Nội dung dưới đây được dịch tự động. Có thể chưa hoàn toàn chính xác về thuật ngữ Phật học. Vui lòng tham chiếu bản gốc tiếng Anh hoặc Pāli để đối chiếu.
Na-tiên nói: “Đã quá nửa đêm, tôi phải trở về.”
Vua bèn truyền lệnh cho thị vệ lấy bốn cuộn vải tẩm dầu làm đuốc, và đưa Na-tiên về tinh xá, dặn rằng: “Các ngươi hãy cung kính và hầu hạ Na-tiên như hầu hạ ta vậy.”
Các thị vệ đáp: “Chúng tôi đã rõ.”
Vua nói: “Có một vị thầy như Na-tiên và một người học trò như ta, sự chứng đắc Pháp sẽ nhanh chóng.”
Vì tất cả các câu hỏi của vua đều được Na-tiên giải đáp thỏa đáng, nên vua rất hoan hỷ. Vì vậy, vua truyền lệnh lấy từ kho báu ra y phục trị giá một vạn đồng tiền để cúng dường Na-tiên.
Vua nói với Na-tiên: “Từ nay trở đi, Ngài cùng với tám trăm Sa-môn, sẽ được thỉnh vào cung điện của ta dùng bữa mỗi ngày và cũng sẽ được cung cấp mọi thứ Ngài mong muốn.”
Na-tiên bèn thưa với vua: “Tôi là một bậc ẩn sĩ không có dục vọng.”
Vua nói: “Na-tiên, Ngài nên bảo vệ chính mình và cũng bảo vệ ta.”
“Ý Ngài là gì, khi nói bảo vệ chính mình và ta?”
“Vì ta e rằng (T 719a) người đời sẽ chê trách ta keo kiệt mà nói rằng: ‘Na-tiên đã giải đáp những nghi vấn của vua, nhưng lại không nhận được gì từ vua.’ Người đời cũng có thể chê trách Ngài mà nói rằng: ‘Na-tiên không thể giải đáp những nghi vấn của vua, nên vua đã không cúng dường Ngài bất cứ thứ gì.’”
Vua tiếp lời: “Nếu Ngài, Na-tiên, chấp nhận vật cúng dường của ta, ta sẽ gặt hái được công đức lớn, và Ngài cũng sẽ bảo vệ được danh tiếng của mình. Cũng như một con sư tử bị nhốt trong lồng vàng sẽ luôn muốn thoát ra ngoài. Hiện tại, ta là một vị vua trong cung điện, nhưng tâm ta không an lạc. Vì vậy, ta muốn rời bỏ đất nước và học hỏi Pháp.”
Sau khi vua dứt lời, Na-tiên đứng dậy và trở về tinh xá. Khi Na-tiên vừa rời đi, vua tự mình suy ngẫm về những câu hỏi mình đã hỏi Na-tiên và những câu trả lời Na-tiên đã đưa ra. Rồi vua nghĩ: “Những câu hỏi do ta đặt ra đều được Na-tiên giải đáp và giảng giải thấu đáo.”
Và Na-tiên cũng vậy, khi trở về tinh xá, tự mình suy nghĩ về vấn đề đó: “Bất cứ câu hỏi nào vua đặt ra cho ta, ta đều đã trả lời tất cả.” Ngài tự nhủ: “Ta đã giảng giải tất cả những câu hỏi vua đặt ra.”
Na-tiên suy ngẫm những vấn đề này cho đến sáng. Ngày hôm sau, Na-tiên đắp y, ôm bát, vào cung điện và ngồi trong đại điện hoàng gia. Vua trước hết đảnh lễ Na-tiên, rồi ngồi xuống và nói: “Bạch Đại đức Na-tiên, ngay khi Ngài vừa rời đi, ta đã tự mình suy nghĩ về những gì ta đã hỏi Na-tiên và những gì Na-tiên đã trả lời. Rồi ta nhận ra rằng bất cứ câu hỏi nào ta hỏi, Na-tiên đều giảng giải thấu đáo. Những suy nghĩ này đã khiến ta an lạc cho đến sáng.”
Na-tiên cũng thưa với vua: “Sau khi tôi trở về tinh xá, tôi cũng suy nghĩ về những gì vua đã hỏi tôi, và những gì tôi đã giảng giải. Tôi đã giảng giải tất cả. Những suy nghĩ này đã khiến tôi an lạc cho đến sáng.” Nói xong, Na-tiên muốn rời đi, và vua đảnh lễ Na-tiên.
Tại đây kết thúc Kinh Na-tiên Tỳ-kheo.
Nāgasena said, “It is past midnight, I have to go back.”
Then the king ordered his attendants to have four rolls of cloth dipped in oil to serve as torches and sent Nāgasena to his temple saying, “You all should respect and attend to Nāgasena as if attending me.”
The attendants replied, “We understand.”
The king said, “To have such a teacher as Nāgasena and such a pupil like me, the realization of Dharma will be quick.”
As all the king’s questions were given suitable answers by Nāgasena, thus the king rejoiced. So the king ordered clothes worth ten-thousand coins to be offered to Nāgasena from the treasury.
The king said to Nāgasena, “From now on, you together with eight hundred sramanas, will be invited daily to my palace for meals and will also be provided with whatever you desire.”
Nāgasena then told the king, “I am a recluse who has no desire.”
The king said “Nāgasena, you should protect yourself and also protect me.”
“What do you mean, by protecting myself and you?”
“Because I am afraid T 719a that people would blame me of being miserly by saying, ‘Nāgasena has solved the king’s doubts, but has not received anything from the king.’ People might also blame you saying, ‘Nāgasena was unable to solve the king’s doubts, so the king has not offered him anything.’”
The king continued, “If you, Nāgasena, accept my present, I would earn great merit, and you would protect your fame as well. Just as a lion which is kept in a golden cage will always want to go out. Now, I am a king in the palace, but my mind is not happy. So I want to leave the country and learn the Dharma.”
After the king had finished his speech, Nāgasena got up and returned to the temple. When Nāgasena had just left, the king pondered by himself over what questions he had asked Nāgasena and what answers had been given by Nāgasena. Then the king thought, “The questions put by me were well replied to and explained by Nāgasena.”
And Nāgasena likewise, when he returned to the temple, thought the matter over to himself, “Whatever questions put to me by the king, I have replied to them all.” He thought to himself, “I explained all the questions put by the king.”
Nāgasena thought over these matters until morning. The next day, Nāgasena dressed himself, took his begging bowl, entered the palace, and sat in the royal hall. The king first paid homage to Nāgasena, then sat down and said, “Venerable Nāgasena, as soon as you had left, I thought to myself about what I had asked Nāgasena and what Nāgasena had replied. Then it occurred to me that whatever questions I asked, Nāgasena explained them well. These thoughts kept me happy up to the morning.”
Nāgasena also said to the king, “After I had returned to the temple, I also thought over what the king had asked me, and what I explained. I had explained all. These thoughts kept me happy up to the morning.” Having said this, Nāgasena wanted to depart, and the king paid homage to Nāgasena.
Here ends the Nāgasena Bhiksu Sutra
Na-tiên nói: “Đã quá nửa đêm, tôi phải trở về.”
Vua bèn truyền lệnh cho thị vệ lấy bốn cuộn vải tẩm dầu làm đuốc, và đưa Na-tiên về tinh xá, dặn rằng: “Các ngươi hãy cung kính và hầu hạ Na-tiên như hầu hạ ta vậy.”
Các thị vệ đáp: “Chúng tôi đã rõ.”
Vua nói: “Có một vị thầy như Na-tiên và một người học trò như ta, sự chứng đắc Pháp sẽ nhanh chóng.”
Vì tất cả các câu hỏi của vua đều được Na-tiên giải đáp thỏa đáng, nên vua rất hoan hỷ. Vì vậy, vua truyền lệnh lấy từ kho báu ra y phục trị giá một vạn đồng tiền để cúng dường Na-tiên.
Vua nói với Na-tiên: “Từ nay trở đi, Ngài cùng với tám trăm Sa-môn, sẽ được thỉnh vào cung điện của ta dùng bữa mỗi ngày và cũng sẽ được cung cấp mọi thứ Ngài mong muốn.”
Na-tiên bèn thưa với vua: “Tôi là một bậc ẩn sĩ không có dục vọng.”
Vua nói: “Na-tiên, Ngài nên bảo vệ chính mình và cũng bảo vệ ta.”
“Ý Ngài là gì, khi nói bảo vệ chính mình và ta?”
“Vì ta e rằng (T 719a) người đời sẽ chê trách ta keo kiệt mà nói rằng: ‘Na-tiên đã giải đáp những nghi vấn của vua, nhưng lại không nhận được gì từ vua.’ Người đời cũng có thể chê trách Ngài mà nói rằng: ‘Na-tiên không thể giải đáp những nghi vấn của vua, nên vua đã không cúng dường Ngài bất cứ thứ gì.’”
Vua tiếp lời: “Nếu Ngài, Na-tiên, chấp nhận vật cúng dường của ta, ta sẽ gặt hái được công đức lớn, và Ngài cũng sẽ bảo vệ được danh tiếng của mình. Cũng như một con sư tử bị nhốt trong lồng vàng sẽ luôn muốn thoát ra ngoài. Hiện tại, ta là một vị vua trong cung điện, nhưng tâm ta không an lạc. Vì vậy, ta muốn rời bỏ đất nước và học hỏi Pháp.”
Sau khi vua dứt lời, Na-tiên đứng dậy và trở về tinh xá. Khi Na-tiên vừa rời đi, vua tự mình suy ngẫm về những câu hỏi mình đã hỏi Na-tiên và những câu trả lời Na-tiên đã đưa ra. Rồi vua nghĩ: “Những câu hỏi do ta đặt ra đều được Na-tiên giải đáp và giảng giải thấu đáo.”
Và Na-tiên cũng vậy, khi trở về tinh xá, tự mình suy nghĩ về vấn đề đó: “Bất cứ câu hỏi nào vua đặt ra cho ta, ta đều đã trả lời tất cả.” Ngài tự nhủ: “Ta đã giảng giải tất cả những câu hỏi vua đặt ra.”
Na-tiên suy ngẫm những vấn đề này cho đến sáng. Ngày hôm sau, Na-tiên đắp y, ôm bát, vào cung điện và ngồi trong đại điện hoàng gia. Vua trước hết đảnh lễ Na-tiên, rồi ngồi xuống và nói: “Bạch Đại đức Na-tiên, ngay khi Ngài vừa rời đi, ta đã tự mình suy nghĩ về những gì ta đã hỏi Na-tiên và những gì Na-tiên đã trả lời. Rồi ta nhận ra rằng bất cứ câu hỏi nào ta hỏi, Na-tiên đều giảng giải thấu đáo. Những suy nghĩ này đã khiến ta an lạc cho đến sáng.”
Na-tiên cũng thưa với vua: “Sau khi tôi trở về tinh xá, tôi cũng suy nghĩ về những gì vua đã hỏi tôi, và những gì tôi đã giảng giải. Tôi đã giảng giải tất cả. Những suy nghĩ này đã khiến tôi an lạc cho đến sáng.” Nói xong, Na-tiên muốn rời đi, và vua đảnh lễ Na-tiên.
Tại đây kết thúc Kinh Na-tiên Tỳ-kheo.
Nāgasena said, “It is past midnight, I have to go back.”
Then the king ordered his attendants to have four rolls of cloth dipped in oil to serve as torches and sent Nāgasena to his temple saying, “You all should respect and attend to Nāgasena as if attending me.”
The attendants replied, “We understand.”
The king said, “To have such a teacher as Nāgasena and such a pupil like me, the realization of Dharma will be quick.”
As all the king’s questions were given suitable answers by Nāgasena, thus the king rejoiced. So the king ordered clothes worth ten-thousand coins to be offered to Nāgasena from the treasury.
The king said to Nāgasena, “From now on, you together with eight hundred sramanas, will be invited daily to my palace for meals and will also be provided with whatever you desire.”
Nāgasena then told the king, “I am a recluse who has no desire.”
The king said “Nāgasena, you should protect yourself and also protect me.”
“What do you mean, by protecting myself and you?”
“Because I am afraid T 719a that people would blame me of being miserly by saying, ‘Nāgasena has solved the king’s doubts, but has not received anything from the king.’ People might also blame you saying, ‘Nāgasena was unable to solve the king’s doubts, so the king has not offered him anything.’”
The king continued, “If you, Nāgasena, accept my present, I would earn great merit, and you would protect your fame as well. Just as a lion which is kept in a golden cage will always want to go out. Now, I am a king in the palace, but my mind is not happy. So I want to leave the country and learn the Dharma.”
After the king had finished his speech, Nāgasena got up and returned to the temple. When Nāgasena had just left, the king pondered by himself over what questions he had asked Nāgasena and what answers had been given by Nāgasena. Then the king thought, “The questions put by me were well replied to and explained by Nāgasena.”
And Nāgasena likewise, when he returned to the temple, thought the matter over to himself, “Whatever questions put to me by the king, I have replied to them all.” He thought to himself, “I explained all the questions put by the king.”
Nāgasena thought over these matters until morning. The next day, Nāgasena dressed himself, took his begging bowl, entered the palace, and sat in the royal hall. The king first paid homage to Nāgasena, then sat down and said, “Venerable Nāgasena, as soon as you had left, I thought to myself about what I had asked Nāgasena and what Nāgasena had replied. Then it occurred to me that whatever questions I asked, Nāgasena explained them well. These thoughts kept me happy up to the morning.”
Nāgasena also said to the king, “After I had returned to the temple, I also thought over what the king had asked me, and what I explained. I had explained all. These thoughts kept me happy up to the morning.” Having said this, Nāgasena wanted to depart, and the king paid homage to Nāgasena.
Here ends the Nāgasena Bhiksu Sutra