharmadinnā answered, “It’s not the noble eightfold path that includes these three categories. These three categories include the noble eightfold path. Right speech, right action, and right livelihood are the three factors of the path that are included in the category of precepts. Right mindfulness and right samādhi are the two factors of the path that are included in the category of samādhi. Right view, right intention, and right method are the three factors of the path that are included in the category of wisdom. This is how it’s not the noble eightfold path that includes the three categories but the three categories that include the noble eightfold path.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 14Again, she asked, “Noble one, does extinguishment have a counterpart?”
The nun Dharmadinnā answered, “Extinguishment has no counterpart.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 15Again, she asked, “Noble one, how many factors does the first dhyāna have?”
The nun Dharmadinnā answered, “The first dhyāna has five factors: Perception, examination, joy, happiness, and unified mind. These are said to be the five factors of the first dhyāna.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 16Again, she asked, “Noble one, what is samādhi? What are samādhi’s attributes? What are samādhi’s powers? What are samādhi’s rewards? How is samādhi cultivated?”
The nun Dharmadinnā answered, “If a good mind becomes unified, this is said to be samādhi. The four abodes of mindfulness are called the attributes of samādhi. The four right abandonments are called samādhi’s powers. The four miraculous abilities are called samādhi’s rewards. If someone trains while clothed in these good things and frequently cultivates them with diligence, that’s called cultivating samādhi.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 17Again, she asked, “Noble one, how many things arise after the body dies and is discarded on the charnel ground like senseless wood?”
The nun Dharmadinnā answered, “There are three things that arise after the body dies and is discarded on the charnel ground like senseless wood. What are the three? The first is life, second is warmth, and third is consciousness. They are said to be three things that arise after the body dies and is discarded on the charnel ground like senseless wood.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 18Again, she asked, “Noble one, what’s the difference between death and entering the samādhi of complete cessation?”
The nun Dharmadinnā answered, “Death extinguishes one’s life. Once warmth has left the body, one’s faculties disintegrate. When a monk enters the samādhi of complete cessation, his life isn’t extinguished. Heat doesn’t leave his body, and his faculties don’t disintegrate. This is called the difference between death and entering the samādhi of complete cessation.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 19Again, she asked, “Noble one, what’s the difference between entering the samādhi of complete cessation and the samādhi of no conception?”
The nun Dharmadinnā answered, “A monk who enters the samādhi of complete cessation has ceased conception and perception. When he enters the samādhi of no conception, conception and perception don’t cease. This is called the difference between entering the samādhi of complete cessation and samādhi of no conception.
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 20Again, she asked, “Noble one, what’s the difference between emerging from the samādhi of complete cessation and from the samādhi of no conception?”
The nun Dharmadinnā answered, “When he emerges from the samādhi of complete cessation, a monk doesn’t think, ‘I’m emerging from the samādhi of complete cessation.’ When he emerges from the samādhi of no conception, he thinks, ‘Do I have conception, or do I have no conception?’ This is called the difference between emerging from the samādhi of complete cessation and the samādhi of no conception.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 21Again, she asked, “Noble one, when a monk enters the samādhi of complete cessation, does he think this, ‘I’m entering the samādhi of complete cessation’?”
The nun Dharmadinnā answered, “When a monk enters the samādhi of complete cessation, he doesn’t think, ‘I’m entering the samādhi of complete cessation.’ He heads towards it because of his past cultivation of mind.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 22Again, she asked, “Noble one, when a monk emerges from the samādhi of complete cessation, does he think, ‘I’m emerging from the samādhi of complete cessation’?”
The nun Dharmadinnā answered, “When a monk emerges from the samādhi of complete cessation, he doesn’t think, ‘I’m emerging from the samādhi of complete cessation.’ His emergence from that samādhi is caused by his body and the six sense fields, and it’s conditioned by his life faculty.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 23Again, she asked, “Noble one, what delights, inclinations, and agrees with a monk’s mind have after he emerges from the samādhi of complete cessation?”
The nun Dharmadinnā answered, “After a monk emerges from the samādhi of complete cessation, his mind delights in seclusion, inclines toward seclusion, and agrees with seclusion.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 24Again, she asked, “Noble one, how many feelings are there?”
The nun Dharmadinnā answered, “There are three feelings: Pleasant feeling, painful feeling, and neither pleasant nor painful feeling. What’s the condition for them to exist? They exist conditioned by contact.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 25Again, she asked, “Noble one, what is pleasant feeling? What is painful feeling? What is neither pleasant nor painful feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “If a pleasant contact gives rise to a pleasant touch and one’s body and mind delights in a good feeling, this feeling is called a pleasant feeling. If a painful contact gives rise to a painful touch and one’s body and mind are pained by a feeling that isn’t good, this feeling is called a painful feeling. If a neither painful nor pleasant contact gives rise to a pleasant touch and the body and mind are neither pained nor delighted by a feeling that’s neither good nor not good, this feeling is called a neither painful nor pleasant feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 26Again, she asked, “Noble one, regarding pleasant feeling, how is it pleasant? How is it painful? How is it impermanent? What is its danger? What is its tendency? Regarding painful feeling, how is it pleasant? How is it painful? How is it impermanent? What is its danger? What is its tendency? Regarding neither painful nor pleasant feeling, how is it pleasant? How is it painful? How is it impermanent? What is its danger? What is its tendency?”
The nun Dharmadinnā answered, “Regarding pleasant feeling, it gives rise to pleasure and sustains pleasure. Change is its pain, impermanence is its danger, and desire is its tendency. Regarding painful feeling, it gives rise to pain and sustains pain. Change is its pleasure, impermanence is its danger, and anger is its tendency. Regarding neither painful nor pleasant feeling, it doesn’t perceive pain and doesn’t perceive pleasure. Its impermanence is change, and ignorance is its tendency.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 27Again, she asked, “Noble one, do all pleasant feelings have desire as their tendency? Do all painful feelings have anger as their tendency? Do all neither painful nor pleasant feelings have ignorance as their tendency?”
SC 28The nun Dharmadinnā answered, “Not all pleasant feelings have desire as their tendency. Not all painful feelings have anger as their tendency. Not all neither painful nor pleasant feelings have ignorance as their tendency.
SC 29“What pleasant feeling doesn’t have desire as its tendency? Suppose a monk is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, that seclusion gives rise to joy and happiness, and he accomplishes and dwells in the first dhyāna. This is called pleasant feeling that doesn’t have desire as its tendency. Why is that? Because this feeling stops desire.
SC 30“What painful feeling doesn’t have anger as its tendency? If one pursues the higher pleasure of liberation, the dejection from that pursuit gives rise to sorrow and pain. This is said to be painful feeling that doesn’t have anger as its tendency. Why is that? Because this feeling stops anger.
SC 31“What neither painful nor pleasant feeling doesn’t have ignorance as its tendency? When pleasure ceases and pain ceases, then the roots of joy and sorrow have ceased. Neither pained nor delighted, one is equanimous, mindful, and pure, and they accomplish and dwell in the fourth dhyāna. This is called neither painful nor pleasant feeling that doesn’t have ignorance as its tendency. Why is that? Because this feeling stops ignorance.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 32Again, she asked, “Noble one, what’s the counterpart to pleasant feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Painful feeling is the counterpart pleasant feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 33Again, she asked, “Noble one, what’s the counterpart to painful feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Pleasant feeling is the counterpart to painful feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 34Again, she asked, “Noble one, what’s the counterpart to pleasant feeling and painful feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Neither painful nor pleasant feeling is the counterpart to pleasant feeling and painful feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 35Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to neither painful nor pleasant feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Ignorance is the counterpart to neither painful nor pleasant feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 36Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to ignorance?”
The nun Dharmadinnā answered, “Insight is the counterpart to ignorance.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 37Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to insight?”
The nun Dharmadinnā answered, “Nirvāṇa is the counterpart to insight.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 38Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to Nirvāṇa?”
The nun Dharmadinnā answered, “Madam, you’re asking about an endless subject. Indeed, madam, you’ve asked about something that would be unending; it’s my limit. Nirvāṇa has no counterpart. Because it has no net of errors or entangling snares, Nirvāṇa is extinguishment. The Bhagavān’s practice of the religious life derives from this meaning.”
SC 39The laywoman Viśākhā heard what the nun Dharmadinnā had taught, and she well accepted, well remembered, and well recited it. She then rose from her seat, bowed her head reverently to the nun Dharmadinnā, circled her three times, and departed.
SC 40Not long after the nun Dharmadinnā watched the laywoman Viśākha go, she went to the Buddha. She bowed her head at the Buddha’s feet and withdrew to sit at one side. She related to him the entire conversation she had had with the laywoman Viśākha. Then, with her palms together, she said, “Bhagavān, thus did I speak and thus did I answer. Did any of it slander the Bhagavān? Did I speak the truth, speak according to the teaching, and explain one teaching after the other? Did any of it contradict the teaching, conflict with it, or was mistaken?”
SC 41The Bhagavān replied, “Nun, thus did you speak and thus did you answer. You didn’t slander me. You spoke the truth, spoke according to the teaching, and explained one teacher after the other. None of it contradicted the teaching, none was in conflict with it, nor was any of it mistaken.
SC 42“Nun, if the laywoman Viśākhā had come to ask me about this phrase or that expression, I would’ve answered her with these meanings using those phrases and expressions. Nun, this doctrine is as you’ve explained it. You should thus retain it. Why is that? Because these explanations are the doctrine.”
SC 43Thus did the Buddha speak. The nun Dharmadinnā and the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.
Tôi nghư như vầy:
Một thời Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp Cô Độc.
Bấy giờ có bà Ưu-bà-di Tì-xá-khư, đến chỗ Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc, cúi đầu lê dưới chân, rồi lui ngồi một bên, thưa rằng:
“Bạch Thánh ni, tôi có điều muốn hỏi, mong Thánh ni nghe cho chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tì-xá-khư, có điều gì xin cứ hỏi, sau khi nghe xong tôi sẽ suy nghĩ.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư liền hỏi:
“Bạch Thánh ni, hữu thân, nói là hữu thân; vậy thế nào là hữu thân?
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Thế Tôn nói năm thủ uẩn. Hữu thân là năm thủ uẩn. Đó là sắc thủ uẩn, là thọ, tưởng, hành, thức thủ uẩn. Đó là năm thủ uẩn được Thế Tôn nói.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là hữu thân kiến?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Phàm phu ngu si, không đa văn, không gặp thiện tri thức, không biết Thánh pháp, không chế ngự theo Thánh pháp, kẻ ấy thấy sắc là tự ngã, thấy tự ngã có sắc, thấy trong tự ngã có sắc, thấy trong sắc có tự ngã. Thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, thấy ngã có thức, thấy trong ngã có thức, thấy trong thức có ngã. Đó gọi là tự thân kiến.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là không thân kiến?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Đa văn Thánh đệ tử, gặp thiện tri thức, biết Thánh pháp, khéo léo chế ngự trong Thánh pháp, kẻ ấy không thấy sắc là ngã, không thấy ngã có sắc, không thấy trong sắc có ngã, không thấy trong ngã có sắc. Không thấy thọ, tưởng, hành, thức là ngã, không thấy trong ngã có thức, không thấy trong thức có ngã. Đó gọi là không thân kiến.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là diệt tự thân?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Sắc thủ uẩn bị đoạn trừ không dư tàn, xả, nhả sạch, không ô nhiễm, diệt, tịch tịnh. Thọ, tưởng, hành, thức thủ uẩn bị đoạn trừ không dư tàn, xả, nhả sạch, không ô nhiễm, diệt, tịch tịnh. Đó là tự thân diệt.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, uẩn nói là thủ uẩn, thủ uẩn nói là uẩn. Uẩn tức là thủ uẩn, hay thủ uẩn tức là uẩn? Uẩn khác với thủ uẩn chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Hoặc uẩn tức là thủ uẩn. Hoặc uẩn chẳng phải là thủ uẩn. Thế nào là uẩn tức là thủ uẩn? Sắc hữu lậu, được chấp thủ; thọ, tưởng, hành, thức hữu lậu, được chấp thủ, nói uẩn tức là thủ uẩn.
“Thế nào nói uẩn tức chẳng phải là thủ uẩn? Sắc vô lậu, không bị chấp thủ, nói uẩn chẳng phải là thủ uẩn.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, thế nào là Thánh đạo tám chi?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Thánh đạo tám chi là từ chánh kiến đến chánh định là tám. Đó gọi là Thánh đạo tám chi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Thánh đạo tám chi là hữu vi chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Đúng vậy, Thánh đạo tám chi là hữu vi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Bạch Thánh ni, có bao nhiêu tụ?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Có ba tụ là giới tụ, định tụ và tuệ tụ.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
Bạch Thánh ni, Thánh đạo tám chi thâu nhiếp ba tụ hay ba tụ thâu nhiếp Thánh đạo tám chi?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Không phải Thánh đạo tám chi thâu nhiếp ba tụ, nhưng ba tụ thâu nhiếp Thánh đạo tám chi. Chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, ba chi Thánh đạo này được nhiếp về Thánh giới tụ. Chánh niệm, chánh định, hai chi này được thâu nhiếp vào Thánh định tụ. Chánh kiến, chánh tư duy, chánh tinh tấn, ba chi này được thâu nhiếp vào Thánh tuệ tụ. Đó là nói rằng không phải Thánh đạo tám chi ba tụ, nhưng ba tụ nhiếp Thánh đạo tám chi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong, hoan hỷ phụng hành. Lại thưa:
“Bạch Thánh ni, diệt là hữu đối chăng?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Diệt là vô đối.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành, lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Sơ thiền có bao nhiêu chi?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp:
“Sơ thiền có năm chi là tầm, tứ, hỷ, lạc và nhất tâm. Đó là năm chi của Sơ thiền.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại thưa:
“Bạch Thánh ni, sao gọi là đoạn, sao gọi là tưởng, sao gọi là định lực, sao gọi là định công, sao gọi là tu định?”
Pháp Lạc Tỳ-kheo-ni đáp rằng:
“Nếu có thiện tâm thuần nhất được gọi là định. Bốn niệm xứ được gọi là định tưởng. Bốn chánh đoạn được gọi là định lực. Bốn như ý túc được gọi là định công. Nếu tu tập các thiện pháp này rồi lại thường chuyên tu tập tinh cần, đó gọi là tu định.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, có bao nhiêu pháp mà sanh thân sau khi chết rồi, thân bị liệng ngoài gò đống như cây gỗ vô tình?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Có ba pháp khiến sanh thân sau khi chết, thân bị liệng ngoài gò đống như cây gỗ vô tình. Những gì là ba? Một là tuổi thọ, hai là hơi ấm, ba là thức. Đó là ba pháp khiến sanh thân sau khi chết thân bị liệng ngoài gò đống như cây gỗ vô tình.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong, khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, một người chết và nhập diệt tận định khác nhau như thế nào?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Chết là mạng đã dứt, hơi ấm lìa thân, các căn bại hoại. Còn Tỳ-kheo nhập diệt tận định thì tuổi thọ chưa dứt, hơi ấm cũng không lìa thân, các căn không bại hoại. Đó là sự khác biệt giữa một người chết và nhập diệt tận định.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, một người diệt tận định và một người nhập vô tưởng định khác nhau thế nào?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Một người nhập diệt tận định thì tưởng và tri đều diệt còn một người nhập vô tưởng định thì tưởng và tri không diệt. Đó là sự khác biệt giữa một người nhập diệt tận định và nhập vô tưởng định.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, một người từ diệt tận định ra và từ vô tưởng định ra, khác nhau như thế nào?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tỳ-kheo từ diệt tận định ra không khởi suy nghĩ này, ‘Ta từ diệt tận định ra.’ Tỳ-kheo khi từ vô tưởng định ra, khởi ý nghĩ này, ‘Ta là hữu tưởng? Hay ta là vô tưởng?’ Đó là sự khác nhau giữa một người từ diệt tận định ra và từ vô tưởng định ra.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong, hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi:
“Tỳ-kheo khi nhập diệt tận định có khởi ý nghĩ rằng, ‘Ta nhập diệt tận định’ hay không?”
Pháp lạc Tỳ-kheo đáp:
“Tỳ-kheo khi nhập diệt tận định không khởi ý nghĩ rằng, ‘Ta nhập diệt tận định.’ Nhưng do theo tâm thức đã tu tập từ trước, y như vậy mà tiến tới.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, tỳ-kheo từ diệt tận định ra có khởi ý nghĩ rằng, ‘Ta từ diệt tận định ra’ hay không?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tỳ-kheo khi từ diệt tận định ra không khởi ý nghĩ, ‘Ta từ diệt tận định ra.’ Nhưng bởi thân này và sáu xứ duyên mạng căn, cho nên từ định mà ra.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Tỳ-kheo từ diệt tận định ra, tâm lạc những gì? Thú hướng những gì? Và thuận những gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Tỳ-kheo từ diệt tận định ra, tâm lạc đối với viễn ly, thú hướng viễn ly và tùy thuận viễn ly.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, có bao nhiêu thọ?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Có ba thọ, là cảm thọ lạc, cảm thọ khổ, cảm thọ không lạc không khổ. Chúng duyên vào đâu mà có? Duyên vào xúc.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, thế nào là cảm thọ lạc? Thế nào là cảm thọ khổ, và thế nào là cảm thọ không khổ không lạc?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Nếu lạc được cảm xúc bởi lạc xúc mà sanh, thân và tâm cảm giác rất khoái lạc, thọ này gọi là cảm thọ lạc. Nếu khổ được cảm xúc bởi khổ xúc mà sanh, thân và tâm cảm thọ khổ, không khoái lạc, thọ này gọi là cảm thọ khổ. Nếu không khổ không lạc được cảm xúc bởi xúc không khổ không lạc mà sanh, thân và tâm cảm thọ không khổ không lạc, không phải khoái cảm hay không khoái cảm, thọ này gọi là cảm thọ không lạc không khổ.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, đối với cảm thọ lạc, thế nào là lạc? Thế nào là khổ? Thế nào là vô thường? Thế nào là tai hoạn? Thế nào là sử? Đối với cảm thọ khổ, thế nào là lạc, thế nào là khổ, thế nào là vô thường, thế nào là tai hoạn, thế nào là sử? Đối với cảm thọ không khổ không lạc, thế nào là lạc, thế nào là khổ, thế nào là vô thường, thế nào là tai hoạn, thế nào là sử?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Đối với cảm thọ lạc, sanh là lạc, trụ là lạc; biến dịch là khổ; vô thường tức là tai hoạn, và dục là sử. Đối với cảm thọ khổ, sanh là khổ, trụ là khổ, biến dịch là lạc, vô thường tức là tai hoạn, sân nhuế là sử. Đối với cảm thọ không khổ không lạc, khổ hay lạc không được biết đến, vô thường tức là biến dịch và vô minh là sử vậy.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, phải chăng tất cả cảm thọ lạc đều là dục sử? Tất cả cảm thọ khổ đều là nhuế sử? Tất cả cảm thọ không khổ không lạc đều là vô minh sử?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Không phải tất cả cảm thọ lạc đều là dục sử, không phải tất cả cảm thọ khổ đều là nhuế sử; không phải tất cả cảm thọ không khổ không lạc đều là vô minh sử. Vì sao cảm thọ lạc không phải là dục sử? Tỳ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp, có tầm có tứ, hỷ lạc do ly dục sanh, chứng Sơ thiền, thành tựu an trụ. Đó là cảm thọ lạc không phải là dục sử. Vì sao vậy? Vì đã đoạn dục. Vì sao cảm thọ khổ không phải là nhuế sử? Như mong cầu vô thượng giải thoát lạc, do sự nguyện cầu canh cánh mà sanh ra ưu khổ. Đó là cảm thọ khổ không phải là nhuế sử. Vì sao? Vì nó đoạn sân nhuế. Vì sao cảm thọ không khổ không lạc không phải là vô minh sử? Khi lạc diệt, khổ diệt, ưu hỷ trước cũng diệt, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh, đắc đệ Tứ thiền, thành tựu an trụ. Đó là cảm thọ không khổ không lạc không phải là vô minh sử. Vì sao? Vì nó đoạn vô minh.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ lạc đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ lạc lấy cảm thọ khổ làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ khổ đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ khổ lấy cảm thọ lạc làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ vừa lạc vừa khổ đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ lạc khổ lấy không khổ không lạc làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, cảm thọ không khổ không lạc đối đãi với cái gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Cảm thọ không khổ không lấy vô minh làm đối đãi.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, vô minh đối đãi với gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Vô minh lấy minh làm đối.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, minh đối đãi với gì?”
Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Minh lấy Niết-bàn làm đối.”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư nghe xong khen rằng:
“Hay thay! Hay thay! Bạch Thánh ni!”
Ưu-bà-di Tì-xá-khư khen xong hoan hỷ phụng hành. Lại hỏi rằng:
“Bạch Thánh ni, Niết-bàn đối đãi với cái gì?”
“Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc đáp rằng:
“Ông muốn hỏi những việc vô cùng, nhưng việc ông hỏi không thể cùng tận giới hạn của tôi được. Niết-bàn không có đối đãi. Niết-bàn không có quái ngại, vượt qua quái ngại, diệt trừ quái ngại, do nghĩa này nên tôi theo Thế Tôn hành phạm hạnh.”
Bấy giờ Ưu-bà-di Tì-xá-khư, khi nghe Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc nói, khéo léo thọ trì, tụng tập, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu lễ dưới chân Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc, đi nhiễu ba vòng rồi lui về.
Bấy giờ Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc sau khi tiễn Ưu-bà-di Tì-xá-khư đi cách đó không lâu, bà đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi lui đứng một bên, đem hết những điều thảo luận cùng Ưu-bà-di Tì-xá-khư bạch lại với Phật, chấp tay thưa rằng:
“Bạch Thế Tôn, con nói như vậy, đáp như vậy, không vu báng Thế Tôn chăng? Nói chân thật, nói như pháp, không có trái nhau, không có tranh cãi, nhầm lẫn chăng?”
Thế Tôn đáp rằng:
“Này Tỳ-kheo-ni, cô nói như vậy, đáp như vậy, không vu báng Ta. Cô nói chân thật. Cô nói như pháp. Cô nói theo thứ lớp của pháp. Đối với như pháp, không có chống trái nhau, không tranh, không lỗi vậy. Này Tỳ-kheo-ni, nếu Ưu-bà-di Tì-xá-khư đến hỏi Ta, Ta cũng bằng những văn cú như vậy, Ta cũng trả lời Ưu-bà-di Tì-xá-khư bằng nghĩa này, bằng văn cú này. Này Tỳ-kheo-ni, nghĩa này đúng như ngươi đã nói, ngươi cứ như vậy mà thọ trì. Vì sao, những lời này tức là giáo nghĩa vậy.”
Phật thuyết như vậy, Tỳ-kheo-ni Pháp Lạc và chư Tỳ-kheo nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hành.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to the country of Śrāvastī and stayed at Anāthapiṇḍada’s Park in Jeta’s Grove.
SC 2It was then that the laywoman Viśākhā paid a visit to the nun Dharmadinnā. She bowed her head at the nun’s feet, withdrew to sit at one side, and said to Dharmadinnā, “Noble one, I have a question if you’d permit me to ask it.”
The nun Dharmadinnā replied, “Viśākhā, if you’d like to ask a question, then ask. I’ll consider it once I’ve heard it.”
SC 3The laywoman Viśākhā then asked, “Noble one, there’s the expression ‘oneself, oneself.’ What is this ‘oneself’?”
The nun Dharmadinnā answered, “The Bhagavān teaches the five proliferating aggregates. Oneself is the proliferating aggregate of form … feeling … conception … volition, and the proliferating aggregate of consciousness. This is said to be the Bhagavān’s teaching of five proliferating aggregates.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 4Again, she asked, “Noble one, what is the view of oneself?”
The nun Dharmadinnā answered, “Uneducated and foolish ordinary people don’t meet good friends, don’t know the noble teaching, and aren’t trained in the noble teaching. Their view is that form is the soul, that the soul possesses form, that there’s form in the soul, or that there’s a soul in form. Their view is that feeling … conception … volition … consciousness is the soul, that the soul possesses consciousness, that there’s consciousness in the soul, or that there’s a soul in consciousness. This is called the view of oneself.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 5Again, she asked, “Noble one, what is the view that there’s no person?”
The nun Dharmadinnā answered, “The learned and noble disciple meets good friends, knows the noble teaching, and is well trained in the noble teaching. It’s not their view that form is the soul, that the soul possesses form, that there’s form in the soul, or that there’s a soul in form. It’s not their view that feeling … conception … volition … consciousness is the soul, that the soul possesses consciousness, that there’s consciousness in the soul, or that there’s a soul in consciousness. This is said to be the view that there’s no person.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 6Again, she asked, “Noble one, what’s the cessation of oneself?”
The nun Dharmadinnā answered, “The proliferating aggregate of form is eliminated without remainder. It’s abandoned, rejected, ended, not defiling, ceased, stopped, and disappeared. The proliferating aggregate of feeling … conception … volition … consciousness is eliminated without remainder. It’s abandoned, rejected, ended, not defiling, ceased, stopped, and disappeared. This is called the cessation of oneself.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 7Again, she asked, “Noble one, the aggregates are explained as aggregates that proliferate. The aggregates are explained as proliferating aggregates. Are the aggregates these proliferating aggregates, or are the proliferating aggregates these aggregates? Are the aggregates different than the proliferating aggregates?”
SC 8The nun Dharmadinnā answered, “The aggregates might be proliferating aggregates, or the aggregates might not be proliferating aggregates. When are the aggregates proliferating aggregates? If form is contaminating and acquiring, feeling … conception … volition … consciousness is contaminating and acquiring, then these aggregates are called proliferating aggregates.
SC 9“When are the aggregates not proliferating aggregates? When form is not contaminating and acquires nothing, feeling … conception … volition … consciousness is not contaminating and acquires nothing, these aggregates aren’t called the proliferating aggregates.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 10Again, she asked, “Noble one, what is the noble eightfold path?”
The nun Dharmadinnā answered, “The noble eightfold path is right view … right samādhi. These eight things are called the noble eightfold path.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 11Again, she asked, “Noble one, is this noble eightfold path conditioned?”
The nun Dharmadinnā answered, “Yes, the noble eightfold path is conditioned.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 12Again, she asked, “Noble one, how many categories does it have?”
The nun Dharmadinnā answered, “It has three categories: The category of precepts, category of samādhi, and category of wisdom.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 13Again, she asked, “Noble one, does the noble eightfold path include these three categories, or do these three categories include the noble eightfold path?”
The nun Dharmadinnā answered, “It’s not the noble eightfold path that includes these three categories. These three categories include the noble eightfold path. Right speech, right action, and right livelihood are the three factors of the path that are included in the category of precepts. Right mindfulness and right samādhi are the two factors of the path that are included in the category of samādhi. Right view, right intention, and right method are the three factors of the path that are included in the category of wisdom. This is how it’s not the noble eightfold path that includes the three categories but the three categories that include the noble eightfold path.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 14Again, she asked, “Noble one, does extinguishment have a counterpart?”
The nun Dharmadinnā answered, “Extinguishment has no counterpart.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 15Again, she asked, “Noble one, how many factors does the first dhyāna have?”
The nun Dharmadinnā answered, “The first dhyāna has five factors: Perception, examination, joy, happiness, and unified mind. These are said to be the five factors of the first dhyāna.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 16Again, she asked, “Noble one, what is samādhi? What are samādhi’s attributes? What are samādhi’s powers? What are samādhi’s rewards? How is samādhi cultivated?”
The nun Dharmadinnā answered, “If a good mind becomes unified, this is said to be samādhi. The four abodes of mindfulness are called the attributes of samādhi. The four right abandonments are called samādhi’s powers. The four miraculous abilities are called samādhi’s rewards. If someone trains while clothed in these good things and frequently cultivates them with diligence, that’s called cultivating samādhi.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 17Again, she asked, “Noble one, how many things arise after the body dies and is discarded on the charnel ground like senseless wood?”
The nun Dharmadinnā answered, “There are three things that arise after the body dies and is discarded on the charnel ground like senseless wood. What are the three? The first is life, second is warmth, and third is consciousness. They are said to be three things that arise after the body dies and is discarded on the charnel ground like senseless wood.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 18Again, she asked, “Noble one, what’s the difference between death and entering the samādhi of complete cessation?”
The nun Dharmadinnā answered, “Death extinguishes one’s life. Once warmth has left the body, one’s faculties disintegrate. When a monk enters the samādhi of complete cessation, his life isn’t extinguished. Heat doesn’t leave his body, and his faculties don’t disintegrate. This is called the difference between death and entering the samādhi of complete cessation.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 19Again, she asked, “Noble one, what’s the difference between entering the samādhi of complete cessation and the samādhi of no conception?”
The nun Dharmadinnā answered, “A monk who enters the samādhi of complete cessation has ceased conception and perception. When he enters the samādhi of no conception, conception and perception don’t cease. This is called the difference between entering the samādhi of complete cessation and samādhi of no conception.
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 20Again, she asked, “Noble one, what’s the difference between emerging from the samādhi of complete cessation and from the samādhi of no conception?”
The nun Dharmadinnā answered, “When he emerges from the samādhi of complete cessation, a monk doesn’t think, ‘I’m emerging from the samādhi of complete cessation.’ When he emerges from the samādhi of no conception, he thinks, ‘Do I have conception, or do I have no conception?’ This is called the difference between emerging from the samādhi of complete cessation and the samādhi of no conception.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 21Again, she asked, “Noble one, when a monk enters the samādhi of complete cessation, does he think this, ‘I’m entering the samādhi of complete cessation’?”
The nun Dharmadinnā answered, “When a monk enters the samādhi of complete cessation, he doesn’t think, ‘I’m entering the samādhi of complete cessation.’ He heads towards it because of his past cultivation of mind.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 22Again, she asked, “Noble one, when a monk emerges from the samādhi of complete cessation, does he think, ‘I’m emerging from the samādhi of complete cessation’?”
The nun Dharmadinnā answered, “When a monk emerges from the samādhi of complete cessation, he doesn’t think, ‘I’m emerging from the samādhi of complete cessation.’ His emergence from that samādhi is caused by his body and the six sense fields, and it’s conditioned by his life faculty.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 23Again, she asked, “Noble one, what delights, inclinations, and agrees with a monk’s mind have after he emerges from the samādhi of complete cessation?”
The nun Dharmadinnā answered, “After a monk emerges from the samādhi of complete cessation, his mind delights in seclusion, inclines toward seclusion, and agrees with seclusion.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 24Again, she asked, “Noble one, how many feelings are there?”
The nun Dharmadinnā answered, “There are three feelings: Pleasant feeling, painful feeling, and neither pleasant nor painful feeling. What’s the condition for them to exist? They exist conditioned by contact.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 25Again, she asked, “Noble one, what is pleasant feeling? What is painful feeling? What is neither pleasant nor painful feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “If a pleasant contact gives rise to a pleasant touch and one’s body and mind delights in a good feeling, this feeling is called a pleasant feeling. If a painful contact gives rise to a painful touch and one’s body and mind are pained by a feeling that isn’t good, this feeling is called a painful feeling. If a neither painful nor pleasant contact gives rise to a pleasant touch and the body and mind are neither pained nor delighted by a feeling that’s neither good nor not good, this feeling is called a neither painful nor pleasant feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 26Again, she asked, “Noble one, regarding pleasant feeling, how is it pleasant? How is it painful? How is it impermanent? What is its danger? What is its tendency? Regarding painful feeling, how is it pleasant? How is it painful? How is it impermanent? What is its danger? What is its tendency? Regarding neither painful nor pleasant feeling, how is it pleasant? How is it painful? How is it impermanent? What is its danger? What is its tendency?”
The nun Dharmadinnā answered, “Regarding pleasant feeling, it gives rise to pleasure and sustains pleasure. Change is its pain, impermanence is its danger, and desire is its tendency. Regarding painful feeling, it gives rise to pain and sustains pain. Change is its pleasure, impermanence is its danger, and anger is its tendency. Regarding neither painful nor pleasant feeling, it doesn’t perceive pain and doesn’t perceive pleasure. Its impermanence is change, and ignorance is its tendency.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 27Again, she asked, “Noble one, do all pleasant feelings have desire as their tendency? Do all painful feelings have anger as their tendency? Do all neither painful nor pleasant feelings have ignorance as their tendency?”
SC 28The nun Dharmadinnā answered, “Not all pleasant feelings have desire as their tendency. Not all painful feelings have anger as their tendency. Not all neither painful nor pleasant feelings have ignorance as their tendency.
SC 29“What pleasant feeling doesn’t have desire as its tendency? Suppose a monk is secluded from desire and secluded from bad and unskillful things. With perception and examination, that seclusion gives rise to joy and happiness, and he accomplishes and dwells in the first dhyāna. This is called pleasant feeling that doesn’t have desire as its tendency. Why is that? Because this feeling stops desire.
SC 30“What painful feeling doesn’t have anger as its tendency? If one pursues the higher pleasure of liberation, the dejection from that pursuit gives rise to sorrow and pain. This is said to be painful feeling that doesn’t have anger as its tendency. Why is that? Because this feeling stops anger.
SC 31“What neither painful nor pleasant feeling doesn’t have ignorance as its tendency? When pleasure ceases and pain ceases, then the roots of joy and sorrow have ceased. Neither pained nor delighted, one is equanimous, mindful, and pure, and they accomplish and dwell in the fourth dhyāna. This is called neither painful nor pleasant feeling that doesn’t have ignorance as its tendency. Why is that? Because this feeling stops ignorance.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 32Again, she asked, “Noble one, what’s the counterpart to pleasant feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Painful feeling is the counterpart pleasant feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 33Again, she asked, “Noble one, what’s the counterpart to painful feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Pleasant feeling is the counterpart to painful feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 34Again, she asked, “Noble one, what’s the counterpart to pleasant feeling and painful feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Neither painful nor pleasant feeling is the counterpart to pleasant feeling and painful feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 35Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to neither painful nor pleasant feeling?”
The nun Dharmadinnā answered, “Ignorance is the counterpart to neither painful nor pleasant feeling.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 36Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to ignorance?”
The nun Dharmadinnā answered, “Insight is the counterpart to ignorance.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 37Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to insight?”
The nun Dharmadinnā answered, “Nirvāṇa is the counterpart to insight.”
Hearing this, the laywoman Viśākhā praised it, “Good, Noble one! Good!” After praising her, the laywoman Viśākhā rejoiced and approved.
SC 38Again, she asked, “Noble one, what is the counterpart to Nirvāṇa?”
The nun Dharmadinnā answered, “Madam, you’re asking about an endless subject. Indeed, madam, you’ve asked about something that would be unending; it’s my limit. Nirvāṇa has no counterpart. Because it has no net of errors or entangling snares, Nirvāṇa is extinguishment. The Bhagavān’s practice of the religious life derives from this meaning.”
SC 39The laywoman Viśākhā heard what the nun Dharmadinnā had taught, and she well accepted, well remembered, and well recited it. She then rose from her seat, bowed her head reverently to the nun Dharmadinnā, circled her three times, and departed.
SC 40Not long after the nun Dharmadinnā watched the laywoman Viśākha go, she went to the Buddha. She bowed her head at the Buddha’s feet and withdrew to sit at one side. She related to him the entire conversation she had had with the laywoman Viśākha. Then, with her palms together, she said, “Bhagavān, thus did I speak and thus did I answer. Did any of it slander the Bhagavān? Did I speak the truth, speak according to the teaching, and explain one teaching after the other? Did any of it contradict the teaching, conflict with it, or was mistaken?”
SC 41The Bhagavān replied, “Nun, thus did you speak and thus did you answer. You didn’t slander me. You spoke the truth, spoke according to the teaching, and explained one teacher after the other. None of it contradicted the teaching, none was in conflict with it, nor was any of it mistaken.
SC 42“Nun, if the laywoman Viśākhā had come to ask me about this phrase or that expression, I would’ve answered her with these meanings using those phrases and expressions. Nun, this doctrine is as you’ve explained it. You should thus retain it. Why is that? Because these explanations are the doctrine.”
SC 43Thus did the Buddha speak. The nun Dharmadinnā and the monks who heard what the Buddha taught rejoiced and approved.