Tôi nghe như vầy:
Một thời Phật trú tại thành Vương Xá, trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa.
Bấy giờ, vào lúc xế chiều, Tôn giả Xá-lợi-phất từ chỗ tĩnh tọa đứng dậy, đi đến chỗ Tôn giả Đại Câu-hi-la, chào hỏi lẫn nhau, rồi ngồi xuống một bên.
Tôn giả Xá-lợi-phất nói với Tôn giả Đại Câu-hi-la như vầy:
“Tôi có điều muốn hỏi, mong ngài nghe cho chăng?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, ngài muốn hỏi điều gì xin cứ hỏi, tôi nghe rồi sẽ suy nghĩ”.
Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi rằng:
“Này Hiền giả Đại Câu-hi-la, có điều kiện nào mà nhân điều kiện đó mà Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp không?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Có vậy, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết bất thiện và biết căn của bất thiện.
“Thế nào là biết bất thiện? Ác hành của thân là bất thiện, ác hành của khẩu là bất thiện, và ác hành của ý là bất thiện. Đó là biết bất thiện.
“Thế nào là biết bất thiện căn? Tham là căn của bất thiện, nhuế, và si là căn của bất thiện. Đó là biết căn của bất thiện.
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu có Tỳ-kheo biết bất thiện và biết căn của bất thiện như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp.
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều kiện nào mà nhân điều kiện đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?
“Có vậy, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết thiện và biết căn của thiện.
“Thế nào là biết thiện? Diệu hành của thân là thiện. Diệu hành của ý và khẩu là thiện. Đó là biết thiện.
“Thế nào là biết căn của thiện? Vô tham là căn của thiện, vô nhuế và vô si là căn của thiện. Đó là biết căn của thiện.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất. Nếu có Tỳ-kheo biết thiện và biết thiện căn như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp.
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Nghĩa là Tỳ-kheo biết như thật về thức ăn, biết như thật về tập của thức ăn, về diệt của thức ăn và đạo của thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về thức ăn? Có bốn loại thức ăn: Một là đoàn thực, thô và tế; hai là xúc thực; ba là ý tư thực; bốn là thức thực. Đó là biết như thật về thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về tập của thức ăn? Do ái mới có thức ăn. Đó là biết như thật về tập của thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thức ăn? Ái diệt tức là thức ăn diệt. Đó là biết như thật về diệt của thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thức ăn? Tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho tới chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của thức ăn.
“Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thức ăn, biết như thật về tập của thức ăn, thực diệt và thực diệt đạo của thức ăn như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về lậu, biết như thật về tập của lậu, diệt của lậu và diệt đạo của lậu.
“Thế nào là biết như thật về lậu? Có ba lậu là dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Đó là biết như thật về lậu.
“Thế nào là biết như thật về tập của lậu? Do vô minh mới có lậu. Đó là biết như thật về tập của lậu.
“Thế nào là biết như thật về diệt của lậu? Do vô minh diệt thì lậu diệt. Đó là biết như thật về diệt của lậu.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của lậu? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho tới chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của lậu.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về lậu, biết như thật về tập của lậu, diệt của lậu và diệt đạo của lậu như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về Khổ, biết như thật về Khổ tập, Khổ diệt và Khổ diệt đạo.
“Thế nào là biết như thật về Khổ? Sinh khổ, lão khổ, bệnh khổ, tử khổ, oán tắng hội khổ, ái biệt ly khổ, sở cầu bất đắc khổ, nói tóm lại năm thủ uẩn khổ. Đó là biết như thật về khổ.
“Thế nào là biết như thật về Khổ tập? Do già-chết mới có khổ. Đó là biết như thật về khổ tập.
“Thế nào là biết như thật về Khổ diệt? Già-chết diệt tức khổ diệt. Đó là biết như về Khổ diệt.
“Thế nào là biết như thật về Khổ diệt đạo? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về Khổ diệt đạo.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về Khổ, biết như thật về Khổ tập, Khổ diệt và Khổ diệt đạo như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về già chết, biết như thật về tập khởi của già chết, diệt của già chết và diệt đạo của già chết.
“Thế nào là biết như thật về già? Đó là, người kia già cả, đầu bạc, răng rụng, sự cường tráng càng ngày càng suy giảm, thân còng, chân vẹo, cơ thể nặng nề, hơi thở đưa lên, chống gậy mà đi, thịt teo rút, da nhăn như cây gai, các căn rụng rời, nhan sắc xấu xí. Đó là biết như thật về già.
“Thế nào là biết như thật về chết? Đó là, chúng sanh kia và tất cả chủng loại sai biệt của chúng sanh kia, khi mạng chung, cơn vô thường đến, thì chết rồi chôn và tan rã, tuổi thọ chấm dứt và bị phá hoại, mạng căn bế tắc; đó là của chết. Trước kia là nói về già, đây là nói về chết. Đó gọi là lão tử. Đó là biết như thật về già-chết.
“Thế nào là biết như thật về tập của già chết? Đó là, do sanh mà có già chết. Đó là biết như thật về tập của già chết.
“Thế nào là biết như thật về diệt của già chết? Đó là, sanh diệt tức già chết diệt. Đó là biết như thật về diệt của già chết.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của già chết? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của già chết.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất. Nếu có Tỳ-kheo biết như thật về già chết. Biết như thật về tập của già chết, diệt của già chết và diệt đạo của già chết như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về sanh, biết như thật về tập của sanh, diệt của sanh và diệt đạo của sanh.
“Thế nào là biết như thật về sanh? Đó là, chúng sanh kia và tất cả chủng loại sai biệt của chúng sanh kia, đến lúc sanh thì sanh, đến lúc xuất thì xuất, đến lúc thành thì thành; khi phát khởi năm uẩn liền có mạng căn. Đó là biết như thật về sanh.
“Thế nào là biết như thật về tập của sanh? Do hữu mà có sanh. Đó là biết như thật về tập của sanh.
“Thế nào là biết như thật về diệt của sanh? Hữu diệt tức sanh diệt. Đó là biết như thật về diệt của sanh.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của sanh? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của sanh.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về sanh, biết như thật về tập của sanh, diệt của sanh và diệt đạo của sanh như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về hữu, biết như thật về tập của hữu, diệt của hữu và diệt đạo của hữu.
“Thế nào là biết như thật về hữu? Có ba hữu: Dục hữu, sắc hữu và vô sắc hữu. Đó là biết như thật về hữu.
“Thế nào là biết như thật về tập của hữu? Do thủ mà có hữu. Đó là biết như thật về hữu tập.
“Thế nào là biết như thật về hữu diệt? Thủ diệt tức hữu diệt. Đó là biết như thật về hữu diệt.
“Thế nào là biết như thật về hữu diệt đạo? Tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về hữu diệt đạo?
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về hữu, biết như thật về hữu tập, hữu diệt và hữu diệt đạo như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi hoan hỷ khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về thủ, biết như thật về tập của thủ, diệt của thủ và diệt đạo của thủ.
“Thế nào là biết như thật về thủ? Đó là bốn thủ: dục thủ, giới thủ, kiến thủ và ngã thủ. Đó là biết như thật về thủ.
“Thế nào là biết như thật về tập của thủ? Do ái mà có thủ. Đó là biết như thật về tập của thủ.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thủ? Nghĩa là ái diệt thì thủ diệt. Đó là biết như thật về diệt của thủ.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thủ? Tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của thủ.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thủ, biết như thật về tập của thủ, diệt của thủ và diệt đạo của thủ như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về ái, biết như thật về tập của ái, diệt của ái và diệt đạo của ái.
“Thế nào là biết như thật về ái? Có ba ái: dục ái, sắc ái và vô sắc ái. Đó là biết như thật về ái.
“Thế nào là biết như thật về tập của ái? Do thọ mà có ái. Đó là biết như thật về tập của ái.
“Thế nào là biết như thật về diệt của ái? Thọ diệt tức ái diệt. Đó là biết như thật về diệt của ái.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của ái? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của ái.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về ái, biết như thật về tập của ái, diệt của ái và diệt đạo của ái như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về thọ, biết như thật về tập của thọ, diệt của thọ và diệt đạo của thọ.
“Thế nào là biết như thật về thọ? Có ba thọ: lạc thọ, khổ thọ và bất lạc bất khổ thọ. Đó là biết như thật về thọ.
“Thế nào là biết như thật về tập của thọ? Do xúc mà có thọ. Đó là biết như thật về tập của thọ.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thọ? Do xúc diệt nên thọ diệt. Đó là biết như thật về diệt của thọ.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thọ? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định. Đó là biết như thật về diệt đạo của thọ.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thọ, biết như thật về tập của thọ, diệt của thọ và diệt đạo của thọ như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về xúc, biết như thật về tập của xúc, diệt của xúc và diệt đạo của xúc.
“Thế nào là biết như thật về xúc? Có ba xúc: lạc xúc, khổ xúc và bất lạc bất khổ xúc. Đó là biết như thật về xúc.
“Thế nào là biết như thật về tập của xúc? Do sáu xứ mà có xúc. Đó là biết như thật về tập của xúc.
“Thế nào là biết như thật về diệt của xúc? Sáu xứ diệt tức xúc diệt. Đó là biết như thật về diệt của xúc.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của xúc? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của xúc.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về xúc, biết như thật về tập của xúc, diệt của xúc và diệt đạo của xúc như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về sáu xứ, biết như thật về tập của sáu xứ, diệt của sáu xứ và diệt đạo của sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về sáu xứ? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Đó là biết như thật về sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về tập của sáu xứ? Do danh sắc mà có sáu xứ. Đó là biết như thật về tập của sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về diệt của sáu xứ? Danh sắc diệt tức sáu xứ diệt. Đó là biết như thật về diệt của sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của sáu xứ? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của sáu xứ.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về sáu xứ, biết như thật về tập của sáu xứ, diệt của sáu xứ và diệt đạo của sáu xứ như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, đó là có Tỳ-kheo biết như thật về danh sắc, biết như thật về tập của danh sắc, diệt của danh sắc và diệt đạo của danh sắc.
“Thế nào là biết như thật về danh sắc? Đó là bốn uẩn phi sắc là danh. Thế nào là biết về sắc? Bốn đại và sắc do bốn đại tạo. Đây là nói về sắc. Trước đó nói về danh, đó là danh sắc. Đó là biết như thật về danh sắc.
Thế nào là biết như thật về tập của danh sắc? Do thức mà có danh sắc. Đó là biết như thật về tập của danh sắc.
“Thế nào là biết như thật về diệt của danh sắc? Thức diệt tức danh sắc diệt? Đó là biết như thật về diệt của danh sắc.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của danh sắc? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của danh sắc.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về danh sắc, biết như thật về tập của danh sắc, diệt của danh sắc và diệt đạo của danh sắc như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về thức, biết như thật về tập của thức, diệt của thức và diệt đạo của thức.
“Thế nào là biết như thật về thức? Có sáu thức: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức. Đó là biết như thật về thức.
“Thế nào là biết như thật về tập của thức? Do hành mà có thức. Đó là biết như thật về tập của thức.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thức? Hành diệt tức thức diệt. Đó là biết như thật về diệt của thức.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thức? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của thức.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thức, biết như thật về tập của thức, diệt của thức và diệt đạo của thức như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về hành, biết như thật về tập của hành, diệt của hành và diệt đạo của hành.
“Thế nào là biết như thật về hành? Có ba hành: thân hành, khẩu hành và ý hành. Đó là biết như thật về hành.
“Thế nào là biết như thật về tập của hành? Do vô minh mà có hành. Đó là biết như thật về tập của hành.
“Thế nào là biết như thật về diệt của hành? Vô minh diệt tức hành diệt. Đó là biết như thật về diệt của hành.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của hành? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của hành.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về hành, biết như thật về tập của hành, diệt của hành và diệt đạo của hành như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, nếu có Tỳ-kheo mà vô minh đã dứt, minh đã phát sanh, thì vị ấy còn phải làm những gì nữa?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, Tỳ-kheo nào mà vô minh đã dứt, minh đã phát sanh, thì vị ấy không còn gì phải làm nữa.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Hai vị Tôn giả cùng nhau nói về nghĩa như vậy, thảy đều hoan hỷ phụng hành, từ chỗ ngồi đứng dậy mà đi.
中阿含經卷第七
T 0461b20T 0461b21東晉罽賓三藏瞿曇僧伽提婆譯
T 0461b22T 0461b24我聞如是：
一時，佛遊王舍城，在竹林加蘭T 0461b25哆園。
爾時，尊者舍梨子則於晡時從燕T 0461b26坐起，至尊者大拘絺羅所，共相問訊，却坐T 0461b27一面。
尊者舍梨子語尊者大拘絺羅：「我欲T 0461b28有所問，聽我問耶？」
尊者大拘絺羅答曰：「尊T 0461b29者舍梨子！欲問便問，我聞已當思。」
尊者舍T 0461c01梨子問曰：「賢者大拘絺羅！頗有事因此事，T 0461c02比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，入正T 0461c03法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比丘知T 0461c04不善、知不善根。云何知不善？謂身惡行不T 0461c05善，口、意惡行不善，是謂知不善。云何知不T 0461c06善根？謂貪不善根，恚、癡不善根，是謂知不善T 0461c07根。尊者舍梨子！若有比丘如是知不善及T 0461c08不善根者，是謂比丘成就見，得正見，於法T 0461c09得不壞淨，入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎T 0461c10曰：「善哉！善哉！賢者大拘絺羅！」尊者舍梨子歎T 0461c11已，歡喜奉行。
尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘T 0461c12絺羅！頗更有事因此事，比丘成就見，得正T 0461c13見，於法得不壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。T 0461c14尊者舍梨子！謂有比丘知善、知善根。云何T 0461c15知善？謂身妙行善，口、意妙行善，是謂知善。T 0461c16云何知善根？謂無貪善根，無恚、無癡善根，是T 0461c17謂知善根。尊者舍梨子！若有比丘如是知T 0461c18善，知善根者，是謂比丘成就見，得正見，T 0461c19於法得不壞淨，入正法中。」
尊者舍梨子聞T 0461c20已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大拘絺羅！」尊者舍梨T 0461c21子歎已，歡喜奉行。
尊者舍梨子復問曰：「賢者T 0461c22大拘絺羅！頗更有事因此事，比丘成就見，T 0461c23得正見，於法得不壞淨，入正法耶？」
答曰：T 0461c24「有也。尊者舍梨子！謂有比丘知食如真，知T 0461c25食習、知食滅、知食滅道如真。云何知食如T 0461c26真？謂有四食，一者摶食麤、細，二者更樂食，T 0461c27三者意思食，四者識食，是謂知食如真。云T 0461c28何知食習如真？謂因愛便有食，是謂知食T 0461c29習如真。云何知食滅如真？謂愛滅食便滅，T 0462a01是謂知食滅如真。云何知食滅道如真？謂T 0462a02八支聖道，正見乃至正定為八，是謂知食滅T 0462a03道如真。尊者舍梨子！若有比丘如是知食T 0462a04如真，知食習、知食滅、知食滅道如真者，是T 0462a05謂比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0462a06入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！T 0462a07賢者大拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
T 0462a08尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有T 0462a09事因此事，比丘成就見，得正見，於法得T 0462a10不壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！T 0462a11謂有比丘知漏如真，知漏習、知漏滅、知T 0462a12漏滅道如真。云何知漏如真？謂有三漏：欲T 0462a13漏、有漏、無明漏，是謂知漏如真。云何知漏T 0462a14習如真？謂因無明便有漏，是謂知漏習T 0462a15如真。云何知漏滅如真？謂無明滅漏便滅，是T 0462a16謂知漏滅如真。云何知漏滅道如真？謂八T 0462a17支聖道，正見乃至正定為八，是謂知漏滅T 0462a18道如真。尊者舍梨子！若有比丘如是知漏T 0462a19如真，知漏習、知漏滅、知漏滅道如真者，是T 0462a20謂比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0462a21入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！T 0462a22賢者大拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
T 0462a23尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有T 0462a24事因此事，比丘成就見，得正見，於法得不T 0462a25壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂T 0462a26有比丘知苦如真，知苦習、知苦滅、知苦T 0462a27滅道如真。云何知苦如真？謂生苦、老苦、病苦、T 0462a28死苦、怨憎會苦、愛別離苦、所求不得苦、略五T 0462a29盛陰苦，是謂知苦如真。云何知苦習如真？T 0462b01謂因老死便有苦，是謂知苦習如真。云T 0462b02何知苦滅如真？謂老死滅苦便滅，是謂知T 0462b03苦滅如真。云何知苦滅道如真？謂八支聖道，T 0462b04正見乃至正定為八，是謂知苦滅道如真。T 0462b05尊者舍梨子！若有比丘如是知苦如真，知T 0462b06苦習、知苦滅、知苦滅道如真者，是謂比T 0462b07丘成就見，得正見，於法得不壞淨，入正法T 0462b08中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大T 0462b09拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者舍T 0462b10梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因此T 0462b11事，比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，入T 0462b12正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比丘T 0462b13知老死如真，知老死習、知老死滅、知老T 0462b14死滅道如真。云何知老？謂彼老耄，頭白齒落，T 0462b15盛壯日衰，身曲脚戾，體重氣上，柱杖而行，肌T 0462b16縮皮緩，皺如麻子，諸根毀熟，顏色醜惡，是名T 0462b17老也。云何知死？謂彼眾生、彼彼眾生種類，命T 0462b18終無常，死喪散滅，壽盡破壞，命根閉塞，是名T 0462b19死也。此說死，前說老，是名老死，是謂知T 0462b20老死如真。云何知老死習如真？謂因生便T 0462b21有老死，是謂知老死習如真。云何知老死T 0462b22滅如真？謂生滅老死便滅，是謂知老死滅如T 0462b23真。云何知老死滅道如真？謂八支聖道，正見T 0462b24乃至正定為八，是謂知老死滅道如真。尊者T 0462b25舍梨子！若有比丘如是知老死如真，知老T 0462b26死習、知老死滅、知老死滅道如真者，是謂T 0462b27比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，入正T 0462b28法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者T 0462b29大拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者T 0462c01舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因T 0462c02此事，比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0462c03入正法耶。」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比T 0462c04丘知生如真，知生習、知生滅、知生滅道T 0462c05如真。云何知生如真？謂彼眾生、彼彼眾生種T 0462c06類，生則生，出則出，成則成，興起五陰，已得T 0462c07命根，是謂知生如真。云何知生習如真？T 0462c08謂因有便有生，是謂知生習如真。云何T 0462c09知生滅如真？謂有滅生便滅，是謂知生滅T 0462c10如真。云何知生滅道如真？謂八支聖道，正見T 0462c11乃至正定為八，是謂知生滅道如真。尊者舍T 0462c12梨子！若有比丘如是知生如真，知生習、T 0462c13知生滅、知生滅道如真者，是謂比丘成就T 0462c14見，得正見，於法得不壞淨，入正法中。」
尊者T 0462c15舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大拘絺羅！」T 0462c16尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者舍梨子復T 0462c17問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因此事，比丘T 0462c18成就見，得正見，於法得不壞淨，入正法耶？」
T 0462c19答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比丘知有如T 0462c20真，知有習、知有滅、知有滅道如真。云何T 0462c21知有如真？謂有三有：欲有、色有、無色有，是謂T 0462c22知有如真。云何知有習如真？謂因受便有T 0462c23有，是謂知有習如真。云何知有滅如真？謂T 0462c24受滅有便滅，是謂知有滅如真。云何知有T 0462c25滅道如真？謂八支聖道，正見乃至正定為八，是T 0462c26謂知有滅道如真。尊者舍梨子！若有比丘T 0462c27如是知有如真，知有習、知有滅、知有滅T 0462c28道如真者，是謂比丘成就見，得正見，於法T 0462c29得不壞淨，入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎T 0463a01曰：「善哉！善哉！賢者大拘絺羅！」尊者舍梨子歎T 0463a02已，歡喜奉行。
尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘T 0463a03絺羅！頗更有事因此事，比丘成就見，得正T 0463a04見，於法得不壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。T 0463a05尊者舍梨子！謂有比丘知受如真，知受T 0463a06習、知受滅、知受滅道如真。云何知受如真？T 0463a07謂有四受：欲受、戒受、見受、我受，是謂知受T 0463a08如真。云何知受習如真？謂因愛便有受，是T 0463a09謂知受習如真。云何知受滅如真？謂愛滅T 0463a10受便滅，是謂知受滅如真。云何知受滅道T 0463a11如真？謂八支聖道，正見乃至正定為八，是謂T 0463a12知受滅道如真。尊者舍梨子！若有比丘如T 0463a13是知受如真，知受習、知受滅、知受滅道如T 0463a14真者，是謂比丘成就見，得正見，於法得T 0463a15不壞淨，入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善T 0463a16哉！善哉！賢者大拘絺羅。」尊者舍梨子歎已，歡T 0463a17喜奉行。
尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！T 0463a18頗更有事因此事，比丘成就見，得正見，於T 0463a19法得不壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。尊者T 0463a20舍梨子！謂有比丘知愛如真，知愛習、知T 0463a21愛滅、知愛滅道如真。云何知愛如真？謂有T 0463a22三愛：欲愛、色愛、無色愛，是謂知愛如真。云何T 0463a23知愛習如真？謂因覺便有愛，是謂知愛T 0463a24習如真。云何知愛滅如真？謂覺滅愛便滅，是T 0463a25謂知愛滅如真。云何知愛滅道如真？謂八支T 0463a26聖道，正見乃至正定為八，是謂知愛滅道如T 0463a27真。尊者舍梨子！若有比丘如是知愛如真，T 0463a28知愛習、知愛滅、知愛滅道如真者，是謂T 0463a29比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，入正T 0463b01法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者T 0463b02大拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者T 0463b03舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因T 0463b04此事，比丘成就見，得正見，於法得不壞T 0463b05淨，入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有T 0463b06比丘知覺如真，知覺習、知覺滅、知覺滅T 0463b07道如真。云何知覺如真？謂有三覺：樂覺、苦T 0463b08覺、不苦不樂覺，是謂知覺如真。云何知覺T 0463b09習如真？謂因更樂便有覺，是謂知覺習T 0463b10如真。云何知覺滅如真？謂更樂滅覺便滅，是T 0463b11謂知覺滅如真。云何知覺滅道如真？謂八T 0463b12支聖道，正見乃至正定為八，是謂知覺滅道T 0463b13如真。尊者舍梨子！若有比丘如是知覺如T 0463b14真，知覺習、知覺滅、知覺滅道如真者，是T 0463b15謂比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0463b16入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！T 0463b17賢者大拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
T 0463b18尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅，頗更有T 0463b19事因此事，比丘成就見，得正見，於法得不T 0463b20壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂T 0463b21有比丘知更樂如真，知更樂習、知更樂T 0463b22滅、知更樂滅道如真。云何知更樂如真？謂T 0463b23有三更樂：樂更樂、苦更樂、不苦不樂更樂，是T 0463b24謂知更樂如真。云何知更樂習如真？謂因T 0463b25六處便有更樂，是謂知更樂習如真。云何T 0463b26知更樂滅如真？謂六處滅更樂便滅，是謂知T 0463b27更樂滅如真。云何知更樂滅道如真？謂八支T 0463b28聖道，正見乃至正定為八，是謂知更樂滅道T 0463b29如真。尊者舍梨子！若有比丘如是知更樂T 0463c01如真，知更樂習、知更樂滅、知更樂滅道如T 0463c02真者，是謂比丘成就見，得正見，於法得T 0463c03不壞淨，入正法中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善T 0463c04哉！善哉！賢者大拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡T 0463c05喜奉行。
尊者舍梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！T 0463c06頗更有事因此事，比丘成就見，得正見，於T 0463c07法得不壞淨，入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍T 0463c08梨子！謂有比丘知六處如真，知六處習、知T 0463c09六處滅、知六處滅道如真。云何知六處如真？T 0463c10謂眼處，耳、鼻、舌、身、意處，是謂知六處如真。云T 0463c11何知六處習如真？謂因名色便有六處，是T 0463c12謂知六處習如真。云何知六處滅如真？謂T 0463c13名色滅六處便滅，是謂知六處滅如真。云何T 0463c14知六處滅道如真？謂八支聖道，正見乃至正T 0463c15定為八，是謂知六處滅道如真。尊者舍梨T 0463c16子！若有比丘如是知六處如真，知六處T 0463c17習、知六處滅、知六處滅道如真者，是謂比T 0463c18丘成就見，得正見，於法得不壞淨，入正法T 0463c19中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大T 0463c20拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者舍T 0463c21梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因此T 0463c22事，比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0463c23入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比T 0463c24丘知名色如真，知名色習、知名色滅、知T 0463c25名色滅道如真。云何知名？謂四非色陰為T 0463c26名。云何知色？謂四大及四大造為色。此說T 0463c27色，前說名，是為名色，是謂知名色如真。云T 0463c28何知名色習如真？謂因識便有名色，是謂T 0463c29知名色習如真。云何知名色滅如真？謂識T 0464a01滅名色便滅，是謂知名色滅如真。云何知T 0464a02名色滅道如真？謂八支聖道，正見乃至正定T 0464a03為八，是謂知名色滅道如真。尊者舍梨子！T 0464a04若有比丘如是知名色如真，知名色習、T 0464a05知名色滅、知名色滅道如真者，是謂比丘T 0464a06成就見，得正見，於法得不壞淨，入正法T 0464a07中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大T 0464a08拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者舍T 0464a09梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因此T 0464a10事，比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0464a11入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比T 0464a12丘知識如真，知識習、知識滅、知識滅道T 0464a13如真。云何知識如真？謂有六識：眼識，耳、鼻、T 0464a14舌、身、意識，是謂知識如真。云何知識習如T 0464a15真？謂因行便有識，是謂知識習如真。云T 0464a16何知識滅如真？謂行滅識便滅，是謂知識T 0464a17滅如真。云何知識滅道如真？謂八支聖道，正T 0464a18見乃至正定為八，是謂知識滅道如真。尊T 0464a19者舍梨子！若有比丘如是知識如真，知識T 0464a20習、知識滅、知識滅道如真者，是謂比丘T 0464a21成就見，得正見，於法得不壞淨，入正法T 0464a22中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大T 0464a23拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者舍T 0464a24梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！頗更有事因此T 0464a25事，比丘成就見，得正見，於法得不壞淨，T 0464a26入正法耶？」
答曰：「有也。尊者舍梨子！謂有比T 0464a27丘知行如真，知行習、知行滅、知行滅道T 0464a28如真。云何知行如真？謂有三行：身行、口行、T 0464a29意行，是謂知行如真。云何知行習如真？謂T 0464b01因無明便有行，是謂知行習如真。云何T 0464b02知行滅如真？謂無明滅行便滅，是謂知行T 0464b03滅如真。云何知行滅道如真？謂八支聖道，正T 0464b04見乃至正定為八，是謂知行滅道如真。尊T 0464b05者舍梨子！若有比丘如是知行如真，知行T 0464b06習、知行滅、知行滅道如真者，是謂比丘T 0464b07成就見，得正見，於法得不壞淨，入正法T 0464b08中。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！善哉！賢者大T 0464b09拘絺羅！」尊者舍梨子歎已，歡喜奉行。
尊者舍T 0464b10梨子復問曰：「賢者大拘絺羅！若有比丘無明T 0464b11已盡，明已生，復作何等？」
尊者大拘絺羅答T 0464b12曰：「尊者舍梨子！若有比丘無明已盡，明已T 0464b13生，無所復作。」
尊者舍梨子聞已，歎曰：「善哉！T 0464b14善哉！賢者大拘絺羅！」
如是，彼二尊更互說T 0464b15義，各歡喜奉行，從坐起去。
T 0464b16
大拘絺羅經第九竟（四千七十七字）
T 0464b17 SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Rājagṛha and was staying at Squirrel Park in the Bamboo Grove.
SC 2At the time, Venerable Śāriputra rose from his seat of repose in the afternoon. He went to Venerable Mahākauṣṭhila, exchanged greetings with him, and withdrew to sit at one side.
SC 3Venerable Śāriputra said to Venerable Mahākauṣṭhila, “I have a question. May I ask it?”
SC 4Venerable Mahākauṣṭhila replied, “Venerable Śāriputra, if you’d like to ask a question, then ask it. Once I hear it, I’ll consider it.”
SC 5Venerable Śāriputra asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 6Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who knows what’s unskillful and knows the roots of unskillfulness. How does he know what’s unskillful? It mean bad physical action is unskillful and bad verbal and mental actions are unskillful. This is called knowing what’s unskillful.
SC 7“How does he know the roots of unskillfulness? They are the unskillful root of greed and the unskillful roots of hate and delusion. These are called the roots of unskillfulness. Venerable Śāriputra, if in this way a monk knows what’s unskillful and the roots of unskillfulness, this is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 8Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 9Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 10Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who knows what’s skillful and the roots of skillfulness. How does he know what’s skillful? It means superb physical action is skillful and superb verbal and mental actions are skillful. This is called knowing what’s skillful.
SC 11“How does he know the roots of skillfulness? They are the skillful root of having no greed and the skillful roots of having no hate and having no delusion. This is called knowing the roots of skillfulness. Venerable Śāriputra, if in this way a monk knows what’s skillful and the roots of skillfulness, this is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 12Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 13Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 14Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows food, knows the formation of food, knows the cessation of food, and truly knows the path to the cessation of food.
SC 15“How does he truly know food? It means there are four foods. First is portioned food, either crude or fine. Second is food of contact. Third is food of mental intention. Fourth is food of awareness. This is called truly knowing food. How does he truly know the formation of food? It means that there is food because of craving. This is called truly knowing the formation of food. How does he truly know the cessation of food? It means that food ceases because craving ceases. This is called truly knowing the cessation of food. How does he truly know the path to the cessation of food? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of food.
SC 16“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows food in this way, knows the formation of food, knows the cessation of food, and truly knows the path to the cessation of food. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 17Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 18Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 19Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows the contaminants, knows the formation of the contaminants, knows the cessation of the contaminants, and truly knows the path to the cessation of the contaminants.
SC 20“How does he truly know the contaminants? It means there are three contaminants, which are the contaminants of desire, contaminants of existence, and contaminant of ignorance. This is called truly knowing the contaminants. How does he truly know the formation of the contaminants? It means there are contaminants because of ignorance. This is called truly knowing the formation of the contaminants. How does he know the cessation of the contaminants? It means that the contaminants cease when ignorance ceases. This is called truly knowing the cessation of the contaminants. How does he know the path to the cessation of the contaminants? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of the contaminants.
SC 21“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows the contaminants in this way, knows the formation of the contaminants, knows the cessation of the contaminants, and truly knows the path to the cessation of the contaminants. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 22Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 23Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 24Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows suffering, knows the formation of suffering, knows the cessation of suffering, and truly knows the path to the cessation of suffering.
SC 25“How does he truly know suffering? It means the pain of birth, pain of old age, pain of illness, pain of death, pain of association with those disliked, the pain of separation with loved ones, the pain of not getting what is pursued, and basically the pain of the five proliferating aggregates. This is called truly knowing suffering. How does he truly know the formation of suffering? It means there is suffering because of old age and death. This is called truly know the formation of suffering. How does he know the cessation of suffering? It means that suffering ceases when old age and death cease. This is called truly knowing the cessation of suffering. How does he know the path to the cessation of suffering? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of suffering.
SC 26“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way suffering, knows the formation of suffering, knows the cessation of suffering, and truly knows the path to the cessation of suffering. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 27Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 28Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 29Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows old age and death, knows the formation of old age and death, knows the cessation of old age and death, and knows the path to the cessation of old age and death.
SC 30“How does he know old age? It means being elderly with white hair, teeth fallen out, strength weakening each day, body bent, and legs crooked. Their body is heavy, their breathing is labored, and they walk leaning on a staff. Their skin is shrunken, wrinkled, and hanging like sesame seed. Their faculties have deteriorated, and their appearance is ugly. This is called old age. How does he know death? It means the life of a sentient being ends that belonged to this or that species of sentient being. Being impermanent, it dies, scatters, and ceases. Its life span exhausted, it’s destroyed, its life faculty is stops, and it grows cold. This is called death. This description of death and the previous description of old age are called old age and death. This is called truly knowing old age and death.
SC 31“How does he truly know the formation of old age and death? It means old age and death exist because of birth. This is called truly knowing the formation of old age and death. How does he truly know the cessation of old age and death? It means old age and death cease when birth ceases. This is called truly knowing the cessation of old age and death. How does he know the path to the cessation of old age and death? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of old age and death.
SC 32“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way old age and death, knows the formation of old age and death, knows the cessation of old age and death, and truly knows the path to the cessation of old age and death. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 33Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 34Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 35Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows birth, knows the formation of birth, knows the cessation of birth, and truly knows the path to the cessation of birth.
SC 36“How does he truly know birth? It means that some sentient being of a certain type of sentient beings that are born is born, that are produced is produced, and that are formed is formed. The five aggregates are produced, and it obtains its life faculty. This is called truly knowing birth. how does he truly know the formation of birth? It means there is birth because of existence. This is called truly knowing the formation of birth. How does he truly know the cessation of birth? It means birth ceases when existence ceases. This is called truly knowing the cessation of birth. How does he know the path to the cessation of birth? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of birth.
SC 37“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way birth, knows the formation of birth, knows the cessation of birth, and truly knows the path to the cessation of birth. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 38Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 39Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 40Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows existence, knows the formation of existence, knows the cessation of existence, and truly knows the path to the cessation of existence.
SC 41“How does he truly know existence? It means that there are three existences: Desire existence, form existence, and formless existence. This is called truly knowing existence. How does he truly know the formation of existence? It means there is existence because of grasping. This is called truly knowing the formation of existence. How does he truly know the cessation of existence? It means existence ceases when grasping ceases. This is called truly knowing the cessation of existence. How does he know the path to the cessation of existence? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of existence.
SC 42“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way existence, knows the formation of existence, knows the cessation of existence, and truly knows the path to the cessation of existence. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 43Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 44Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 45Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows grasping, knows the formation of grasping, knows the cessation of grasping, and truly knows the path to the cessation of grasping.
SC 46“How does he truly know grasping? It means that there are four graspings: grasping desires, grasping precepts, grasping views, and grasping self. This is called truly knowing grasping. How does he truly know the formation of grasping? It means there is grasping because of craving. This is called truly knowing the formation of grasping. How does he truly know the cessation of grasping? It means grasping ceases when craving ceases. This is called truly knowing the cessation of grasping. How does he know the path to the cessation of grasping? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of grasping.
SC 47“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way grasping, knows the formation of grasping, knows the cessation of grasping, and truly knows the path to the cessation of grasping. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 48Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 49Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 50Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows craving, knows the formation of craving, knows the cessation of craving, and truly knows the path to the cessation of craving.
SC 51“How does he truly know craving? It means that there are three cravings: craving of desire, craving of form, and craving of formlessness. This is called truly knowing craving. How does he truly know the formation of craving? It means there is craving because of feeling. This is called truly knowing the formation of craving. How does he truly know the cessation of craving? It means craving ceases when feeling ceases. This is called truly knowing the cessation of craving. How does he know the path to the cessation of craving? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of craving.
SC 52“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way craving, knows the formation of craving, knows the cessation of craving, and truly knows the path to the cessation of craving. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 53Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 54Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 55Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows feeling, knows the formation of feeling, knows the cessation of feeling, and truly knows the path to the cessation of feeling.
SC 56“How does he truly know feeling? It means that there are three feelings: pleasant feelings, painful feelings, and neither painful nor pleasant feelings. This is called truly knowing feeling. How does he truly know the formation of feeling? It means there is feeling because of contact. This is called truly knowing the formation of feeling. How does he truly know the cessation of feeling? It means feeling ceases when contact ceases. This is called truly knowing the cessation of feeling. How does he know the path to the cessation of feeling? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of feeling.
SC 57“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way feeling, knows the formation of feeling, knows the cessation of feeling, and truly knows the path to the cessation of feeling. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 58Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 59Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 60Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows contact, knows the formation of contact, knows the cessation of contact, and truly knows the path to the cessation of contact.
SC 61“How does he truly know contact? It means that there are three contacts: Pleasant contact, painful contact, and neither painful nor pleasant contact. This is called truly knowing contact. How does he truly know the formation of contact? It means there is contact because of the six senses. This is called truly knowing the formation of contact. How does he truly know the cessation of contact? It means contact ceases when the six senses cease. This is called truly knowing the cessation of contact. How does he know the path to the cessation of contact? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of contact.
SC 62“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way contact, knows the formation of contact, knows the cessation of contact, and truly knows the path to the cessation of contact. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 63Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 64Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 65Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows the six senses, knows the formation of the six senses, knows the cessation of the six senses, and truly knows the path to the cessation of the six senses.
SC 66“How does he truly know the six senses? It means the eye sense, ear sense, nose sense, tongue sense, body sense, and mind sense. This is called truly knowing the six senses. How does he truly know the formation of the six senses? It means there are the six senses because of name and form. This is called truly knowing the formation of the six senses. How does he truly know the cessation of the six senses? It means the six senses cease when name and form cease. This is called truly knowing the cessation of the six senses. How does he know the path to the cessation of the six senses? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of the six senses.
SC 67“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way the six senses, knows the formation of the six senses, knows the cessation of the six senses, and truly knows the path to the cessation of the six senses. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 68Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 69Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 70Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows name and form, knows the formation of name and form, knows the cessation of name and form, and truly knows the path to the cessation of name and form.
SC 71“How does he know name? It means name is the four aggregates that aren’t form. How does he know form? It means that form is the four basic elements and what’s made of the four basic elements. This description of form and the previous description of name are name and form. This is called truly knowing name and form. How does he truly know the formation of name and form? It means there are name and form because of awareness. This is called truly knowing the formation of name and form. How does he truly know the cessation of name and form? It means name and form cease when awareness ceases. This is called truly knowing the cessation of name and form. How does he know the path to the cessation of name and form? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of name and form.
SC 72“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way name and form, knows the formation of name and form, knows the cessation of name and form, and truly knows the path to the cessation of name and form. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 73Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 74Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 75Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows awareness, knows the formation of awareness, knows the cessation of awareness, and truly knows the path to the cessation of awareness.
SC 76“How does he truly know awareness? It means that there are six kinds of awareness: visual awareness … auditory … olfactory … gustatory … somatic … and mental awareness. This is called truly knowing awareness. How does he truly know the formation of awareness? It means there is awareness because of actions. This is called truly knowing the formation of awareness. How does he truly know the cessation of awareness? It means awareness ceases when actions cease. This is called truly knowing the cessation of awareness. How does he know the path to the cessation of awareness? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of awareness.
SC 77“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way awareness, knows the formation of awareness, knows the cessation of awareness, and truly knows the path to the cessation of awareness. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 78Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 79Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 80Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows actions, knows the formation of actions, knows the cessation of actions, and truly knows the path to the cessation of actions.
SC 81“How does he truly know actions? It means that there are three kinds of action: physical actions, verbal actions, and mental actions. This is called truly knowing actions. How does he truly know the formation of actions? It means there are actions because of ignorance. This is called truly knowing the formation of actions. How does he truly know the cessation of actions? It means actions cease when ignorance ceases. This is called truly knowing the cessation of actions. How does he know the path to the cessation of actions? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of actions.
SC 82“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way actions, knows the formation of actions, knows the cessation of actions, and truly knows the path to the cessation of actions. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 83Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 84Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, suppose there’s a monk who has ended ignorance and produced insight. Is there something more for him to do?”
SC 85Venerable Mahākauṣṭhila replied, “Venerable Śāriputra, if a monk has ended ignorance and produced insight, there is nothing more for him to do.”
SC 86Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!”
SC 87In this way, those two venerables discussed the goal with each other. They each rejoiced and approved of it, rose from their seats, and departed.
Tôi nghe như vầy:
Một thời Phật trú tại thành Vương Xá, trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa.
Bấy giờ, vào lúc xế chiều, Tôn giả Xá-lợi-phất từ chỗ tĩnh tọa đứng dậy, đi đến chỗ Tôn giả Đại Câu-hi-la, chào hỏi lẫn nhau, rồi ngồi xuống một bên.
Tôn giả Xá-lợi-phất nói với Tôn giả Đại Câu-hi-la như vầy:
“Tôi có điều muốn hỏi, mong ngài nghe cho chăng?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, ngài muốn hỏi điều gì xin cứ hỏi, tôi nghe rồi sẽ suy nghĩ”.
Tôn giả Xá-lợi-phất hỏi rằng:
“Này Hiền giả Đại Câu-hi-la, có điều kiện nào mà nhân điều kiện đó mà Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp không?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Có vậy, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết bất thiện và biết căn của bất thiện.
“Thế nào là biết bất thiện? Ác hành của thân là bất thiện, ác hành của khẩu là bất thiện, và ác hành của ý là bất thiện. Đó là biết bất thiện.
“Thế nào là biết bất thiện căn? Tham là căn của bất thiện, nhuế, và si là căn của bất thiện. Đó là biết căn của bất thiện.
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu có Tỳ-kheo biết bất thiện và biết căn của bất thiện như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp.
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều kiện nào mà nhân điều kiện đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?
“Có vậy, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết thiện và biết căn của thiện.
“Thế nào là biết thiện? Diệu hành của thân là thiện. Diệu hành của ý và khẩu là thiện. Đó là biết thiện.
“Thế nào là biết căn của thiện? Vô tham là căn của thiện, vô nhuế và vô si là căn của thiện. Đó là biết căn của thiện.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất. Nếu có Tỳ-kheo biết thiện và biết thiện căn như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp.
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Nghĩa là Tỳ-kheo biết như thật về thức ăn, biết như thật về tập của thức ăn, về diệt của thức ăn và đạo của thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về thức ăn? Có bốn loại thức ăn: Một là đoàn thực, thô và tế; hai là xúc thực; ba là ý tư thực; bốn là thức thực. Đó là biết như thật về thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về tập của thức ăn? Do ái mới có thức ăn. Đó là biết như thật về tập của thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thức ăn? Ái diệt tức là thức ăn diệt. Đó là biết như thật về diệt của thức ăn.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thức ăn? Tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho tới chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của thức ăn.
“Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thức ăn, biết như thật về tập của thức ăn, thực diệt và thực diệt đạo của thức ăn như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về lậu, biết như thật về tập của lậu, diệt của lậu và diệt đạo của lậu.
“Thế nào là biết như thật về lậu? Có ba lậu là dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Đó là biết như thật về lậu.
“Thế nào là biết như thật về tập của lậu? Do vô minh mới có lậu. Đó là biết như thật về tập của lậu.
“Thế nào là biết như thật về diệt của lậu? Do vô minh diệt thì lậu diệt. Đó là biết như thật về diệt của lậu.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của lậu? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho tới chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của lậu.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về lậu, biết như thật về tập của lậu, diệt của lậu và diệt đạo của lậu như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về Khổ, biết như thật về Khổ tập, Khổ diệt và Khổ diệt đạo.
“Thế nào là biết như thật về Khổ? Sinh khổ, lão khổ, bệnh khổ, tử khổ, oán tắng hội khổ, ái biệt ly khổ, sở cầu bất đắc khổ, nói tóm lại năm thủ uẩn khổ. Đó là biết như thật về khổ.
“Thế nào là biết như thật về Khổ tập? Do già-chết mới có khổ. Đó là biết như thật về khổ tập.
“Thế nào là biết như thật về Khổ diệt? Già-chết diệt tức khổ diệt. Đó là biết như về Khổ diệt.
“Thế nào là biết như thật về Khổ diệt đạo? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về Khổ diệt đạo.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về Khổ, biết như thật về Khổ tập, Khổ diệt và Khổ diệt đạo như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về già chết, biết như thật về tập khởi của già chết, diệt của già chết và diệt đạo của già chết.
“Thế nào là biết như thật về già? Đó là, người kia già cả, đầu bạc, răng rụng, sự cường tráng càng ngày càng suy giảm, thân còng, chân vẹo, cơ thể nặng nề, hơi thở đưa lên, chống gậy mà đi, thịt teo rút, da nhăn như cây gai, các căn rụng rời, nhan sắc xấu xí. Đó là biết như thật về già.
“Thế nào là biết như thật về chết? Đó là, chúng sanh kia và tất cả chủng loại sai biệt của chúng sanh kia, khi mạng chung, cơn vô thường đến, thì chết rồi chôn và tan rã, tuổi thọ chấm dứt và bị phá hoại, mạng căn bế tắc; đó là của chết. Trước kia là nói về già, đây là nói về chết. Đó gọi là lão tử. Đó là biết như thật về già-chết.
“Thế nào là biết như thật về tập của già chết? Đó là, do sanh mà có già chết. Đó là biết như thật về tập của già chết.
“Thế nào là biết như thật về diệt của già chết? Đó là, sanh diệt tức già chết diệt. Đó là biết như thật về diệt của già chết.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của già chết? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của già chết.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất. Nếu có Tỳ-kheo biết như thật về già chết. Biết như thật về tập của già chết, diệt của già chết và diệt đạo của già chết như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về sanh, biết như thật về tập của sanh, diệt của sanh và diệt đạo của sanh.
“Thế nào là biết như thật về sanh? Đó là, chúng sanh kia và tất cả chủng loại sai biệt của chúng sanh kia, đến lúc sanh thì sanh, đến lúc xuất thì xuất, đến lúc thành thì thành; khi phát khởi năm uẩn liền có mạng căn. Đó là biết như thật về sanh.
“Thế nào là biết như thật về tập của sanh? Do hữu mà có sanh. Đó là biết như thật về tập của sanh.
“Thế nào là biết như thật về diệt của sanh? Hữu diệt tức sanh diệt. Đó là biết như thật về diệt của sanh.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của sanh? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của sanh.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về sanh, biết như thật về tập của sanh, diệt của sanh và diệt đạo của sanh như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về hữu, biết như thật về tập của hữu, diệt của hữu và diệt đạo của hữu.
“Thế nào là biết như thật về hữu? Có ba hữu: Dục hữu, sắc hữu và vô sắc hữu. Đó là biết như thật về hữu.
“Thế nào là biết như thật về tập của hữu? Do thủ mà có hữu. Đó là biết như thật về hữu tập.
“Thế nào là biết như thật về hữu diệt? Thủ diệt tức hữu diệt. Đó là biết như thật về hữu diệt.
“Thế nào là biết như thật về hữu diệt đạo? Tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về hữu diệt đạo?
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về hữu, biết như thật về hữu tập, hữu diệt và hữu diệt đạo như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi hoan hỷ khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về thủ, biết như thật về tập của thủ, diệt của thủ và diệt đạo của thủ.
“Thế nào là biết như thật về thủ? Đó là bốn thủ: dục thủ, giới thủ, kiến thủ và ngã thủ. Đó là biết như thật về thủ.
“Thế nào là biết như thật về tập của thủ? Do ái mà có thủ. Đó là biết như thật về tập của thủ.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thủ? Nghĩa là ái diệt thì thủ diệt. Đó là biết như thật về diệt của thủ.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thủ? Tám chi Thánh đạo, từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của thủ.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thủ, biết như thật về tập của thủ, diệt của thủ và diệt đạo của thủ như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về ái, biết như thật về tập của ái, diệt của ái và diệt đạo của ái.
“Thế nào là biết như thật về ái? Có ba ái: dục ái, sắc ái và vô sắc ái. Đó là biết như thật về ái.
“Thế nào là biết như thật về tập của ái? Do thọ mà có ái. Đó là biết như thật về tập của ái.
“Thế nào là biết như thật về diệt của ái? Thọ diệt tức ái diệt. Đó là biết như thật về diệt của ái.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của ái? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của ái.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về ái, biết như thật về tập của ái, diệt của ái và diệt đạo của ái như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về thọ, biết như thật về tập của thọ, diệt của thọ và diệt đạo của thọ.
“Thế nào là biết như thật về thọ? Có ba thọ: lạc thọ, khổ thọ và bất lạc bất khổ thọ. Đó là biết như thật về thọ.
“Thế nào là biết như thật về tập của thọ? Do xúc mà có thọ. Đó là biết như thật về tập của thọ.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thọ? Do xúc diệt nên thọ diệt. Đó là biết như thật về diệt của thọ.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thọ? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định. Đó là biết như thật về diệt đạo của thọ.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thọ, biết như thật về tập của thọ, diệt của thọ và diệt đạo của thọ như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về xúc, biết như thật về tập của xúc, diệt của xúc và diệt đạo của xúc.
“Thế nào là biết như thật về xúc? Có ba xúc: lạc xúc, khổ xúc và bất lạc bất khổ xúc. Đó là biết như thật về xúc.
“Thế nào là biết như thật về tập của xúc? Do sáu xứ mà có xúc. Đó là biết như thật về tập của xúc.
“Thế nào là biết như thật về diệt của xúc? Sáu xứ diệt tức xúc diệt. Đó là biết như thật về diệt của xúc.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của xúc? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của xúc.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về xúc, biết như thật về tập của xúc, diệt của xúc và diệt đạo của xúc như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về sáu xứ, biết như thật về tập của sáu xứ, diệt của sáu xứ và diệt đạo của sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về sáu xứ? Nhãn xứ, nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ. Đó là biết như thật về sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về tập của sáu xứ? Do danh sắc mà có sáu xứ. Đó là biết như thật về tập của sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về diệt của sáu xứ? Danh sắc diệt tức sáu xứ diệt. Đó là biết như thật về diệt của sáu xứ.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của sáu xứ? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của sáu xứ.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về sáu xứ, biết như thật về tập của sáu xứ, diệt của sáu xứ và diệt đạo của sáu xứ như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, đó là có Tỳ-kheo biết như thật về danh sắc, biết như thật về tập của danh sắc, diệt của danh sắc và diệt đạo của danh sắc.
“Thế nào là biết như thật về danh sắc? Đó là bốn uẩn phi sắc là danh. Thế nào là biết về sắc? Bốn đại và sắc do bốn đại tạo. Đây là nói về sắc. Trước đó nói về danh, đó là danh sắc. Đó là biết như thật về danh sắc.
Thế nào là biết như thật về tập của danh sắc? Do thức mà có danh sắc. Đó là biết như thật về tập của danh sắc.
“Thế nào là biết như thật về diệt của danh sắc? Thức diệt tức danh sắc diệt? Đó là biết như thật về diệt của danh sắc.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của danh sắc? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của danh sắc.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về danh sắc, biết như thật về tập của danh sắc, diệt của danh sắc và diệt đạo của danh sắc như vậy; đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về thức, biết như thật về tập của thức, diệt của thức và diệt đạo của thức.
“Thế nào là biết như thật về thức? Có sáu thức: nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức. Đó là biết như thật về thức.
“Thế nào là biết như thật về tập của thức? Do hành mà có thức. Đó là biết như thật về tập của thức.
“Thế nào là biết như thật về diệt của thức? Hành diệt tức thức diệt. Đó là biết như thật về diệt của thức.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của thức? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của thức.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về thức, biết như thật về tập của thức, diệt của thức và diệt đạo của thức như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, lại còn có điều nào mà nhân điều đó Tỳ-kheo thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh, và thể nhập chánh pháp chăng?”
“Có, thưa Tôn giả Xá-lợi-phất. Đó là có Tỳ-kheo biết như thật về hành, biết như thật về tập của hành, diệt của hành và diệt đạo của hành.
“Thế nào là biết như thật về hành? Có ba hành: thân hành, khẩu hành và ý hành. Đó là biết như thật về hành.
“Thế nào là biết như thật về tập của hành? Do vô minh mà có hành. Đó là biết như thật về tập của hành.
“Thế nào là biết như thật về diệt của hành? Vô minh diệt tức hành diệt. Đó là biết như thật về diệt của hành.
“Thế nào là biết như thật về diệt đạo của hành? Tám chi Thánh đạo từ chánh kiến cho đến chánh định là tám. Đó là biết như thật về diệt đạo của hành.
“Này Tôn giả Xá-lợi-phất, nếu Tỳ-kheo biết như thật về hành, biết như thật về tập của hành, diệt của hành và diệt đạo của hành như vậy, đó là Tỳ-kheo đã thành tựu kiến, được chánh kiến, đối với pháp được bất hoại tịnh và thể nhập chánh pháp.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Tôn giả Xá-lợi-phất lại hỏi rằng:
“Hiền giả Đại Câu-hi-la, nếu có Tỳ-kheo mà vô minh đã dứt, minh đã phát sanh, thì vị ấy còn phải làm những gì nữa?”
Tôn giả Đại Câu-hi-la trả lời rằng:
“Thưa Tôn giả Xá-lợi-phất, Tỳ-kheo nào mà vô minh đã dứt, minh đã phát sanh, thì vị ấy không còn gì phải làm nữa.”
Tôn giả Xá-lợi-phất nghe rồi khen rằng:
“Lành thay, lành thay, Hiền giả Đại Câu-hi-la!”
Tôn giả Xá-lợi-phất khen ngợi rồi hoan hỷ phụng hành.
Hai vị Tôn giả cùng nhau nói về nghĩa như vậy, thảy đều hoan hỷ phụng hành, từ chỗ ngồi đứng dậy mà đi.
SC 1Thus I have heard: One time, the Buddha traveled to Rājagṛha and was staying at Squirrel Park in the Bamboo Grove.
SC 2At the time, Venerable Śāriputra rose from his seat of repose in the afternoon. He went to Venerable Mahākauṣṭhila, exchanged greetings with him, and withdrew to sit at one side.
SC 3Venerable Śāriputra said to Venerable Mahākauṣṭhila, “I have a question. May I ask it?”
SC 4Venerable Mahākauṣṭhila replied, “Venerable Śāriputra, if you’d like to ask a question, then ask it. Once I hear it, I’ll consider it.”
SC 5Venerable Śāriputra asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 6Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who knows what’s unskillful and knows the roots of unskillfulness. How does he know what’s unskillful? It mean bad physical action is unskillful and bad verbal and mental actions are unskillful. This is called knowing what’s unskillful.
SC 7“How does he know the roots of unskillfulness? They are the unskillful root of greed and the unskillful roots of hate and delusion. These are called the roots of unskillfulness. Venerable Śāriputra, if in this way a monk knows what’s unskillful and the roots of unskillfulness, this is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 8Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 9Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 10Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who knows what’s skillful and the roots of skillfulness. How does he know what’s skillful? It means superb physical action is skillful and superb verbal and mental actions are skillful. This is called knowing what’s skillful.
SC 11“How does he know the roots of skillfulness? They are the skillful root of having no greed and the skillful roots of having no hate and having no delusion. This is called knowing the roots of skillfulness. Venerable Śāriputra, if in this way a monk knows what’s skillful and the roots of skillfulness, this is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 12Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 13Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 14Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows food, knows the formation of food, knows the cessation of food, and truly knows the path to the cessation of food.
SC 15“How does he truly know food? It means there are four foods. First is portioned food, either crude or fine. Second is food of contact. Third is food of mental intention. Fourth is food of awareness. This is called truly knowing food. How does he truly know the formation of food? It means that there is food because of craving. This is called truly knowing the formation of food. How does he truly know the cessation of food? It means that food ceases because craving ceases. This is called truly knowing the cessation of food. How does he truly know the path to the cessation of food? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of food.
SC 16“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows food in this way, knows the formation of food, knows the cessation of food, and truly knows the path to the cessation of food. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 17Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 18Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 19Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows the contaminants, knows the formation of the contaminants, knows the cessation of the contaminants, and truly knows the path to the cessation of the contaminants.
SC 20“How does he truly know the contaminants? It means there are three contaminants, which are the contaminants of desire, contaminants of existence, and contaminant of ignorance. This is called truly knowing the contaminants. How does he truly know the formation of the contaminants? It means there are contaminants because of ignorance. This is called truly knowing the formation of the contaminants. How does he know the cessation of the contaminants? It means that the contaminants cease when ignorance ceases. This is called truly knowing the cessation of the contaminants. How does he know the path to the cessation of the contaminants? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of the contaminants.
SC 21“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows the contaminants in this way, knows the formation of the contaminants, knows the cessation of the contaminants, and truly knows the path to the cessation of the contaminants. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 22Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 23Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 24Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows suffering, knows the formation of suffering, knows the cessation of suffering, and truly knows the path to the cessation of suffering.
SC 25“How does he truly know suffering? It means the pain of birth, pain of old age, pain of illness, pain of death, pain of association with those disliked, the pain of separation with loved ones, the pain of not getting what is pursued, and basically the pain of the five proliferating aggregates. This is called truly knowing suffering. How does he truly know the formation of suffering? It means there is suffering because of old age and death. This is called truly know the formation of suffering. How does he know the cessation of suffering? It means that suffering ceases when old age and death cease. This is called truly knowing the cessation of suffering. How does he know the path to the cessation of suffering? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of suffering.
SC 26“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way suffering, knows the formation of suffering, knows the cessation of suffering, and truly knows the path to the cessation of suffering. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 27Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 28Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 29Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows old age and death, knows the formation of old age and death, knows the cessation of old age and death, and knows the path to the cessation of old age and death.
SC 30“How does he know old age? It means being elderly with white hair, teeth fallen out, strength weakening each day, body bent, and legs crooked. Their body is heavy, their breathing is labored, and they walk leaning on a staff. Their skin is shrunken, wrinkled, and hanging like sesame seed. Their faculties have deteriorated, and their appearance is ugly. This is called old age. How does he know death? It means the life of a sentient being ends that belonged to this or that species of sentient being. Being impermanent, it dies, scatters, and ceases. Its life span exhausted, it’s destroyed, its life faculty is stops, and it grows cold. This is called death. This description of death and the previous description of old age are called old age and death. This is called truly knowing old age and death.
SC 31“How does he truly know the formation of old age and death? It means old age and death exist because of birth. This is called truly knowing the formation of old age and death. How does he truly know the cessation of old age and death? It means old age and death cease when birth ceases. This is called truly knowing the cessation of old age and death. How does he know the path to the cessation of old age and death? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of old age and death.
SC 32“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way old age and death, knows the formation of old age and death, knows the cessation of old age and death, and truly knows the path to the cessation of old age and death. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 33Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 34Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 35Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows birth, knows the formation of birth, knows the cessation of birth, and truly knows the path to the cessation of birth.
SC 36“How does he truly know birth? It means that some sentient being of a certain type of sentient beings that are born is born, that are produced is produced, and that are formed is formed. The five aggregates are produced, and it obtains its life faculty. This is called truly knowing birth. how does he truly know the formation of birth? It means there is birth because of existence. This is called truly knowing the formation of birth. How does he truly know the cessation of birth? It means birth ceases when existence ceases. This is called truly knowing the cessation of birth. How does he know the path to the cessation of birth? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of birth.
SC 37“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way birth, knows the formation of birth, knows the cessation of birth, and truly knows the path to the cessation of birth. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 38Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 39Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 40Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows existence, knows the formation of existence, knows the cessation of existence, and truly knows the path to the cessation of existence.
SC 41“How does he truly know existence? It means that there are three existences: Desire existence, form existence, and formless existence. This is called truly knowing existence. How does he truly know the formation of existence? It means there is existence because of grasping. This is called truly knowing the formation of existence. How does he truly know the cessation of existence? It means existence ceases when grasping ceases. This is called truly knowing the cessation of existence. How does he know the path to the cessation of existence? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of existence.
SC 42“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way existence, knows the formation of existence, knows the cessation of existence, and truly knows the path to the cessation of existence. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 43Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 44Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 45Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows grasping, knows the formation of grasping, knows the cessation of grasping, and truly knows the path to the cessation of grasping.
SC 46“How does he truly know grasping? It means that there are four graspings: grasping desires, grasping precepts, grasping views, and grasping self. This is called truly knowing grasping. How does he truly know the formation of grasping? It means there is grasping because of craving. This is called truly knowing the formation of grasping. How does he truly know the cessation of grasping? It means grasping ceases when craving ceases. This is called truly knowing the cessation of grasping. How does he know the path to the cessation of grasping? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of grasping.
SC 47“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way grasping, knows the formation of grasping, knows the cessation of grasping, and truly knows the path to the cessation of grasping. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 48Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 49Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 50Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows craving, knows the formation of craving, knows the cessation of craving, and truly knows the path to the cessation of craving.
SC 51“How does he truly know craving? It means that there are three cravings: craving of desire, craving of form, and craving of formlessness. This is called truly knowing craving. How does he truly know the formation of craving? It means there is craving because of feeling. This is called truly knowing the formation of craving. How does he truly know the cessation of craving? It means craving ceases when feeling ceases. This is called truly knowing the cessation of craving. How does he know the path to the cessation of craving? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of craving.
SC 52“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way craving, knows the formation of craving, knows the cessation of craving, and truly knows the path to the cessation of craving. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 53Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 54Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 55Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows feeling, knows the formation of feeling, knows the cessation of feeling, and truly knows the path to the cessation of feeling.
SC 56“How does he truly know feeling? It means that there are three feelings: pleasant feelings, painful feelings, and neither painful nor pleasant feelings. This is called truly knowing feeling. How does he truly know the formation of feeling? It means there is feeling because of contact. This is called truly knowing the formation of feeling. How does he truly know the cessation of feeling? It means feeling ceases when contact ceases. This is called truly knowing the cessation of feeling. How does he know the path to the cessation of feeling? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of feeling.
SC 57“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way feeling, knows the formation of feeling, knows the cessation of feeling, and truly knows the path to the cessation of feeling. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 58Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 59Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 60Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows contact, knows the formation of contact, knows the cessation of contact, and truly knows the path to the cessation of contact.
SC 61“How does he truly know contact? It means that there are three contacts: Pleasant contact, painful contact, and neither painful nor pleasant contact. This is called truly knowing contact. How does he truly know the formation of contact? It means there is contact because of the six senses. This is called truly knowing the formation of contact. How does he truly know the cessation of contact? It means contact ceases when the six senses cease. This is called truly knowing the cessation of contact. How does he know the path to the cessation of contact? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of contact.
SC 62“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way contact, knows the formation of contact, knows the cessation of contact, and truly knows the path to the cessation of contact. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 63Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 64Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 65Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows the six senses, knows the formation of the six senses, knows the cessation of the six senses, and truly knows the path to the cessation of the six senses.
SC 66“How does he truly know the six senses? It means the eye sense, ear sense, nose sense, tongue sense, body sense, and mind sense. This is called truly knowing the six senses. How does he truly know the formation of the six senses? It means there are the six senses because of name and form. This is called truly knowing the formation of the six senses. How does he truly know the cessation of the six senses? It means the six senses cease when name and form cease. This is called truly knowing the cessation of the six senses. How does he know the path to the cessation of the six senses? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of the six senses.
SC 67“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way the six senses, knows the formation of the six senses, knows the cessation of the six senses, and truly knows the path to the cessation of the six senses. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 68Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 69Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 70Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows name and form, knows the formation of name and form, knows the cessation of name and form, and truly knows the path to the cessation of name and form.
SC 71“How does he know name? It means name is the four aggregates that aren’t form. How does he know form? It means that form is the four basic elements and what’s made of the four basic elements. This description of form and the previous description of name are name and form. This is called truly knowing name and form. How does he truly know the formation of name and form? It means there are name and form because of awareness. This is called truly knowing the formation of name and form. How does he truly know the cessation of name and form? It means name and form cease when awareness ceases. This is called truly knowing the cessation of name and form. How does he know the path to the cessation of name and form? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of name and form.
SC 72“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way name and form, knows the formation of name and form, knows the cessation of name and form, and truly knows the path to the cessation of name and form. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 73Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 74Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 75Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows awareness, knows the formation of awareness, knows the cessation of awareness, and truly knows the path to the cessation of awareness.
SC 76“How does he truly know awareness? It means that there are six kinds of awareness: visual awareness … auditory … olfactory … gustatory … somatic … and mental awareness. This is called truly knowing awareness. How does he truly know the formation of awareness? It means there is awareness because of actions. This is called truly knowing the formation of awareness. How does he truly know the cessation of awareness? It means awareness ceases when actions cease. This is called truly knowing the cessation of awareness. How does he know the path to the cessation of awareness? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of awareness.
SC 77“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way awareness, knows the formation of awareness, knows the cessation of awareness, and truly knows the path to the cessation of awareness. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 78Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 79Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, is there something else that would cause a monk to achieve vision, attain right view, gain an unbreakable purity in the Dharma, and enter the correct Dharma?”
SC 80Mahākauṣṭhila replied, “There is. Venerable Śāriputra, there’s a monk who truly knows actions, knows the formation of actions, knows the cessation of actions, and truly knows the path to the cessation of actions.
SC 81“How does he truly know actions? It means that there are three kinds of action: physical actions, verbal actions, and mental actions. This is called truly knowing actions. How does he truly know the formation of actions? It means there are actions because of ignorance. This is called truly knowing the formation of actions. How does he truly know the cessation of actions? It means actions cease when ignorance ceases. This is called truly knowing the cessation of actions. How does he know the path to the cessation of actions? It means the noble eightfold path, which is right view … up to … right samādhi, which is the eighth. This is called truly knowing the path to the cessation of actions.
SC 82“Venerable Śāriputra, suppose a monk truly knows in this way actions, knows the formation of actions, knows the cessation of actions, and truly knows the path to the cessation of actions. This is called a monk who has achieved vision, attained right view, gained an unbreakable purity in the Dharma, and entered the correct Dharma.”
SC 83Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!” After praising him, Venerable Śāriputra then rejoiced and approved.
SC 84Venerable Śāriputra again asked, “Venerable Mahākauṣṭhila, suppose there’s a monk who has ended ignorance and produced insight. Is there something more for him to do?”
SC 85Venerable Mahākauṣṭhila replied, “Venerable Śāriputra, if a monk has ended ignorance and produced insight, there is nothing more for him to do.”
SC 86Hearing this, Venerable Śāriputra praised him, “Good! Good, Venerable Mahākauṣṭhila!”
SC 87In this way, those two venerables discussed the goal with each other. They each rejoiced and approved of it, rose from their seats, and departed.